Luật Phòng, chống tham nhũng: 7 quy định đáng chú ý

Mở rộng phạm vi người phải kê khai tài sản, thu nhập

Một trong những thay đổi nổi bật của Luật là mở rộng đáng kể nhóm đối tượng có trách nhiệm kê khai tài sản, thu nhập. Nếu trước đây nghĩa vụ này chủ yếu áp dụng đối với một số chức danh trong khu vực nhà nước thì hiện nay phạm vi đã bao phủ nhiều nhóm chức vụ có khả năng phát sinh rủi ro tham nhũng.

Ngoài đội ngũ cán bộ, công chức, quy định còn áp dụng đối với sĩ quan trong lực lượng vũ trang, quân nhân chuyên nghiệp, người quản lý tại doanh nghiệp nhà nước, người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp cũng như những cá nhân tham gia ứng cử đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Việc mở rộng này góp phần tăng cường tính minh bạch đối với các vị trí có ảnh hưởng đến việc quản lý tài sản công và thực thi quyền lực nhà nước.

Danh mục tài sản phải kê khai được bổ sung

Không chỉ yêu cầu kê khai nhà, đất, tiền, kim loại quý, giấy tờ có giá hoặc tài sản ở nước ngoài như trước đây, Luật còn bổ sung thêm nhiều loại tài sản có giá trị cần được công khai.

Đặc biệt, các công trình xây dựng, tài sản gắn liền với đất và tổng thu nhập phát sinh giữa hai lần kê khai đều trở thành nội dung bắt buộc phải báo cáo. Quy định này giúp cơ quan kiểm soát có đầy đủ dữ liệu để đánh giá biến động tài sản và hạn chế việc che giấu nguồn thu nhập không minh bạch.

Biến động tài sản lớn phải thực hiện kê khai bổ sung

Luật quy định rõ trường hợp tài sản hoặc thu nhập phát sinh biến động từ 300 triệu đồng trở lên trong một năm thì người có nghĩa vụ kê khai phải thực hiện kê khai bổ sung.

Đây là cơ chế nhằm phát hiện sớm những biến động bất thường về tài sản. Khi có dấu hiệu không giải trình được nguồn gốc hợp pháp của phần tài sản tăng thêm, cơ quan kiểm soát tài sản, thu nhập có quyền tiến hành xác minh theo trình tự pháp luật.

Bên cạnh trách nhiệm giải trình, người kê khai cũng được bảo đảm quyền khiếu nại nếu cho rằng hoạt động xác minh hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền không đúng quy định.

Quy định rõ thời điểm và hình thức kê khai

Khác với quy định trước đây còn khá khái quát, Luật Phòng, chống tham nhũng năm 2018 đã xác định cụ thể từng hình thức kê khai và thời điểm phải hoàn thành.

Các hình thức gồm:

• Kê khai lần đầu đối với các đối tượng thuộc diện bắt buộc.
• Kê khai hằng năm đối với một số chức danh có nguy cơ tham nhũng cao.
• Kê khai bổ sung khi phát sinh biến động tài sản theo ngưỡng luật định.

Việc quy định thời hạn cụ thể giúp cơ quan quản lý thuận lợi hơn trong công tác kiểm tra, đối chiếu và giám sát việc thực hiện nghĩa vụ kê khai của từng cá nhân.

Tăng cường công khai bản kê khai tài sản

Một điểm đáng chú ý khác là Luật yêu cầu bản kê khai tài sản, thu nhập phải được công khai theo hình thức phù hợp với từng trường hợp.

Đối với cán bộ đang công tác, bản kê khai được công khai tại cơ quan, đơn vị nơi làm việc. Với người được xem xét bổ nhiệm chức vụ lãnh đạo, thông tin kê khai được công bố trong cuộc họp lấy ý kiến tín nhiệm. Riêng người ứng cử đại biểu Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân phải thực hiện công khai theo quy định của pháp luật về bầu cử.

Quy định này góp phần phát huy vai trò giám sát của tập thể và nâng cao trách nhiệm giải trình của người giữ chức vụ.

Chế tài nghiêm đối với hành vi kê khai không trung thực

Luật quy định nhiều mức xử lý nghiêm khắc đối với cá nhân cố ý kê khai sai sự thật hoặc che giấu tài sản, thu nhập.

Tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, cán bộ, công chức có thể bị áp dụng các hình thức kỷ luật từ cảnh cáo đến buộc thôi việc. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị loại khỏi quy hoạch chức vụ lãnh đạo hoặc không được xem xét bổ nhiệm, bổ nhiệm lại, phê chuẩn hay giới thiệu ứng cử.

Đối với ứng cử viên đại biểu Quốc hội hoặc Hội đồng nhân dân, việc kê khai không trung thực còn có thể dẫn đến việc bị loại khỏi danh sách ứng cử theo quy định.

Người đứng đầu phải chịu trách nhiệm khi để xảy ra tham nhũng

Luật không chỉ xử lý cá nhân có hành vi tham nhũng mà còn đặt ra trách nhiệm quản lý đối với người đứng đầu cơ quan, tổ chức.

Nếu hành vi tham nhũng xảy ra trong phạm vi quản lý trực tiếp, người đứng đầu hoặc cấp phó phụ trách lĩnh vực liên quan có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật. Cơ chế này góp phần nâng cao trách nhiệm quản trị, tăng cường kiểm tra nội bộ và hạn chế tình trạng buông lỏng quản lý dẫn đến vi phạm.

Ý nghĩa của các quy định mới

Những thay đổi trong Luật Phòng, chống tham nhũng đã chuyển trọng tâm từ việc xử lý vi phạm sang phòng ngừa thông qua minh bạch tài sản, kiểm soát thu nhập và nâng cao trách nhiệm của người có chức vụ, quyền hạn. Đây là nền tảng quan trọng giúp xây dựng nền hành chính công khai, tăng cường niềm tin của người dân đối với bộ máy nhà nước và nâng cao hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn mới.

Lưu ý, một số quy định của Luật hiện đã được sửa đổi, bổ sung hoặc hết hiệu lực một phần theo các văn bản pháp luật ban hành sau này. Vì vậy, khi áp dụng trên thực tế cần đối chiếu với quy định pháp luật hiện hành để bảo đảm chính xác và đầy đủ.