Siết chuẩn an toàn trong quản lý pháo hoa từ 2026

Mở rộng phạm vi quản lý từ nghiên cứu đến tiêu hủy

Quản lý pháo hoa không chỉ liên quan đến khâu sản xuất hoặc sử dụng mà còn bao phủ nhiều công đoạn tiềm ẩn rủi ro khác. Theo nội dung đang được xây dựng, quy chuẩn mới dự kiến điều chỉnh các yêu cầu an toàn đối với hoạt động nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh, bảo quản, vận chuyển, sử dụng và tiêu hủy pháo hoa, pháo hoa nổ. Phạm vi áp dụng còn bao gồm thuốc pháo và các phụ kiện liên quan trên lãnh thổ Việt Nam. Đối với hàng hóa nhập khẩu, các công đoạn kinh doanh, bảo quản, sử dụng và tiêu hủy cũng phải tuân thủ yêu cầu của quy chuẩn.

Cách tiếp cận này cho thấy định hướng quản lý đang chuyển từ kiểm soát từng hoạt động riêng lẻ sang quản lý xuyên suốt chuỗi vận hành. Đây là điểm có ý nghĩa lớn bởi nguy cơ mất an toàn không chỉ phát sinh khi pháo được sử dụng mà có thể xuất hiện ngay từ quá trình nghiên cứu, thử nghiệm, lưu kho, vận chuyển hoặc xử lý sản phẩm không còn khả năng sử dụng.

Đáng chú ý, nội dung mới dự kiến thay thế hệ thống quy định kỹ thuật đang được áp dụng theo Thông tư 125/2021/TT-BCA. Nếu được ban hành, văn bản mới sẽ đồng thời thay đổi quy chuẩn kỹ thuật và hệ thống danh mục pháo hoa, pháo hoa nổ, mã số hàng hóa tương ứng.

Danh mục sản phẩm được phân loại rõ hơn

Một trong những điểm đáng quan tâm là việc xây dựng danh mục riêng cho nhiều nhóm sản phẩm. Nội dung hiện tại phân chia pháo hoa nổ thành nhóm tầm cao và tầm thấp, bên cạnh nhóm pháo hoa không nổ. Ngoài sản phẩm hoàn chỉnh, quy chuẩn còn đề cập đến thuốc pháo và nhiều loại phụ kiện phục vụ sản xuất, phát hỏa hoặc tổ chức hoạt động liên quan đến pháo.

Việc phân loại có ý nghĩa trực tiếp đối với công tác quản lý chất lượng và xác định phạm vi áp dụng. Khi từng nhóm sản phẩm được nhận diện cụ thể, cơ quan quản lý có cơ sở thuận lợi hơn để kiểm tra, đối chiếu thông số kỹ thuật, kiểm soát nguồn gốc và xác định mã số hàng hóa.

Đồng thời, cách phân loại này cũng giúp các tổ chức, doanh nghiệp hạn chế tình trạng hiểu không thống nhất về sản phẩm thuộc phạm vi điều chỉnh. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với hoạt động nhập khẩu, sản xuất và lưu thông, khi việc xác định đúng chủng loại có thể liên quan trực tiếp đến điều kiện quản lý chuyên ngành.

Yêu cầu an toàn được đặt ra ngay từ khâu xây dựng cơ sở

Một thay đổi đáng chú ý nằm ở việc quy chuẩn hóa các yêu cầu đối với địa điểm và công trình phục vụ nghiên cứu, sản xuất, lưu trữ pháo. Cơ sở sản xuất và kho bảo quản phải đáp ứng các yêu cầu về khoảng cách an toàn, xây dựng, phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường và các tiêu chuẩn kỹ thuật liên quan.

Điều này cho thấy yêu cầu an toàn không còn được nhìn nhận đơn thuần ở góc độ quy trình thao tác của người lao động. Bản thân thiết kế cơ sở, vị trí nhà xưởng, kho chứa, hệ thống kỹ thuật và phương án phòng ngừa sự cố cũng trở thành một phần quan trọng của hệ thống kiểm soát.

Các khu vực có nguy cơ cháy, nổ phải được trang bị hệ thống báo cháy, chữa cháy phù hợp. Một số công trình còn phải đáp ứng yêu cầu về hệ thống báo cháy tự động với thời gian tác động nhanh và bảo đảm người đang làm việc có thể nhận biết tín hiệu cảnh báo để kịp thời xử lý hoặc thoát hiểm.

