Phân biệt đột quỵ và đột tử: Hiểu đúng để cứu người kịp thời

Ngừng tim ngoại viện: Sát thủ âm thầm

Trường hợp của ông Tiến là điển hình của hiện tượng đột tử do tim ngừng đập đột ngột bên ngoài bệnh viện. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong bất ngờ. Khi tim ngừng bơm máu, chỉ trong vòng vài phút, toàn bộ cơ thể – đặc biệt là não bộ – sẽ rơi vào tình trạng thiếu oxy nghiêm trọng.

Điều đáng lo ngại là hiện tượng này thường không báo trước. Nạn nhân có thể đang sinh hoạt bình thường thì đột ngột ngã quỵ, bất tỉnh, mất ý thức, ngừng thở và tím tái toàn thân. Nếu không được sơ cứu bằng ép tim ngoài lồng ngực (CPR) hoặc sử dụng máy sốc tim tự động (AED) trong vòng vài phút đầu, cơ hội sống sót gần như bằng không. Các chuyên gia tim mạch cảnh báo rằng cứ mỗi phút trôi qua mà không cấp cứu, khả năng sống sót giảm từ 7% đến 10%. Sau 10 phút, tỷ lệ tử vong gần như tuyệt đối.

Đột tử không phải đột quỵ: Đừng nhầm lẫn

Dù đều xảy ra đột ngột và đe dọa tính mạng, nhưng đột tử và đột quỵ có cơ chế và biểu hiện hoàn toàn khác nhau. Đột tử thường liên quan đến hệ tim mạch – chủ yếu do rối loạn nhịp tim, bệnh mạch vành, hoặc các dị tật tim bẩm sinh. Trong khi đó, đột quỵ (tai biến mạch máu não) xảy ra khi mạch máu nuôi não bị tắc hoặc vỡ, gây tổn thương vùng não tương ứng.

Điểm khác biệt dễ nhận biết nhất là triệu chứng. Người bị đột quỵ thường có dấu hiệu nhận biết trong vài phút đầu như nói ngọng, liệt nửa người, méo miệng, mất thăng bằng, đau đầu dữ dội hoặc lơ mơ. Trong khi đó, người đột tử thường gục xuống không dấu hiệu báo trước, mất ý thức hoàn toàn, không có mạch đập hoặc hơi thở.

Cách xử trí: Khác biệt quyết định sự sống

Nhận biết đúng tình trạng là bước đầu tiên, nhưng xử trí đúng mới là yếu tố quyết định sống còn.

Với đột quỵ, cần giữ nạn nhân nằm nghiêng một bên, nới lỏng quần áo, tuyệt đối không cho uống thuốc hay di chuyển bằng phương tiện cá nhân trừ khi bắt buộc. Gọi xe cấp cứu và đưa bệnh nhân đến bệnh viện có khả năng can thiệp đột quỵ càng sớm càng tốt, tốt nhất trong “giờ vàng” đầu tiên.

Ngược lại, khi gặp người bị đột tử (ngừng tim), cần hành động ngay lập tức: kiểm tra phản ứng và nhịp thở, nếu không có thì lập tức thực hiện ép tim mạnh và đều tay. Nếu biết kỹ thuật hô hấp nhân tạo (CPR), cần kết hợp ép tim với thổi ngạt. Nếu có sẵn máy sốc tim tự động (AED), hãy dùng ngay trong vòng 3–5 phút đầu. Mọi giây phút chần chừ đều có thể cướp đi cơ hội sống của nạn nhân.

Đừng chờ đến lúc muộn mới nghĩ đến sức khỏe

Sự ra đi của ông Hoàng Nam Tiến là một cú sốc lớn, đồng thời là lời cảnh tỉnh với tất cả mọi người – rằng đột tử có thể xảy ra với bất kỳ ai, bất kể tuổi tác, giới tính hay thể trạng. Ngay cả những người năng động, khỏe mạnh và thành đạt cũng không nằm ngoài nguy cơ.

Một số dấu hiệu cảnh báo có thể xuất hiện trước đột tử như đau ngực, hồi hộp, choáng váng, mệt mỏi bất thường, khó thở khi gắng sức… nhưng thường bị bỏ qua. Do đó, việc thăm khám tim mạch định kỳ là hết sức cần thiết, đặc biệt với những người có tiền sử bệnh tim, tiểu đường, tăng huyết áp hoặc gia đình từng có người đột tử.

Bên cạnh đó, xây dựng lối sống lành mạnh – bao gồm tập thể dục đều đặn, kiểm soát cân nặng, huyết áp, đường huyết, cholesterol, ngủ đủ giấc và giảm stress – sẽ giúp giảm đáng kể nguy cơ mắc cả đột quỵ và đột tử.

Trang bị kỹ năng cứu người: Mỗi giây đều quý giá

Cuối cùng, một trong những điều quan trọng nhất chính là phổ cập kỹ năng sơ cứu cho cộng đồng. Việc biết cách kiểm tra mạch, thực hiện CPR đúng cách hoặc sử dụng AED có thể cứu sống người thân, đồng nghiệp, thậm chí người lạ ngay trên đường phố. Các quốc gia phát triển như Nhật Bản, Mỹ, Hàn Quốc… đã đưa kỹ năng này vào trường học, công sở và nơi công cộng. Việt Nam cũng cần một chiến dịch tương tự để nâng cao năng lực phản ứng khẩn cấp của toàn xã hội.

Hiểu đúng và hành động kịp thời – đó là cách đơn giản nhưng hiệu quả nhất để biến bi kịch thành cơ hội sống