Đề xuất sửa điều kiện kinh doanh thực phẩm năm 2026

Từ cải cách thủ tục đến thay đổi cách thức quản lý

Nghị định 77/2016/NĐ-CP là một trong những văn bản từng đặt ra và điều chỉnh nhiều điều kiện đầu tư, kinh doanh thuộc phạm vi quản lý của Bộ Công Thương, trong đó có lĩnh vực thực phẩm. Sau nhiều lần được sửa đổi, bổ sung, một số quy định về hồ sơ và thẩm quyền thực hiện thủ tục đã xuất hiện nhu cầu tiếp tục cập nhật để phù hợp với yêu cầu cải cách hành chính và chuyển đổi số.

Trong bối cảnh đó, Bộ Công Thương xây dựng dự thảo Nghị định mới nhằm triển khai các phương án cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh thuộc phạm vi quản lý. Hồ sơ dự thảo được công bố để lấy ý kiến, với đối tượng chịu tác động đáng chú ý là các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm. VIB Online cho biết thời hạn tiếp nhận ý kiến của doanh nghiệp, hiệp hội là ngày 22/7/2026.

Điểm đáng chú ý là dự thảo không đặt trọng tâm vào việc bổ sung thêm các yêu cầu kiểm soát đối với doanh nghiệp. Ngược lại, định hướng chính là loại bỏ những giấy tờ có thể được thay thế bằng dữ liệu điện tử, đồng thời cập nhật thẩm quyền quản lý cho phù hợp với mô hình phân cấp hiện nay. Đây là cách tiếp cận có ý nghĩa lớn bởi cải cách thủ tục chỉ thực sự tạo thuận lợi khi doanh nghiệp không còn phải cung cấp lại những thông tin mà cơ quan nhà nước đã có khả năng khai thác từ hệ thống dữ liệu.

Bỏ giấy tờ có thể kiểm tra qua dữ liệu quản lý

Một trong những nội dung nổi bật nhất là đề xuất loại bỏ bản sao Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh, Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp hoặc Giấy chứng nhận đầu tư khỏi hồ sơ đề nghị cấp Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Theo hướng mới, doanh nghiệp dự kiến chỉ cần tập trung vào các tài liệu phản ánh trực tiếp khả năng đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm như đơn đề nghị, bản thuyết minh về cơ sở vật chất, trang thiết bị, dụng cụ, thông tin về tình trạng sức khỏe của người liên quan và giấy xác nhận tập huấn kiến thức an toàn thực phẩm.

Thay đổi này tuy không lớn về mặt hình thức nhưng có thể tạo tác động thực tế đáng kể. Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp vốn không phản ánh trực tiếp việc cơ sở có đáp ứng yêu cầu về vệ sinh, trang thiết bị, nhân sự hay quy trình sản xuất thực phẩm hay không. Trong khi đó, thông tin đăng ký doanh nghiệp về nguyên tắc đã thuộc hệ thống quản lý nhà nước.

Việc bỏ yêu cầu nộp lại bản sao vì vậy thể hiện sự chuyển dịch từ tư duy “doanh nghiệp phải cung cấp mọi giấy tờ” sang “cơ quan quản lý chủ động khai thác dữ liệu”. Nếu được triển khai đồng bộ, cách tiếp cận này có thể giảm thời gian chuẩn bị hồ sơ, hạn chế giấy tờ trùng lặp và giảm chi phí hành chính cho cơ sở sản xuất, kinh doanh.

Đặc biệt, đây cũng là bước tiến quan trọng đối với quá trình số hóa thủ tục hành chính. Khi dữ liệu giữa các cơ quan được kết nối hiệu quả, doanh nghiệp không nên phải đóng vai trò trung gian chuyển những thông tin mà Nhà nước đã có.

Hồ sơ cấp lại có thêm lựa chọn bản sao điện tử

Một điểm mới khác nằm ở thủ tục cấp lại Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm.

Dự thảo phân loại hồ sơ theo từng tình huống, chẳng hạn trường hợp giấy chứng nhận bị mất hoặc hư hỏng; thay đổi địa điểm, quy trình sản xuất, mặt hàng kinh doanh; giấy chứng nhận hết hiệu lực; thay đổi tên cơ sở hoặc thay đổi chủ cơ sở. Cách phân loại này giúp yêu cầu về thành phần hồ sơ sát hơn với nguyên nhân thực tế dẫn tới việc cấp lại, thay vì áp dụng một bộ hồ sơ giống nhau cho mọi trường hợp.

Đáng chú ý, trong một số trường hợp thay đổi tên hoặc chủ cơ sở nhưng các yếu tố cốt lõi như địa chỉ, địa điểm, quy trình sản xuất và mặt hàng kinh doanh không thay đổi, dự thảo cho phép sử dụng bản sao điện tử của Giấy chứng nhận đã được cấp.

Đây là thay đổi phù hợp với xu hướng thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử. Doanh nghiệp có thể hạn chế việc in ấn, chứng thực hoặc chuẩn bị lại các bản giấy trong những trường hợp thông tin nền tảng của cơ sở vẫn được duy trì.

