Đánh giá mức độ tuân thủ pháp luật thuế theo Thông tư 94/2026/TT-BTC

Khung pháp lý mới về quản lý tuân thủ và rủi ro thuế

Trong tiến trình cải cách và hiện đại hóa hệ thống tài chính quốc gia, việc chuyển dịch phương thức quản lý thuế từ tiền kiểm sang hậu kiểm kết hợp quản lý rủi ro đóng vai trò chủ đạo. Dưới lăng kính của Thông tư 94/2026/TT-BTC, cơ quan quản lý nhà nước không chỉ đơn thuần thu thuế mà còn thiết lập một hệ sinh thái đánh giá khách quan dựa trên dữ liệu lớn.

Việc định lượng mức độ chấp hành pháp luật của người nộp thuế giúp cơ quan thuế tối ưu hóa nguồn lực, đồng thời tạo ra môi trường kinh doanh sòng phẳng, minh bạch giữa các thành phần kinh tế.

Bản chất pháp lý của "Mức độ tuân thủ pháp luật thuế"

Định nghĩa chuẩn hóa theo Thông tư 94

Căn cứ tại Điều 3 Thông tư 94/2026/TT-BTC, mức độ tuân thủ pháp luật thuế được hiểu là kết quả đánh giá, phân loại chính thức của cơ quan thuế về việc thực hiện đầy đủ, đúng hạn và đúng quy định các nghĩa vụ của người nộp thuế. Quá trình này được xem xét xuyên suốt từ khâu đăng ký ban đầu, kê khai định kỳ, nộp tiền vào ngân sách, lập báo cáo tài chính - thuế cho đến việc cung cấp thông tin theo yêu cầu.

Hệ thống tiêu chí và dữ liệu đầu vào

Để đưa ra kết quả phân loại chính xác, hệ thống quản trị của ngành thuế thu thập dữ liệu toàn diện từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm:

• Dữ liệu nội bộ từ lịch sử chấp hành nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp và cá nhân.

• Thông tin ngoại biên từ các cơ quan quản lý nhà nước liên quan và dữ liệu trao đổi quốc tế.

• Hệ thống tiêu chuẩn, chỉ tiêu kỹ thuật số hóa nhằm đo lường mức độ rủi ro tiềm ẩn trên từng sắc thuế cụ thể.

Các phương pháp đánh giá mức độ tuân thủ và rủi ro hiện đại

Theo quy định tại Điều 5 Thông tư 94/2026/TT-BTC, việc xác định mức độ tuân thủ pháp luật thuế và phân loại rủi ro không còn thực hiện thủ công thuần túy mà được áp dụng linh hoạt theo một hoặc kết hợp các phương pháp tiên tiến:

• Phương pháp chấm điểm và phân loại theo điểm: Xây dựng thang điểm định lượng dựa trên trọng số của từng tiêu chí vi phạm hoặc chấp hành, từ đó xếp người nộp thuế vào các nhóm tuân thủ tương ứng.

• Phương pháp học máy (Machine Learning): Ứng dụng trí tuệ nhân tạo để phân tích hành vi lịch sử, tự động nhận diện các dấu hiệu bất thường, gian lận hoặc rủi ro cao trong việc kê khai và nộp thuế.

• Phương pháp xếp hạng theo danh mục: Đối chiếu trực tiếp các đặc điểm của người nộp thuế với bộ danh mục tiêu chuẩn sẵn có để đưa ra quyết định phân loại nhanh chóng.

Nguyên tắc vận hành và quản lý rủi ro trong hệ thống thuế

Việc triển khai công tác quản lý tuân thủ và rủi ro đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc pháp lý cốt lõi được quy định tại Điều 4 Thông tư 94/2026/TT-BTC:

• Tính khách quan và minh bạch: Đảm bảo không phân biệt đối xử, lấy dữ liệu làm gốc để nâng cao tính tự nguyện tuân thủ của cộng đồng doanh nghiệp.

• Tự động hóa và ứng dụng công nghệ: Quá trình đánh giá được thực hiện định kỳ, tự động trên hệ thống phần mềm quản lý chuyên dụng, giảm thiểu tối đa sự can thiệp chủ quan từ con người.

• Cơ chế xử lý linh hoạt: Trường hợp hệ thống kỹ thuật gặp sự cố, quy trình thủ công vẫn có thể được áp dụng nhưng phải có sự phê duyệt bằng văn bản của người có thẩm quyền theo quy định của Luật Quản lý thuế 2025.

• Sử dụng kết quả để hoạch định chính sách: Cơ quan thuế căn cứ vào kết quả phân loại để ra quyết định kiểm tra, giám sát trọng điểm, đồng thời xây dựng các giải pháp hỗ trợ nâng cao mức độ tuân thủ tổng thể cho từng nhóm đối tượng cụ thể.