Kiểm soát nghiêm ngặt con người và thiết bị

Yếu tố con người được đặt ở vị trí quan trọng trong hệ thống an toàn. Người trực tiếp tham gia sản xuất phải được đào tạo về kỹ thuật an toàn, phòng cháy chữa cháy, ứng phó sự cố và an toàn vệ sinh lao động. Đối với các công đoạn có mức độ nguy hiểm cao, yêu cầu về phương tiện bảo vệ cá nhân cũng được đặt ra cụ thể hơn.

Bên cạnh đó, quy chuẩn dự kiến kiểm soát cả những yếu tố tưởng như rất nhỏ trong môi trường làm việc. Các hành vi có khả năng tạo va đập, ma sát, tia lửa hoặc nguồn nhiệt không phù hợp đều phải được hạn chế. Thiết bị điện sử dụng trong nhà xưởng và kho cũng phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật an toàn tương ứng.

Cách quy định này phản ánh nguyên tắc phòng ngừa rủi ro từ sớm. Thay vì chỉ xử lý hậu quả sau khi xảy ra sự cố, hệ thống quản lý hướng tới việc loại bỏ hoặc giảm thiểu các yếu tố có thể kích hoạt cháy, nổ ngay tại nơi làm việc.

Nghiên cứu và sản xuất phải gắn với đánh giá rủi ro

Một nội dung mới đáng chú ý là hoạt động nghiên cứu pháo hoa, pháo hoa nổ cũng được đặt trong khuôn khổ kiểm soát an toàn riêng. Địa điểm nghiên cứu phải đáp ứng yêu cầu về khoảng cách đối với khu dân cư và các công trình, khu vực cần bảo vệ. Quá trình nghiên cứu phải nhận diện nguy cơ, xây dựng phương án và được tổ chức theo quy trình được phê duyệt.

Sản phẩm nghiên cứu cũng không mặc nhiên được đưa vào sử dụng. Nội dung đang được xây dựng yêu cầu sản phẩm phải trải qua đánh giá, nghiệm thu để bảo đảm các tiêu chuẩn kỹ thuật tương ứng.

Đối với sản xuất thuốc pháo, các yêu cầu còn được cụ thể hóa theo từng công đoạn như pha trộn, sấy, nghiền và sàng. Thiết bị phải hạn chế nguy cơ phát sinh tia lửa; môi trường sản xuất phải được kiểm soát bụi và chất thải; quy trình thao tác phải bảo đảm độ chính xác về nguyên liệu, tỷ lệ và điều kiện kỹ thuật.

Điểm này đặc biệt quan trọng bởi sai sót trong khâu sản xuất có thể tạo ra rủi ro dây chuyền. Vì vậy, việc đưa các yêu cầu kỹ thuật xuống từng công đoạn giúp chuyển trách nhiệm bảo đảm an toàn thành một quy trình có thể kiểm tra, giám sát thay vì chỉ dựa vào nguyên tắc chung.

Tăng vai trò của kiểm tra, nghiệm thu và công bố hợp quy

Một sản phẩm pháo hoa không chỉ cần đáp ứng yêu cầu về hình thức hoặc mục đích sử dụng mà còn phải được kiểm soát về đặc tính kỹ thuật và mức độ an toàn.

Theo nội dung đang được xây dựng, sản phẩm nghiên cứu chế thử hoặc sản phẩm nhập khẩu lần đầu thuộc diện kiểm tra phải được kiểm tra, nghiệm thu nhằm đánh giá tính năng kỹ thuật và điều kiện sử dụng. Công tác kiểm tra, nghiệm thu dự kiến do Cục Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan và tổ chức, doanh nghiệp thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng.

Đây là cơ chế có thể tạo ra bước kiểm soát quan trọng trước khi sản phẩm được đưa vào sử dụng. Thay vì chỉ dựa vào hồ sơ của nhà sản xuất, chất lượng và đặc tính kỹ thuật của sản phẩm còn được đặt trong quy trình kiểm tra, nghiệm thu theo các tiêu chí cụ thể.

Về mặt quản lý thị trường, điều này cũng góp phần hạn chế khả năng xuất hiện những sản phẩm không phù hợp với danh mục hoặc có thông số khác biệt so với sản phẩm đã được kiểm soát.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì?

