Đăng ký hành nghề thẩm định giá được đề xuất tinh gọn

Hướng tới một quy trình đăng ký hành nghề thuận tiện hơn

Khung pháp lý về thẩm định giá được thiết lập trên cơ sở Luật Giá năm 2023 và các nghị định hướng dẫn, trong đó Nghị định 78/2024/NĐ-CP giữ vai trò quan trọng đối với hoạt động thẩm định giá. Văn bản này được ban hành ngày 1/7/2024, quy định chi tiết một số nội dung liên quan đến thẩm định giá.

Trong quá trình triển khai, yêu cầu về hồ sơ và việc xác minh điều kiện hành nghề đặt ra nhu cầu tiếp tục hoàn thiện thủ tục. Ngày 8/7/2026, Bộ Tài chính công bố phương án sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định 78/2024/NĐ-CP để lấy ý kiến. Trọng tâm đáng chú ý nằm ở thành phần hồ sơ đăng ký hành nghề thẩm định giá.

Điểm đáng chú ý không đơn thuần là bổ sung hoặc thay đổi một vài loại giấy tờ. Cách tiếp cận mới cho thấy xu hướng chuyển từ việc yêu cầu người dân, doanh nghiệp chủ động cung cấp toàn bộ chứng cứ sang tăng cường sử dụng dữ liệu mà cơ quan nhà nước đã có khả năng khai thác.

Đây là hướng đi phù hợp với quá trình số hóa thủ tục hành chính, đồng thời có thể hạn chế tình trạng hồ sơ bị kéo dài do phải bổ sung những thông tin vốn đã tồn tại trong các hệ thống quản lý nhà nước.

Những nhóm giấy tờ được làm rõ

Theo nội dung được công bố, hồ sơ đăng ký hành nghề tiếp tục xoay quanh các nhóm thông tin nhằm chứng minh người đăng ký đáp ứng yêu cầu chuyên môn, lý lịch, kinh nghiệm thực tế và quan hệ làm việc với doanh nghiệp thẩm định giá.

Người đăng ký có thể sử dụng đơn theo mẫu hoặc thực hiện kê khai trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Quy định cũng đề cập đến giấy tờ chứng minh việc cập nhật kiến thức chuyên môn phù hợp với lĩnh vực đăng ký hành nghề. Tuy nhiên, một số trường hợp được loại trừ, chẳng hạn người có thẻ thẩm định viên về giá được cấp chưa quá một năm hoặc đã được Bộ Tài chính thông báo là thẩm định viên về giá trong năm đăng ký.

Một nội dung khác được quan tâm là giấy tờ liên quan đến lý lịch tư pháp. Phương án mới cho phép sử dụng phiếu lý lịch tư pháp bản giấy, bản sao theo quy định hoặc bản điện tử được cấp thông qua ứng dụng VNeID, với yêu cầu về thời điểm cấp trong vòng sáu tháng trước khi đăng ký.

Đối với kinh nghiệm làm việc, hồ sơ có thể bao gồm giấy xác nhận thời gian thực tế làm việc hoặc hình thức kê khai điện tử, cùng với thông tin từ sổ bảo hiểm xã hội thể hiện quá trình tham gia bảo hiểm tại doanh nghiệp thẩm định giá đủ điều kiện hoặc cơ quan quản lý nhà nước về giá và thẩm định giá. Một số trường hợp đã được xác nhận là thẩm định viên hoặc đã đáp ứng đủ thời gian hành nghề theo thông báo của Bộ Tài chính cũng được tính đến.

Điểm đáng chú ý: dữ liệu có thể thay thế giấy tờ

Một trong những thay đổi có ý nghĩa thực tiễn nhất là cơ chế khai thác dữ liệu từ hệ thống thông tin.

Nếu cơ quan tiếp nhận hồ sơ có thể tra cứu và xác minh được những thông tin cần thiết từ cơ sở dữ liệu, người thực hiện thủ tục có thể không phải nộp lại các loại giấy tờ tương ứng. Các nhóm dữ liệu được đề cập gồm thông tin về cập nhật kiến thức thẩm định giá, lý lịch tư pháp, quá trình đóng bảo hiểm xã hội, thông tin liên quan đến cơ quan quản lý nhà nước về giá và thẩm định giá và thông tin đăng ký doanh nghiệp.

Cách thiết kế này có thể tạo ra thay đổi đáng kể về trải nghiệm thực hiện thủ tục. Thay vì phải chuẩn bị một bộ hồ sơ giấy với nhiều tài liệu chứng minh, người đăng ký có thể được hưởng lợi từ việc cơ quan nhà nước chủ động đối chiếu dữ liệu.

Về phía cơ quan quản lý, việc sử dụng dữ liệu điện tử cũng góp phần nâng cao khả năng kiểm tra tính chính xác và thống nhất của thông tin. Khi dữ liệu được liên thông hiệu quả, việc xác minh điều kiện hành nghề có thể được thực hiện nhanh hơn và giảm phụ thuộc vào giấy tờ do nhiều chủ thể khác nhau cung cấp.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc lớn vào chất lượng dữ liệu và khả năng kết nối giữa các hệ thống. Nếu thông tin chưa được cập nhật đồng bộ hoặc chưa thể khai thác tự động, người đăng ký vẫn có thể phải cung cấp tài liệu bổ sung. Vì vậy, số hóa thủ tục không chỉ nằm ở việc cho phép kê khai trực tuyến mà còn đòi hỏi hạ tầng dữ liệu đủ chính xác và khả năng chia sẻ thông tin giữa các cơ quan.