Tuy nhiên, để quy định này phát huy hiệu quả, vấn đề quan trọng không chỉ nằm ở việc pháp luật công nhận bản sao điện tử. Cơ quan tiếp nhận hồ sơ cần có quy trình thống nhất để kiểm tra, xác thực và khai thác dữ liệu. Nếu mỗi địa phương áp dụng một cách khác nhau, lợi ích của cải cách có thể bị giảm đáng kể.

Điều chỉnh thẩm quyền chỉ định cơ sở kiểm nghiệm

Dự thảo còn đề xuất thay đổi quy định về cơ quan có thẩm quyền chỉ định cơ sở kiểm nghiệm kiểm chứng thực phẩm.

Thay vì quy định trực tiếp cơ sở phải được Bộ Công Thương chỉ định, dự thảo chuyển sang cách diễn đạt theo hướng cơ sở được “cơ quan có thẩm quyền” chỉ định. Nguyên nhân được nêu là yêu cầu đồng bộ với quy định về phân quyền, phân cấp trong lĩnh vực công nghiệp và thương mại. Theo thông tin từ Bộ Công Thương, thẩm quyền chỉ định cơ sở kiểm nghiệm đã được phân cấp cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, do đó quy định tại Nghị định 77 cần được cập nhật tương ứng.

Về bản chất, đây không chỉ là sửa đổi câu chữ. Việc xác lập đúng chủ thể có thẩm quyền giúp tránh tình trạng văn bản pháp luật ở cấp trung ương vẫn ghi nhận một cơ quan thực hiện thủ tục trong khi trên thực tế nhiệm vụ đã được phân cấp cho địa phương.

Phân cấp hợp lý có thể giúp rút ngắn quy trình xử lý, đưa hoạt động quản lý đến gần địa bàn phát sinh nhu cầu và tăng tính chủ động của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, cùng với phân quyền là yêu cầu về năng lực chuyên môn, cơ chế giám sát và sự thống nhất trong tiêu chuẩn đánh giá. Đối với lĩnh vực kiểm nghiệm thực phẩm, đây là vấn đề đặc biệt quan trọng bởi kết quả kiểm nghiệm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm.

Những điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý

Dự thảo được thiết kế theo hướng không tạo thêm thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ. Tuy nhiên, trong thời gian văn bản chưa được ban hành chính thức, doanh nghiệp vẫn cần phân biệt rõ giữa quy định đang có hiệu lực và nội dung mới chỉ đang được đề xuất.

Một số vấn đề đáng quan tâm gồm:

• Doanh nghiệp nên tiếp tục thực hiện thủ tục theo quy định hiện hành cho đến khi Nghị định sửa đổi chính thức có hiệu lực.
• Cần rà soát tình trạng hồ sơ đang thực hiện để xác định quy định chuyển tiếp có được áp dụng hay không.
• Các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nên chuẩn bị khả năng chuyển sang sử dụng hồ sơ điện tử và khai thác dữ liệu số trong quá trình thực hiện thủ tục.

Dự thảo cũng đưa ra điều khoản chuyển tiếp theo hướng các hồ sơ hợp lệ đã được cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận trước thời điểm Nghị định mới có hiệu lực sẽ tiếp tục được giải quyết theo quy định cũ. Đồng thời, văn bản dự kiến có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký ban hành.

Cải cách thủ tục cần đi cùng dữ liệu và phân cấp thực chất

Nhìn rộng hơn, việc sửa Nghị định 77/2016/NĐ-CP cho thấy cải cách điều kiện kinh doanh đang chuyển dần từ việc đơn thuần cắt giảm giấy tờ sang thay đổi phương thức quản lý.

Nếu thông tin đăng ký doanh nghiệp được cơ quan nhà nước chủ động khai thác, doanh nghiệp sẽ không phải lặp lại nghĩa vụ cung cấp dữ liệu. Nếu bản sao điện tử được chấp nhận thống nhất, thủ tục cấp lại có thể được xử lý nhanh hơn. Nếu thẩm quyền kiểm nghiệm được phân cấp phù hợp với năng lực của địa phương, hoạt động quản lý có thể trở nên linh hoạt hơn.

Tuy nhiên, cải cách chỉ thực sự hiệu quả khi ba yếu tố được triển khai đồng thời: quy định pháp luật rõ ràng, hệ thống dữ liệu có khả năng liên thông và cơ quan thực thi có năng lực xử lý thống nhất.

Đối với ngành thực phẩm, mục tiêu cuối cùng không nên chỉ là giảm số lượng giấy tờ doanh nghiệp phải nộp. Quan trọng hơn là phải xây dựng được cơ chế quản lý dựa trên mức độ rủi ro, dữ liệu và khả năng kiểm soát thực tế. Khi đó, doanh nghiệp tuân thủ tốt có thể giảm gánh nặng thủ tục, trong khi nguồn lực quản lý được tập trung nhiều hơn vào những cơ sở và sản phẩm tiềm ẩn nguy cơ cao.

Vì vậy, dự thảo sửa đổi Nghị định 77/2016/NĐ-CP có thể được xem là một bước tiếp nối trong quá trình hiện đại hóa quản lý ngành Công Thương. Việc đơn giản hóa hồ sơ, chấp nhận phương thức điện tử và cập nhật thẩm quyền theo hướng phân cấp nếu được hoàn thiện hợp lý sẽ góp phần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi hơn, đồng thời vẫn duy trì yêu cầu kiểm soát an toàn thực phẩm.