Điểm mới Luật Công nghiệp công nghệ số 2025: Ưu đãi cho AI và chip bán dẫn!

Luật Công nghiệp công nghệ số 2025 (số 71/2025/QH15) chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2026. Đạo luật này thiết lập hành lang pháp lý toàn diện, mở ra hàng loạt cơ chế ưu đãi chưa từng có đối với các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), sản xuất vi mạch bán dẫn và hạ tầng dữ liệu tại Việt Nam.

6 Hành Vi Bị Nghiêm Cấm Trong Công Nghiệp Công Nghệ Số

Điều 12 Luật số 71/2025/QH15 quy định rõ 06 nhóm hành vi bị cấm nhằm bảo đảm môi trường phát triển lành mạnh:

• Xâm phạm lợi ích chung: Lợi dụng hoạt động công nghệ số gây ảnh hưởng an ninh quốc gia, trật tự xã hội, quyền con người, đạo đức và sức khỏe cộng đồng.
• Vi phạm sở hữu trí tuệ: Xâm phạm bản quyền, sáng chế trong lĩnh vực công nghệ số.
• Sử dụng sản phẩm cho hành vi vi phạm: Dùng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số vào các mục đích trái pháp luật.
• Gian dối chính sách: Giả mạo hồ sơ để nhận ưu đãi nhà nước hoặc loại trừ trách nhiệm khi thử nghiệm có kiểm soát (sandbox).
• Cản trở hoặc hỗ trợ bất hợp pháp: Cản trở hoạt động hợp pháp hoặc tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật công nghệ số.
• Lạm dụng hệ thống AI: Sử dụng, triển khai trí tuệ nhân tạo xâm phạm lợi ích quốc gia, quyền công dân hoặc phá hoại thuần phong mỹ tục.

5 Nhóm Chính Sách Ưu Đãi Đột Phá

Chương trình ưu đãi được thiết kế đồng bộ từ thuế, đất đai cho đến nguồn nhân lực:

• Ưu đãi đầu tư: Miễn, giảm thuế TNDN, tiền thuê đất cho các dự án phát triển AI, sản xuất chip bán dẫn, phần mềm, trung tâm dữ liệu.
• Hỗ trợ tài chính trực tiếp: Ngân sách địa phương hỗ trợ kinh phí xây hạ tầng, mua máy móc, đào tạo nhân lực và R&D cho dự án startup, bán dẫn.
• Ưu đãi nhân lực cao cấp: Ưu đãi thuế TNCN trong 5 năm cho nhân sự chất lượng cao; miễn/giảm học phí cho sinh viên ngành công nghệ số; tiếp nhận thẳng vào cơ quan nhà nước đối với chuyên gia AI không qua thi tuyển.
• Chỉ định thầu mua sắm công: Ưu tiên chỉ định thầu hoặc đặt hàng nghiên cứu sản phẩm công nghệ số trọng điểm bằng nguồn vốn ngân sách.
• Đơn giản hóa thủ tục: Thông quan ưu tiên đối với vật tư, thiết bị sản xuất chip, AI và trung tâm dữ liệu.

Tiêu Chí Và Ưu Đãi Với Sản Phẩm Công Nghệ Số Trọng Điểm

Điều 14 quy định danh mục sản phẩm trọng điểm (do Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành) dựa trên các tiêu chí:

• Thị trường lớn: Có quy mô tiêu thụ trong nước rộng, tạo giá trị gia tăng cao.
• Tiềm năng xuất khẩu: Đáp ứng nhu cầu lớn của thị trường quốc tế.
• Nhiệm vụ quốc gia: Phục vụ trực tiếp cho chương trình chuyển đổi số quốc gia.
• Tác động bứt phá: Tạo hiệu ứng đổi mới công nghệ hoặc hiệu quả kinh tế đột phá cho các ngành khác.
• Cơ chế thụ hưởng: Doanh nghiệp sản xuất sản phẩm thuộc danh mục này được hưởng ưu đãi đầu tư đặc biệt, hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách và ưu tiên đặt hàng mua sắm công.

