Điểm mặt 4 chính sách lao động & tiền lương mới nhất có hiệu lực từ tháng 9/2026

Tháng 9/2026 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong hệ thống pháp luật lao động và bảo hiểm tại Việt Nam. Hàng loạt văn bản quy phạm pháp luật mới chính thức đi vào cuộc sống, ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người lao động cũng như nghĩa vụ tuân thủ của các doanh nghiệp.

Với góc nhìn của một chuyên gia tư vấn pháp lý và quản trị nhân sự, tôi xin tổng hợp chi tiết 4 thay đổi cốt lõi mà cả người sử dụng lao động lẫn người lao động bắt buộc phải cập nhật ngay.

1. Mở đường cho giáo viên nghỉ hưu ký hợp đồng làm việc toàn thời gian (Từ 01/9/2026)

Thông tư 59/2026/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo tạo ra hành lang pháp lý linh hoạt để các cơ sở giáo dục huy động nguồn lực chất lượng cao sau tuổi nghỉ hưu.

• Hình thức hợp đồng: Xác lập dưới dạng hợp đồng lao động làm việc toàn thời gian hoặc thỉnh giảng dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng và minh bạch.
• Tiêu chuẩn nhân sự: Nhà giáo nghỉ hưu phải có phẩm chất đạo đức tốt, đủ sức khỏe, đáp ứng trình độ chuyên môn, năng lực vị trí việc làm và đặc biệt là có khả năng ứng dụng công nghệ số trong giảng dạy.
• Thời giờ làm việc: Các bên tự do thỏa thuận linh hoạt dựa trên sức khỏe và độ tuổi của người lao động cao tuổi.
• Giới hạn quy định: Khóa kết quả công tác của đội ngũ này được dùng để đánh giá năng lực đào tạo và kiểm định chất lượng, nhưng không được dùng để thay thế điều kiện nhà giáo cơ hữu bắt buộc và không vượt quá tỷ lệ tối đa theo luật định.

2. Lao động công việc đặc biệt trên biển chỉ làm tối đa 6 giờ/ngày (Từ 01/9/2026)

Bộ Xây dựng ban hành Thông tư 56/2026/TT-BXD quy định nghiêm ngặt về thời giờ làm việc và nghỉ ngơi cho lực lượng bảo đảm an toàn hàng hải.

• Giới hạn ca làm việc: Bố trí theo ca và không quá 6 giờ/ngày áp dụng cho các công việc đặc thù như vận hành trạm đèn biển, bảo trì báo hiệu hàng hải, tiếp tế luồng, khảo sát đê kè trên biển.
• Khống chế giờ làm thêm: Giờ làm thêm không vượt quá 50% số giờ của một ca/ngày và tối đa 300 giờ/năm (phải được sự đồng ý của người lao động).
• Thời gian nghỉ chuyển ca: Bắt buộc bố trí người lao động nghỉ liên tục ít nhất 12 giờ trước khi bắt đầu ca làm việc tiếp theo.

3. Phạt đến 20 triệu đồng nếu doanh nghiệp không đăng ký thông tin lao động (Từ 10/9/2026)

Nghị định 283/2026/NĐ-CP siết chặt kỷ luật kê khai thông tin lao động và bảo hiểm xã hội (BHXH) với các mức phạt tiền tăng cao:

• Đối với người lao động: Phạt từ 1 - 2 triệu đồng nếu cố tình không cung cấp, cung cấp thiếu hoặc sai lệch thông tin làm căn cứ đăng ký lao động.
• Đối với người sử dụng lao động: Phạt tiền phân nấc theo số lượng lao động vi phạm khi nộp hồ sơ BHXH:
  • Vi phạm từ 1 - 50 người: Phạt từ 5-10 triệu đồng.
  • Vi phạm từ 51 - 100 người: Phạt từ 10-15 triệu đồng. 
  • Vi phạm từ 101 người trở lên: Phạt mức tối đa từ 15 - 20 triệu đồng. 
• Thời hiệu xử phạt: 01 năm đối với vi phạm lao động/BHXH trong nước và 02 năm đối với vi phạm liên quan đến lao động đi làm việc ở nước ngoài.

4. Bãi bỏ Thông tư 86/2017/TT-BTC, hoàn thiện khung pháp lý Quỹ Hưu trí bổ sung (Từ 15/9/2026)

Bộ Tài chính ban hành Thông tư 111/2026/TT-BTC chính thức bãi bỏ Thông tư 86/2017/TT-BTC nhằm chuyển tiếp hoàn toàn sang cơ chế Quỹ bảo hiểm hưu trí bổ sung theo Nghị định 85/2026/NĐ-CP.

• Bản chất chính sách: Bảo hiểm hưu trí bổ sung vận hành trên nguyên tắc tự nguyện thỏa thuận, lập tài khoản hưu trí cá nhân theo dõi riêng và tuyệt đối không được dùng làm điều kiện tuyển dụng hay đánh giá thi đua.
• Quyền lợi rút sớm: Người lao động được nhận quyền lợi trước tuổi hưu nếu mắc bệnh hiểm nghèo, suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên hoặc tử vong.
• Thời gian chuyển tiếp: Các doanh nghiệp quản lý quỹ cũ được áp dụng quy định chuyển tiếp tối đa 12 tháng (đến hết ngày 10/5/2027) để điều chỉnh danh mục và cơ cấu đầu tư theo chuẩn mới.

Những thay đổi pháp lý có hiệu lực từ tháng 9/2026 thể hiện rõ hai xu hướng song hành của Nhà nước: Một mặt nhân văn hóa, linh hoạt hóa các quy định để bảo vệ sức khỏe lao động đặc thù và tận dụng trí tuệ của người lao động cao tuổi; mặt khác siết chặt tính tuân thủ, minh bạch hóa dữ liệu nhân sự bằng các chế tài tài chính đủ sức răn đe. Đối với các chủ doanh nghiệp và bộ phận nhân sự, việc chủ động rà soát lại quy trình quản lý hồ sơ, điều chỉnh lịch làm việc và cập nhật hợp đồng lao động ngay hôm nay chính là giải pháp tối ưu nhất để vừa bảo vệ dòng tiền doanh nghiệp trước các khoản phạt hành chính, vừa xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, hài hòa.