Trách nhiệm của doanh nghiệp thẩm định giá cũng được đặt trong trọng tâm

Quy định về hồ sơ không chỉ liên quan đến cá nhân có nhu cầu hành nghề mà còn gắn với doanh nghiệp thẩm định giá nơi người đó đăng ký.

Theo phương án được công bố, hồ sơ có thể phải thể hiện bản sao hợp đồng lao động giữa doanh nghiệp và người có thẻ thẩm định viên về giá. Đối với trường hợp người có thẻ đồng thời là người đại diện theo pháp luật, Giám đốc hoặc Tổng Giám đốc của doanh nghiệp và chỉ đăng ký hành nghề với chức danh thẩm định viên, giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp có thể được sử dụng thay cho hợp đồng lao động.

Điều này cho thấy việc đăng ký hành nghề không được nhìn nhận như một thủ tục độc lập của cá nhân. Mối quan hệ giữa thẩm định viên và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ vẫn là một yếu tố cần được xác minh nhằm bảo đảm người hành nghề hoạt động trong đúng khuôn khổ pháp luật.

Đối với doanh nghiệp, việc chuẩn bị và quản lý thông tin nhân sự vì vậy cũng trở nên quan trọng hơn. Hồ sơ lao động, quá trình làm việc, thông tin bảo hiểm và tình trạng hành nghề cần được cập nhật chính xác để tránh phát sinh vướng mắc khi cơ quan quản lý đối chiếu dữ liệu.

Tác động đối với thị trường thẩm định giá

Thẩm định giá là lĩnh vực có ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều hoạt động kinh tế như mua bán, chuyển nhượng tài sản, tín dụng, quản lý tài sản công, xử lý tài chính doanh nghiệp và các giao dịch cần xác định giá trị tài sản. Vì vậy, yêu cầu đối với người hành nghề không chỉ dừng ở việc đơn giản hóa thủ tục mà còn phải bảo đảm tính minh bạch và độ tin cậy của thông tin.

Luật Giá xác định hoạt động thẩm định giá gồm cung cấp dịch vụ thẩm định giá và thẩm định giá của Nhà nước. Dịch vụ thẩm định giá do doanh nghiệp thẩm định giá thực hiện thông qua hợp đồng dân sự, trong khi thẩm định giá của Nhà nước được thực hiện bởi hội đồng thẩm định giá theo thẩm quyền.

Do đó, việc hoàn thiện quy trình đăng ký hành nghề có thể tạo tác động lan tỏa tới chất lượng hoạt động của toàn thị trường. Khi điều kiện hành nghề được xác minh rõ ràng, dữ liệu được kiểm tra thống nhất và thủ tục giảm bớt giấy tờ không cần thiết, doanh nghiệp có thể tiết kiệm thời gian xử lý hồ sơ trong khi cơ quan quản lý vẫn duy trì khả năng kiểm soát.

Mặt khác, cải cách thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng tiêu chuẩn nghề nghiệp. Hoạt động thẩm định giá vẫn phải bảo đảm các nguyên tắc quan trọng như tuân thủ pháp luật và Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam, giữ tính độc lập, khách quan, trung thực và chịu trách nhiệm về hoạt động chuyên môn của mình.

Doanh nghiệp và thẩm định viên cần lưu ý gì?

Nếu các nội dung đang được lấy ý kiến được hoàn thiện và ban hành, doanh nghiệp thẩm định giá nên chủ động rà soát lại quy trình quản lý hồ sơ nhân sự, hợp đồng lao động và dữ liệu liên quan đến thẩm định viên.

Đồng thời, người có nhu cầu đăng ký hành nghề cần đặc biệt chú ý đến tình trạng cập nhật kiến thức, lý lịch tư pháp, thời gian làm việc thực tế và thông tin về quá trình tham gia bảo hiểm xã hội. Đây là những nhóm dữ liệu có thể được sử dụng để cơ quan quản lý kiểm tra điều kiện hành nghề.

Về dài hạn, xu hướng chuyển sang khai thác dữ liệu điện tử sẽ khiến việc quản trị thông tin trở thành một phần quan trọng trong hoạt động tuân thủ của doanh nghiệp. Hồ sơ không còn chỉ là tập hợp các giấy tờ được in và lưu trữ, mà ngày càng gắn với dữ liệu điện tử có khả năng được cơ quan quản lý xác minh trực tiếp.

Nhìn rộng hơn về cải cách quản lý thẩm định giá

Điểm đáng chú ý trong phương án lần này là sự kết hợp giữa hai mục tiêu: đơn giản hóa thủ tục và tăng khả năng kiểm soát bằng dữ liệu. Nếu thực hiện hiệu quả, người dân và doanh nghiệp có thể giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ, trong khi cơ quan quản lý vẫn có công cụ để kiểm chứng thông tin.

Đây cũng là hướng phù hợp với yêu cầu hiện đại hóa quản lý nhà nước trong lĩnh vực giá. Thay vì tập trung quá nhiều vào số lượng giấy tờ, trọng tâm dần chuyển sang khả năng xác minh thông tin, tính chính xác của dữ liệu và trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường.

Đáng lưu ý, các nội dung nêu trên mới phản ánh phương án đang được lấy ý kiến, chưa phải là quy định cuối cùng có giá trị áp dụng. Do đó, thẩm định viên và doanh nghiệp cần theo dõi quá trình hoàn thiện văn bản để cập nhật chính xác thời điểm hiệu lực cũng như các yêu cầu hồ sơ chính thức.