Quy Định Về Khai Thác Và Bảo Vệ Dữ Liệu Số

Dữ liệu được xác định là nguyên liệu sản xuất quan trọng nhưng đi kèm nghĩa vụ tuân thủ nghiêm ngặt:

• Quyền của doanh nghiệp: Được sản xuất, cung cấp dịch vụ dựa trên dữ liệu; kinh doanh dịch vụ xử lý, số hóa, phân tích dữ liệu và phát triển nền tảng AI.
• Nghĩa vụ bắt buộc: Tuân thủ Luật An toàn thông tin mạng, Luật An ninh mạng và quy định bảo vệ dữ liệu cá nhân.
• Chống cản trở thương mại: Không được tạo rào cản kỹ thuật ngăn người dùng chuyển dữ liệu sang nền tảng khác.
• Đảm bảo chất lượng dữ liệu: Dữ liệu phải chính xác, đầy đủ, thống nhất, có thể truy xuất và bảo vệ xuyên suốt vòng đời sản phẩm.

Ưu Đãi Tối Đa Cho Dự Án Trong Khu Công Nghệ Số Tập Trung

Khu công nghệ số tập trung được hưởng chính sách đất đai ưu đãi nhất:

• Xếp vào địa bàn đặc biệt khó khăn: Các dự án nằm trong khu công nghệ số tập trung được xếp vào địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
• Miễn, giảm tiền thuê đất: Hưởng mức miễn, giảm tiền thuê đất cao nhất khung pháp luật về đất đai và đầu tư.
• Áp dụng rộng rãi: Áp dụng cho các nhà máy, trung tâm R&D, dự án AI, dữ liệu và vi mạch bán dẫn.

Ưu Tiên Bố Trí Ngân Sách Đầu Tư Hạ Tầng Số Dùng Chung

Từ năm 2025, Nhà nước tập trung vốn đầu tư cho các hạ tầng cốt lõi (Điều 21):

• Hạ tầng ưu đãi: Phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, cơ sở đo kiểm/thử nghiệm, trung tâm dữ liệu (data center), khu công nghệ số tập trung.
• Phương thức vận hành: Sử dụng vốn ngân sách hoặc hợp tác công - tư (PPP). Doanh nghiệp tư nhân được phép thuê, khai thác hoặc hợp tác vận hành hạ tầng công.
• Quy chế tài sản công: Quản lý theo quy định về tài sản công, phục vụ chung cho doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Tăng Mức Trừ Thuế TNDN Cho Chi Phí R&D

Khoản 4 Điều 16 mang lại lợi ích tài chính trực tiếp cho doanh nghiệp làm công nghệ:

• Tính chi phí bổ sung: Doanh nghiệp được cộng thêm tỷ lệ phần trăm chi phí R&D vào chi phí hợp lý khi tính thuế TNDN.
• Trừ nhiều hơn thực chi: Cho phép mức trừ thuế TNDN cao hơn số tiền thực tế doanh nghiệp đã bỏ ra cho hoạt động nghiên cứu phát triển công nghệ số.

Hỗ Trợ Đặc Thù Cho Doanh Nghiệp Thiết Kế Chip Bán Dẫn

Điều 38 và Điều 39 quy định cơ chế riêng cho công đoạn thiết kế vi mạch:

• Hỗ trợ tiền mặt từ ngân sách: Cấp kinh phí cho đào tạo nhân lực, nghiên cứu phát triển, sản xuất thử nghiệm và mua sắm máy móc thiết bị thiết kế chip.
• Cơ chế địa phương: HĐND cấp tỉnh ban hành tiêu chí, trình tự và mức hỗ trợ tài chính cụ thể.
• Cho phép nhập khẩu thiết bị cũ: Doanh nghiệp được nhập khẩu máy móc, công cụ đã qua sử dụng phục vụ thiết kế, thử nghiệm chip theo tiêu chuẩn của Bộ Khoa học và Công nghệ.