Cho mượn CCCD mở tài khoản ngân hàng: Rủi ro khó lường

Một lần “cho mượn giấy tờ” có thể để lại hậu quả lâu dài

Nhiều người vẫn cho rằng căn cước công dân chỉ là giấy tờ xác nhận nhân thân, nên việc cho người khác mượn hoặc cung cấp hình ảnh căn cước để mở tài khoản ngân hàng không phải vấn đề quá nghiêm trọng.

Cách nghĩ này tiềm ẩn rủi ro rất lớn.

Trong thực tế, thông tin trên căn cước công dân có thể được sử dụng để xác lập danh tính của một cá nhân trong nhiều giao dịch. Khi kết hợp với số điện thoại, thông tin tài khoản, dữ liệu sinh trắc học hoặc các phương thức xác thực điện tử, những dữ liệu này có thể trở thành công cụ để người khác thực hiện giao dịch dưới danh nghĩa của chính chủ.

Đáng chú ý, tài khoản ngân hàng đứng tên ai thì về mặt hồ sơ giao dịch, người đó có mối liên hệ trực tiếp với tài khoản. Vì vậy, việc “đứng tên hộ” không đồng nghĩa với việc người cho mượn giấy tờ có thể hoàn toàn phủ nhận trách nhiệm khi tài khoản phát sinh giao dịch bất thường.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15 được Quốc hội thông qua ngày 26/6/2025 và có hiệu lực từ ngày 1/1/2026. Điều 7 của Luật quy định 7 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, trong đó có việc sử dụng dữ liệu cá nhân của người khác hoặc cho người khác sử dụng dữ liệu cá nhân của mình để thực hiện hành vi trái quy định pháp luật.

Không phải cứ “được trả tiền” là có thể vô can

Một trong những tình huống dễ xảy ra là người cần tài khoản đề nghị người khác đứng tên mở tài khoản ngân hàng và hứa trả một khoản tiền.

Người được nhờ có thể nghĩ rằng mình chỉ thực hiện một thủ tục hành chính đơn giản: mang căn cước công dân đến ngân hàng, xác thực danh tính, mở tài khoản rồi bàn giao quyền sử dụng cho người khác.

Nhưng bản chất của vấn đề nằm ở chỗ quyền kiểm soát tài khoản đã được chuyển cho một người không phải chủ tài khoản, trong khi mọi thông tin định danh ban đầu lại gắn với người đứng tên.

Nếu tài khoản được sử dụng để nhận tiền từ hoạt động lừa đảo, chuyển tiền chiếm đoạt được, che giấu dòng tiền hoặc phục vụ một hành vi trái pháp luật khác, người đứng tên có thể bị cơ quan chức năng làm việc để xác minh.

Khi đó, những lý do như “tôi chỉ cho mượn”, “tôi không biết họ dùng vào việc gì” hoặc “tôi chỉ nhận vài trăm nghìn đồng” không đương nhiên loại trừ trách nhiệm.

Việc một người có phải chịu trách nhiệm hình sự hay trách nhiệm pháp lý khác hay không vẫn phải căn cứ vào tính chất, mục đích, mức độ tham gia, nhận thức và các tình tiết cụ thể của từng vụ việc. Tuy nhiên, việc chủ động giao giấy tờ, thông tin định danh hoặc quyền sử dụng tài khoản cho người khác luôn tạo ra rủi ro pháp lý đáng kể.

Dữ liệu cá nhân không chỉ là một tấm ảnh căn cước

Cần nhìn nhận dữ liệu cá nhân rộng hơn việc bảo vệ một bản photocopy căn cước công dân.

Thông tin định danh có thể được kết hợp với nhiều dữ liệu khác để xác định hoặc xác thực một cá nhân. Trong lĩnh vực ngân hàng, vấn đề còn liên quan đến thông tin tài khoản, lịch sử giao dịch, thông tin xác thực và các dữ liệu phục vụ nhận diện khách hàng.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân cũng có những quy định riêng đối với hoạt động tài chính, ngân hàng và thông tin tín dụng, yêu cầu các tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực này thực hiện các biện pháp bảo vệ dữ liệu theo quy định pháp luật.

Do đó, việc tùy tiện gửi ảnh căn cước công dân cho người khác qua mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin hoặc các kênh không rõ mục đích cũng có thể tạo ra nguy cơ mất kiểm soát dữ liệu.

Đặc biệt, nếu hình ảnh căn cước được sử dụng kèm với ảnh chân dung, số điện thoại, thông tin ngân hàng hoặc dữ liệu xác thực khác, nguy cơ bị lợi dụng càng lớn.

Pháp luật không chỉ yêu cầu người khác bảo vệ dữ liệu của mình

Một điểm đáng chú ý của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân là trách nhiệm bảo vệ dữ liệu không chỉ đặt lên cơ quan, doanh nghiệp hay tổ chức xử lý dữ liệu.

Chính mỗi cá nhân cũng phải có ý thức tự bảo vệ thông tin của mình và tôn trọng dữ liệu của người khác.

Điều này tạo ra một nguyên tắc rất quan trọng: quyền kiểm soát dữ liệu cá nhân luôn đi kèm trách nhiệm sử dụng dữ liệu đúng pháp luật.

Vì vậy, nếu biết hoặc có căn cứ để nhận thấy dữ liệu của mình được sử dụng cho một mục đích bất hợp pháp, cá nhân không nên tiếp tục hợp tác chỉ vì đã nhận tiền hoặc đã trót thực hiện giao dịch.

Ngược lại, cần chủ động ngăn chặn, thông báo và phối hợp với ngân hàng hoặc cơ quan có thẩm quyền để hạn chế hậu quả.

