Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, các hoạt động giao dịch trực tuyến, thanh toán điện tử và thương mại điện tử phát triển nhanh chóng đã tạo nhiều thuận lợi cho nền kinh tế. Tuy nhiên, đây cũng trở thành môi trường để các đối tượng phạm tội lợi dụng thực hiện các hành vi lừa đảo với quy mô lớn, phạm vi rộng và thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Nhằm chủ động kiểm soát tình hình, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Chỉ thị số 30/CT-TTg yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa, đấu tranh và xử lý tội phạm lừa đảo chiếm đoạt tài sản, xem đây là nhiệm vụ thường xuyên gắn với mục tiêu bảo đảm an ninh, trật tự và phát triển kinh tế - xã hội.

Hình thức lừa đảo ngày càng tinh vi và mang tính xuyên quốc gia

Theo đánh giá của cơ quan quản lý, các đường dây lừa đảo hiện không còn hoạt động đơn lẻ mà được tổ chức chuyên nghiệp, có sự phân công vai trò rõ ràng và thường xuyên thay đổi phương thức hoạt động để tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.

Đáng chú ý, nhiều vụ việc có yếu tố nước ngoài, lợi dụng internet, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu cá nhân, ví điện tử, tài khoản ngân hàng và các nền tảng số để tiếp cận nạn nhân. Các đối tượng thường giả danh cơ quan nhà nước, ngân hàng, doanh nghiệp hoặc người thân nhằm chiếm đoạt tài sản thông qua nhiều kịch bản được chuẩn bị kỹ lưỡng.

Xu hướng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường cả biện pháp phòng ngừa lẫn năng lực điều tra, xử lý của các cơ quan chức năng.

Tăng cường tuyên truyền để người dân chủ động phòng tránh

Một trong những giải pháp trọng tâm được Chỉ thị nhấn mạnh là nâng cao nhận thức của người dân thông qua hoạt động tuyên truyền, phổ biến pháp luật.

Việc truyền thông cần được thực hiện thường xuyên, linh hoạt và phù hợp với từng nhóm đối tượng, từng địa phương nhằm giúp người dân:

• Nhận biết các thủ đoạn lừa đảo mới xuất hiện.
• Nâng cao kỹ năng bảo vệ thông tin cá nhân.
• Thận trọng khi thực hiện giao dịch trực tuyến.
• Chủ động kiểm chứng thông tin trước khi chuyển tiền hoặc cung cấp dữ liệu cá nhân.

Khi nhận thức được nâng cao, mỗi cá nhân sẽ trở thành "lá chắn" đầu tiên trong việc ngăn chặn các hành vi lừa đảo.

Rà soát các lĩnh vực tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị lợi dụng

Thủ tướng yêu cầu các cơ quan quản lý chủ động kiểm tra và khắc phục những bất cập trong quá trình quản lý nhà nước đối với các lĩnh vực có nguy cơ phát sinh hành vi lừa đảo.

Các lĩnh vực cần được tăng cường kiểm soát gồm:

• Viễn thông;
• Ngân hàng;
• Trung gian thanh toán;
• Thương mại điện tử;
• Đầu tư;
• Chứng khoán;
• Bảo hiểm;
• Đất đai;
• Giáo dục;
• Y tế;
• Du lịch;
• Việc làm.

Song song với việc rà soát, các cơ quan có thẩm quyền cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, quy trình quản lý và các quy định pháp luật để hạn chế các kẽ hở có thể bị lợi dụng.

Đẩy mạnh chuyển đổi số phục vụ công tác phòng chống tội phạm

Một nội dung đáng chú ý trong Chỉ thị là yêu cầu tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước.

Việc kết nối các cơ sở dữ liệu chuyên ngành với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư sẽ giúp:

• Đối chiếu thông tin nhanh chóng;
• Phát hiện giao dịch bất thường;
• Cảnh báo sớm các dấu hiệu vi phạm;
• Hỗ trợ xác minh danh tính;
• Phục vụ điều tra và truy vết dòng tiền hiệu quả hơn.

Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao năng lực phòng, chống tội phạm trong thời đại số.

Mở rộng hợp tác quốc tế để xử lý tội phạm xuyên biên giới

Do nhiều đường dây lừa đảo hoạt động từ nước ngoài hoặc có yếu tố quốc tế, Chỉ thị cũng yêu cầu tăng cường phối hợp với các quốc gia, tổ chức quốc tế và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ xuyên biên giới.

Hoạt động hợp tác tập trung vào:

• Trao đổi thông tin;
• Xác minh dữ liệu điện tử;
• Truy vết dòng tiền;
• Hỗ trợ điều tra;
• Dẫn độ đối tượng phạm tội;
• Tương trợ tư pháp trong lĩnh vực hình sự.

Việc mở rộng hợp tác sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh đối với các tổ chức tội phạm hoạt động trên không gian mạng.

Nâng cao trách nhiệm quản lý và xử lý nghiêm các vi phạm

Bên cạnh công tác phòng ngừa, Chỉ thị yêu cầu tăng cường thanh tra, kiểm tra việc thực hiện trách nhiệm quản lý của các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp trong những lĩnh vực có liên quan.

Thông qua hoạt động kiểm tra, các cơ quan chức năng sẽ kịp thời phát hiện những thiếu sót trong công tác quản lý, chấn chỉnh các bất cập và xử lý nghiêm các trường hợp buông lỏng trách nhiệm hoặc vi phạm quy định pháp luật.

Đây là giải pháp quan trọng nhằm xây dựng môi trường quản lý minh bạch, hạn chế tối đa điều kiện để các đối tượng lợi dụng thực hiện hành vi lừa đảo.

Doanh nghiệp và người dân cần chủ động nâng cao khả năng tự bảo vệ

Bên cạnh vai trò của cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp và người dân cũng cần chủ động thực hiện các biện pháp bảo vệ thông tin và tài sản của mình.

Đối với doanh nghiệp, việc hoàn thiện quy trình kiểm soát nội bộ, xác minh thông tin đối tác, tăng cường bảo mật dữ liệu và đào tạo nhân sự về an toàn thông tin là những giải pháp cần thiết.

Đối với người dân, cần nâng cao cảnh giác khi tiếp nhận cuộc gọi, tin nhắn hoặc đường dẫn lạ; tuyệt đối không cung cấp mã OTP, mật khẩu, thông tin tài khoản ngân hàng hoặc chuyển tiền khi chưa xác minh đầy đủ nguồn gốc yêu cầu.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân sẽ góp phần tạo nên hệ thống phòng ngừa hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại do tội phạm lừa đảo gây ra.