Hiệu trưởng chịu trách nhiệm về chất lượng, an toàn trường học

Phân định rõ trách nhiệm khi quản lý giáo dục theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Trong năm học 2026-2027, công tác quản lý giáo dục phổ thông được đặt trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương 02 cấp. Điều này đòi hỏi cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý giáo dục, chính quyền cấp xã và nhà trường phải được xác lập rõ ràng, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.

Theo khoản 1 Mục IV Phần B Công văn 5208/BGDĐT-GDPT, việc tổ chức thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về giáo dục phổ thông phải bảo đảm phân định cụ thể nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của từng chủ thể.

Yêu cầu này có ý nghĩa quan trọng đối với việc duy trì hoạt động giáo dục ổn định. Khi trách nhiệm của từng cơ quan được xác định ngay từ đầu, quá trình xử lý công việc sẽ có cơ sở rõ ràng hơn, đặc biệt đối với những vấn đề liên quan trực tiếp đến học sinh, giáo viên, cơ sở vật chất và an toàn trường học.

Mục tiêu cuối cùng là bảo đảm hoạt động quản lý được vận hành liên tục, hạn chế tình trạng thay đổi hoặc điều chỉnh cơ chế quản lý làm ảnh hưởng đến quá trình dạy và học.

Sở Giáo dục và Đào tạo giữ vai trò hướng dẫn và kiểm tra chuyên môn

Theo định hướng tại Công văn 5208/BGDĐT-GDPT, Sở Giáo dục và Đào tạo không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn phải tăng cường vai trò hướng dẫn chuyên môn, kiểm tra và hỗ trợ các cơ sở giáo dục.

Một trong những yêu cầu đáng chú ý là xây dựng cơ chế phối hợp giữa Sở Giáo dục và Đào tạo với UBND cấp xã cùng các cơ quan có liên quan.

Nội dung phối hợp được đặt ra trên nhiều phương diện như:

• Quản lý học sinh;
• Thực hiện giáo dục bắt buộc;
• Bảo đảm và quản lý cơ sở vật chất;
• An toàn trường học;
• Thực hiện các chính sách hỗ trợ học sinh;
• Phòng ngừa, khắc phục tình trạng học sinh bỏ học;
• Cập nhật và quản lý dữ liệu giáo dục.

Có thể thấy, công tác quản lý giáo dục trong giai đoạn này được tiếp cận theo hướng phối hợp nhiều chiều. Nhà trường không phải chủ thể duy nhất giải quyết các vấn đề liên quan đến học sinh, trong khi cơ quan quản lý cấp trên cũng cần có sự phối hợp với chính quyền địa phương để xử lý các vấn đề phát sinh trên thực tế.

Mỗi nhiệm vụ phải xác định rõ người chủ trì và trách nhiệm giải trình

Một điểm đáng chú ý trong Công văn 5208/BGDĐT-GDPT là yêu cầu làm rõ trách nhiệm đối với từng nhiệm vụ thay vì chỉ phân công chung chung.

Theo đó, quá trình tổ chức thực hiện cần xác định cụ thể:

Cơ quan chủ trì – cơ quan phối hợp – thời hạn thực hiện – trách nhiệm giải trình.

Cách xác định này có ý nghĩa trực tiếp đối với hiệu quả quản lý. Khi một nhiệm vụ phát sinh, các bên liên quan có thể xác định được đơn vị nào chịu trách nhiệm chính, cơ quan nào có nghĩa vụ phối hợp và thời gian cần hoàn thành.

Đồng thời, cơ chế trách nhiệm giải trình giúp tăng tính minh bạch trong quản lý. Việc phân công nhiệm vụ không chỉ dừng ở việc “ai làm”, mà còn phải gắn với câu hỏi “ai chịu trách nhiệm về kết quả”.

Đây là cơ sở quan trọng để hạn chế tình trạng đùn đẩy trách nhiệm khi xử lý các vấn đề phát sinh trong hoạt động giáo dục phổ thông.