Nếu tài khoản đứng tên mình nhưng người khác sử dụng thì sao?

Đây là tình huống đặc biệt đáng lưu ý.

Giả sử A đứng tên mở tài khoản nhưng giao tài khoản, thông tin đăng nhập hoặc phương tiện xác thực cho B sử dụng. Sau đó, B dùng tài khoản để nhận tiền của nhiều người.

Khi vụ việc bị phát hiện, cơ quan chức năng có thể cần xác định:

• Ai là người mở tài khoản?
• Ai thực tế quản lý và sử dụng tài khoản?
• Ai cung cấp thông tin, thiết bị hoặc phương tiện xác thực?
• Người đứng tên tài khoản có biết mục đích sử dụng hay không?
• Có nhận tiền hoặc lợi ích từ việc cho mượn tài khoản hay không?
• Các giao dịch phát sinh có liên quan đến hành vi vi phạm pháp luật nào không?
• Người đứng tên có chủ động ngăn chặn hoặc trình báo khi phát hiện bất thường hay không?

Như vậy, đứng tên tài khoản không đồng nghĩa với việc mặc nhiên có tội, nhưng cũng không thể xem việc đứng tên là hoàn toàn không có trách nhiệm.

Trách nhiệm pháp lý sẽ được xác định trên cơ sở chứng cứ và mức độ tham gia thực tế của từng người.

Luật đã xác định rõ hành vi sử dụng dữ liệu để vi phạm pháp luật là bị cấm

Điều 7 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân quy định 7 nhóm hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm xử lý dữ liệu trái pháp luật; sử dụng dữ liệu của người khác hoặc cho người khác sử dụng dữ liệu của mình để thực hiện hành vi trái pháp luật; mua bán dữ liệu cá nhân trái quy định; cũng như chiếm đoạt, cố ý làm lộ hoặc làm mất dữ liệu cá nhân.

Điểm đáng chú ý là quy định không chỉ hướng đến người chiếm đoạt dữ liệu của người khác.

Trong trường hợp một cá nhân biết dữ liệu của mình có thể bị sử dụng để thực hiện hành vi trái pháp luật nhưng vẫn chủ động cung cấp, cho phép người khác sử dụng thì hành vi này cũng thuộc nhóm hành vi mà pháp luật nghiêm cấm.

Nói cách khác, “đó là CCCD của tôi nên tôi muốn cho ai dùng cũng được” không phải cách hiểu phù hợp với quy định hiện hành.

Vi phạm dữ liệu cá nhân có thể kéo theo nhiều hệ quả

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân quy định, tùy tính chất, mức độ và hậu quả, hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì còn có thể phải bồi thường theo quy định pháp luật.

Đối với người dân, điều này cho thấy rủi ro không dừng lại ở việc bị ngân hàng khóa hoặc hạn chế tài khoản.

Nếu tài khoản bị sử dụng trong một vụ án, người đứng tên có thể phải giải trình về nguồn gốc tài khoản, quá trình mở tài khoản, người trực tiếp sử dụng và các giao dịch phát sinh.

Trong những trường hợp phức tạp, việc chứng minh mình không biết hoặc không tham gia vào hành vi phạm pháp có thể trở thành vấn đề cần được làm rõ bằng tài liệu, dữ liệu giao dịch và các chứng cứ khác.

Vì vậy, vài trăm nghìn đồng tiền “cho mượn tài khoản” hoàn toàn không tương xứng với những rủi ro mà chủ tài khoản có thể phải đối mặt.

Cần làm gì nếu đã lỡ cho người khác sử dụng CCCD?

Nếu đã cung cấp căn cước công dân hoặc đứng tên mở tài khoản cho người khác sử dụng, không nên tiếp tục bỏ mặc tình trạng này.

Người có liên quan nên nhanh chóng liên hệ ngân hàng để kiểm tra tình trạng tài khoản, yêu cầu áp dụng biện pháp cần thiết theo quy định và chủ động làm rõ việc mình không còn kiểm soát tài khoản nếu thực tế đã xảy ra tình trạng đó.

Trường hợp phát hiện dấu hiệu tài khoản đang được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, cần cân nhắc thông báo ngay cho cơ quan có thẩm quyền và lưu giữ các tài liệu chứng minh quá trình giao dịch, trao đổi giữa các bên.

Đặc biệt, không nên xóa tin nhắn, lịch sử chuyển khoản hoặc các tài liệu liên quan chỉ vì lo ngại chúng có thể gây bất lợi. Đây có thể lại là những dữ liệu quan trọng để làm rõ bản chất vụ việc và vai trò của từng người.

Đừng đánh đổi thông tin định danh lấy một khoản tiền nhỏ

Trong môi trường giao dịch điện tử, căn cước công dân, số điện thoại, tài khoản ngân hàng và dữ liệu xác thực ngày càng gắn chặt với danh tính của mỗi cá nhân.

Vì vậy, cho người khác mượn căn cước để mở tài khoản, đứng tên hộ tài khoản hoặc giao quyền sử dụng tài khoản không nên được xem là một việc “giúp đỡ bình thường”.

Nguyên tắc an toàn nhất là không cho người khác sử dụng giấy tờ định danh, tài khoản ngân hàng hoặc dữ liệu xác thực của mình để thực hiện giao dịch mà mình không trực tiếp kiểm soát và không hiểu rõ mục đích.

Một khoản tiền nhỏ có thể nhận được ngay, nhưng hậu quả pháp lý và thời gian giải trình nếu tài khoản bị lợi dụng có thể kéo dài rất lâu.

Căn cứ pháp lý: Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân số 91/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 26/6/2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.