Nếu quy định được ban hành theo hướng hiện tại, các tổ chức và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực pháo hoa sẽ cần rà soát lại nhiều lớp yêu cầu, từ cơ sở vật chất đến quy trình vận hành. Đáng chú ý, quy định chuyển tiếp đang đặt ra thời hạn 6 tháng kể từ khi quy chuẩn có hiệu lực để tổ chức, doanh nghiệp bảo đảm hệ thống cơ sở hạ tầng và kỹ thuật phục vụ nghiên cứu, sản xuất, kinh doanh, bảo quản, vận chuyển, sử dụng và tiêu hủy đáp ứng quy chuẩn mới.

Có thể tập trung vào một số nhóm công việc sau:

• Rà soát nhà xưởng, kho, hệ thống điện, phòng cháy chữa cháy và các khoảng cách an toàn.
• Kiểm tra lại quy trình nghiên cứu, sản xuất, bảo quản, vận chuyển và tiêu hủy.
• Đánh giá việc đào tạo nhân sự và trang bị phương tiện bảo hộ.
• Đối chiếu danh mục sản phẩm, thông số kỹ thuật và mã số HS.
• Chuẩn bị hồ sơ phục vụ công bố hợp quy, kiểm tra và nghiệm thu khi thuộc trường hợp phải thực hiện.

Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ về mặt pháp lý mà còn có thể tác động trực tiếp đến chi phí đầu tư, tổ chức sản xuất và phương án kinh doanh của doanh nghiệp.

Tác động lớn nhất nằm ở cách quản lý theo toàn bộ vòng đời sản phẩm

Điểm đáng chú ý nhất của khung quy định mới không nằm ở việc bổ sung thêm một vài yêu cầu kỹ thuật riêng lẻ. Quan trọng hơn, hệ thống đang được thiết kế theo hướng kiểm soát toàn bộ vòng đời của pháo: từ nghiên cứu, chế tạo, thử nghiệm, sản xuất đến lưu kho, vận chuyển, kinh doanh, sử dụng và tiêu hủy.

Cách tiếp cận này phù hợp với đặc thù của mặt hàng có nguy cơ cháy nổ cao. Chỉ một mắt xích thiếu kiểm soát cũng có thể ảnh hưởng đến an toàn của cả chuỗi. Do đó, việc đồng bộ hóa quy chuẩn, danh mục sản phẩm và mã số hàng hóa sẽ giúp tạo ra cơ sở pháp lý thống nhất hơn cho cả cơ quan quản lý và chủ thể hoạt động trong lĩnh vực này.

Về phía doanh nghiệp, quy định mới có thể làm tăng yêu cầu đầu tư ban đầu, đặc biệt đối với cơ sở vật chất, kho tàng, thiết bị kỹ thuật và đào tạo nhân sự. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, tiêu chuẩn hóa rõ ràng hơn cũng giúp doanh nghiệp xác định được giới hạn hoạt động, điều kiện kỹ thuật và yêu cầu chất lượng cần đáp ứng.

Một bước siết quản lý theo hướng chủ động và phòng ngừa

Khung quy chuẩn đang được xây dựng cho thấy xu hướng chuyển mạnh sang quản lý bằng tiêu chuẩn kỹ thuật và phòng ngừa rủi ro. Thay vì chỉ tập trung vào việc sản phẩm có được phép lưu hành hay không, hệ thống quản lý còn quan tâm đến cách sản phẩm được nghiên cứu, tạo ra, lưu giữ, vận chuyển và xử lý trong thực tế.

Theo thông tin công bố, nội dung mới được xây dựng để thay thế Thông tư 125/2021/TT-BCA và dự kiến có hiệu lực sau 45 ngày kể từ ngày ký. Khi văn bản chính thức được ban hành, các chủ thể liên quan cần đặc biệt lưu ý thời điểm chuyển tiếp cũng như những yêu cầu mới về cơ sở hạ tầng và kỹ thuật.

Trong bối cảnh hoạt động sử dụng pháo hoa ngày càng được quan tâm, việc hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật không chỉ mang ý nghĩa quản lý hành chính. Đây còn là công cụ quan trọng để kiểm soát chất lượng sản phẩm, giảm thiểu nguy cơ sự cố và bảo đảm rằng các hoạt động liên quan đến pháo được thực hiện trong một khuôn khổ an toàn, thống nhất và có thể kiểm tra được.