Hiệu trưởng được chủ động nhưng phải chịu trách nhiệm về kết quả

Ở cấp cơ sở giáo dục, Công văn 5208/BGDĐT-GDPT nhấn mạnh mối quan hệ giữa quyền chủ động của hiệu trưởng và trách nhiệm giải trình của người đứng đầu.

Theo đó, hiệu trưởng có trách nhiệm tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục của nhà trường, triển khai các hoạt động cải tiến chất lượng, bảo đảm an toàn, thực hiện công khai và phát huy dân chủ trong nhà trường.

Điểm quan trọng ở đây là quyền chủ động không được tách rời trách nhiệm. Hiệu trưởng có thể chủ động tổ chức và điều hành hoạt động của cơ sở giáo dục trong phạm vi được giao, nhưng đồng thời phải chịu trách nhiệm về chất lượng và hiệu quả của những quyết định, kế hoạch đã được triển khai.

Điều này góp phần chuyển trọng tâm quản lý từ việc chỉ thực hiện đúng quy trình sang chú trọng hơn đến kết quả thực tế của hoạt động giáo dục.

Dữ liệu học sinh trở thành căn cứ điều chỉnh hoạt động giáo dục

Công văn cũng đặt ra yêu cầu sử dụng nhiều nguồn thông tin để nhà trường đánh giá thực trạng và điều chỉnh hoạt động giáo dục.

Các dữ liệu cần được xem xét bao gồm kết quả học tập, quá trình rèn luyện, tình hình chuyên cần, phản ánh từ học sinh và cha mẹ học sinh, cũng như thông tin về đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và điều kiện phục vụ việc dạy học.

Việc sử dụng những dữ liệu này có thể giúp nhà trường nhận diện chính xác hơn các vấn đề đang tồn tại.

Chẳng hạn, tình trạng học sinh có kết quả học tập chưa đạt yêu cầu cần được xem xét cùng nhiều yếu tố liên quan thay vì chỉ nhìn vào điểm số. Tương tự, tình trạng nghỉ học hoặc thiếu chuyên cần có thể cần sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương để tìm ra nguyên nhân và phương án hỗ trợ.

Trên cơ sở đó, nhà trường có thể điều chỉnh kế hoạch giáo dục, bố trí và phân công giáo viên phù hợp, xây dựng phương án hỗ trợ học sinh cũng như triển khai các biện pháp cải thiện chất lượng.

Trách nhiệm của hiệu trưởng gắn với chất lượng giáo dục

Một trong những nội dung có tính thực tiễn cao là việc gắn trách nhiệm của người đứng đầu với quá trình cải tiến chất lượng giáo dục.

Thay vì xem kế hoạch giáo dục là một tài liệu được xây dựng cố định từ đầu năm học, nhà trường cần sử dụng các kết quả thực tế để đánh giá mức độ phù hợp và điều chỉnh khi cần thiết.

Điều này đòi hỏi hiệu trưởng phải thường xuyên theo dõi tình hình dạy và học, phân tích những vấn đề còn tồn tại và đưa ra phương án xử lý phù hợp.

Các kết quả về học tập, rèn luyện, chuyên cần cùng phản hồi của học sinh và phụ huynh vì vậy có thể trở thành nguồn thông tin quan trọng cho quá trình quản trị nhà trường.

Cách tiếp cận này giúp hoạt động cải tiến chất lượng trở thành một quá trình liên tục thay vì chỉ được thực hiện khi có yêu cầu kiểm tra hoặc đánh giá.

An toàn trường học tiếp tục là trách nhiệm trọng yếu

Bên cạnh chất lượng giáo dục, an toàn và kỷ cương trường học cũng được đặt ở vị trí quan trọng trong trách nhiệm quản lý của người đứng đầu.

Khoản 1 Mục V Phần B Công văn 5208/BGDĐT-GDPT tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu nâng cao trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, phòng ngừa, phát hiện và xử lý những vụ việc liên quan đến an toàn, kỷ cương tại cơ sở giáo dục.

Điều này cho thấy trách nhiệm của hiệu trưởng không chỉ được xem xét ở khía cạnh tổ chức chuyên môn hoặc kết quả học tập của học sinh.

