Điểm mới cốt lõi trong nội quy phiên tòa từ 01/08/2026

Bối cảnh ban hành và định hướng siết chặt kỷ luật tư pháp

Sự ra đời của Thông tư 12/2026/TT-TANDTC (ban hành ngày 30/5/2026 và chính thức có hiệu lực từ 01/08/2026) đánh dấu một bước tiến quan trọng trong công tác cải cách tư pháp của ngành Tòa án. Nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng nền tư pháp chuyên nghiệp, hiện đại, nghiêm minh và thượng tôn pháp luật, các quy định mới không chỉ kế thừa những chuẩn mực cũ mà còn bổ sung nhiều chế tài khắt khe hơn đối với thiết bị điện tử, tác phong ứng xử và quyền ghi âm, ghi hình tại phòng xử án.

Việc thấu hiểu tường tận những quy tắc này là điều kiện tiên quyết đối với luật sư, người tham gia tố tụng và toàn thể người dân khi bước vào không gian tôn nghiêm của cơ quan xét xử.

Phân tích chiều sâu các quy chuẩn ứng xử và kiểm soát thiết bị tại phòng xử án

1. Cơ chế kiểm soát ngặt nghèo thiết bị điện tử và công nghệ số

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất của nội quy mới là quy định về việc mang và sử dụng thiết bị điện tử. Theo đó, mọi hành vi mang các thiết bị truyền đưa, thu thập, lưu trữ thông tin (như điện thoại thông minh, máy tính bảng, đồng hồ thông minh) vào phòng xử đều bị nghiêm cấm tuyệt đối, trừ khi có sự cho phép trực tiếp của Thẩm phán chủ tọa.

Đặc biệt, quy định về ghi âm, ghi hình cũng được quy chuẩn hóa rất rõ:

• Ghi âm: Chỉ được thực hiện trong suốt thời gian diễn ra phiên tòa nhưng phải có sự đồng ý của Thẩm phán chủ tọa (và đồng ý của cá nhân bị ghi âm nếu đó là người tiến hành tố tụng hoặc người tham gia phiên tòa khác).

• Ghi hình: Bị giới hạn nghiêm ngặt, chỉ cho phép thực hiện trong khoảng thời gian khai mạc và lúc tuyên án, công bố quyết định.

• Cấm tuyệt đối: Hành vi truyền phát trực tiếp (livestream), phát tán thông tin sai sự thật, làm ảnh hưởng đến tính khách quan, độc lập của Hội đồng xét xử hoặc xâm phạm quyền nhân thân của bị cáo, bị hại.

2. Chuẩn mực về tác phong, thời gian và sự tham gia của cá nhân

Kỷ luật hành chính và tố tụng được siết chặt ngay từ khâu tiếp đón bên ngoài phòng xử:

• Người tham gia tố tụng có mặt tại bàn thư ký chậm nhất 15 phút trước giờ khai mạc để xuất trình giấy tờ tùy thân, giấy triệu tập.

• Độ tuổi tham gia được quy định rõ: Người dưới 16 tuổi không được phép vào phòng xử án, ngoại trừ trường hợp được Tòa án triệu tập chính thức để phục vụ công tác xét xử.

• Trong suốt quá trình diễn ra phiên tòa, mọi cá nhân phải tuân thủ nghiêm ngặt tư thế đứng - ngồi theo sự điều hành của Hội đồng xét xử; trang phục phải chỉnh tề, nghiêm túc, thể hiện đúng tinh thần tôn trọng cơ quan quyền lực nhà nước.

Các nguyên tắc tổ chức phiên tòa và chế tài xử lý vi phạm nặng tay

1. Nguyên tắc tổ chức phiên tòa từ ngày 01/08/2026

Mọi phiên họp, phiên tòa phải tuân thủ triệt để các tiêu chí: tiến hành đúng thời gian, công khai (trừ trường hợp xét xử kín theo luật định), đảm bảo an ninh, trật tự và sự bình đẳng, dân chủ. Riêng đối với các vụ án có sự tham gia của người chưa thành niên, quy trình tố tụng bắt buộc phải được thiết kế theo hướng thân thiện, nhân văn, phù hợp với tâm lý lứa tuổi nhưng vẫn giữ vững sự tôn nghiêm pháp luật.

2. Chế tài cấm vào phòng xử hoặc buộc rời khỏi phiên tòa

Tùy theo mức độ vi phạm, Thẩm phán chủ tọa có quyền áp dụng các biện pháp kỷ luật nghiêm khắc:

• Cấm vào phiên tòa ngay từ đầu đối với các hành vi vi phạm nghiêm trọng về kiểm tra an ninh, mang vũ khí, vật liệu cháy nổ, cố tình mang thiết bị điện tử trái phép, hoặc đến muộn không tuân thủ quy định xuất trình giấy tờ.

• Buộc rời khỏi phòng xử án đối với những cá nhân có hành vi gây rối trật tự, không đứng dậy khi Hội đồng xét xử vào phòng, có thái độ thiếu tôn trọng, sử dụng thiết bị điện tử vô kỷ luật hoặc vi phạm quy chế phát ngôn. Ngoài ra, người vi phạm còn có thể bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị kiến nghị khởi tố hình sự nếu cấu thành tội phạm.