Người đứng đầu nhà trường còn phải chủ động xây dựng môi trường giáo dục an toàn, nhận diện những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến học sinh và giáo viên, đồng thời có phương án xử lý khi phát sinh vụ việc.

Việc nhấn mạnh yếu tố phòng ngừa cũng đặc biệt quan trọng. Quản lý an toàn trường học không chỉ là phản ứng sau khi sự việc xảy ra mà cần được thực hiện từ khâu nhận diện nguy cơ, tổ chức quản lý và xây dựng cơ chế phối hợp.

Công khai và dân chủ là một phần của trách nhiệm quản trị

Cùng với chất lượng và an toàn, Công văn 5208/BGDĐT-GDPT yêu cầu nhà trường thực hiện công khai theo quy định và phát huy vai trò giám sát của các chủ thể liên quan.

Trong đó, giáo viên, cha mẹ học sinh và cộng đồng đều có vai trò nhất định trong việc theo dõi, phản ánh và tham gia vào quá trình xây dựng môi trường giáo dục.

Việc tăng cường công khai, dân chủ có thể góp phần tạo ra cơ chế phản hồi nhiều chiều. Những vấn đề mà ban giám hiệu chưa nhận diện được thông qua hoạt động quản lý nội bộ có thể được phát hiện từ phản ánh của giáo viên, học sinh hoặc phụ huynh.

Từ góc độ quản trị, đây cũng là cơ sở để nâng cao trách nhiệm giải trình của nhà trường và người đứng đầu.

Mô hình quản lý mới đòi hỏi cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn

Nhìn tổng thể, Công văn 5208/BGDĐT-GDPT đặt ra yêu cầu xây dựng một cơ chế quản lý giáo dục có sự phân công rõ ràng nhưng vẫn bảo đảm phối hợp giữa các cấp.

Ở cấp quản lý, Sở Giáo dục và Đào tạo được yêu cầu tăng cường hướng dẫn, kiểm tra và hỗ trợ chuyên môn. UBND cấp xã cùng các cơ quan liên quan tham gia giải quyết những vấn đề thuộc phạm vi quản lý địa phương. Trong khi đó, cơ sở giáo dục trực tiếp tổ chức hoạt động dạy học và quản trị nhà trường.

Sự phân công này chỉ có thể phát huy hiệu quả khi mỗi nhiệm vụ đều được gắn với chủ thể chịu trách nhiệm cụ thể và có cơ chế phối hợp phù hợp.

Đặc biệt, đối với những vấn đề liên quan đến học sinh, an toàn trường học, cơ sở vật chất hoặc chính sách hỗ trợ, việc phối hợp giữa nhà trường với chính quyền địa phương có thể đóng vai trò quyết định trong việc xử lý kịp thời.

Hiệu trưởng phải chịu trách nhiệm xuyên suốt từ kế hoạch đến kết quả

Có thể thấy, điểm nổi bật trong Công văn 5208/BGDĐT-GDPT là việc đặt trách nhiệm của người đứng đầu vào trung tâm của hoạt động quản trị nhà trường.

Hiệu trưởng không chỉ tổ chức triển khai kế hoạch giáo dục mà còn phải theo dõi kết quả, sử dụng dữ liệu để điều chỉnh hoạt động, cải tiến chất lượng, bảo đảm an toàn, thực hiện công khai và giải trình với các chủ thể có liên quan.

Đồng thời, trách nhiệm này được đặt trong mối quan hệ với sự giám sát của giáo viên, cha mẹ học sinh và cộng đồng.

Như vậy, quản trị trường học trong năm học 2026-2027 được định hướng theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm và chú trọng kết quả thực tế. Khi quyền chủ động của nhà trường được đi cùng trách nhiệm giải trình, cơ chế quản lý có thể trở nên linh hoạt hơn nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát được chất lượng và an toàn.

Đây cũng là yếu tố quan trọng để hoạt động giáo dục phổ thông được duy trì ổn định, nhất quán trong quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 02 cấp.