Thông tư 124/2026/TT-BTC: Quản lý rủi ro C/O hàng nhập khẩu

Ngày 22/8/2026, Bộ Tài chính đã chính thức ban hành Thông tư số 124/2026/TT-BTC, có hiệu lực ngay từ ngày ký. Đây là văn bản pháp lý quan trọng bổ sung Khoản 10 vào sau Khoản 9 Điều 15 Thông tư số 33/2023/TT-BTC ngày 31/5/2023.

Nội dung cốt lõi của quy định mới này là chính thức áp dụng phương thức quản lý rủi ro vào khâu kiểm tra chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa (C/O) nhập khẩu, giúp đồng bộ hóa nghiệp vụ kiểm tra xuất xứ ở cả hai chiều xuất khẩu và nhập khẩu.

Những Điểm Cốt Lõi Trong Quy Định Kiểm Tra Xuất Xứ Mới

Việc đưa quản lý rủi ro vào quy trình thẩm định C/O hàng hóa nhập khẩu mang lại nhiều thay đổi mang tính căn cơ trong hoạt động nghiệp vụ hải quan:

• Áp dụng đồng bộ nguyên tắc quản lý rủi ro: Trước đây, Thông tư 33/2023/TT-BTC mới chỉ áp dụng đánh giá rủi ro và phân luồng kiểm tra đối với hàng hóa xuất khẩu. Thông tư 124/2026/TT-BTC đã hoàn thiện mảnh ghép còn lại, đặt C/O hàng nhập khẩu vào đúng phương thức quản lý rủi ro chung của ngành hải quan.
• Tích hợp đa nguồn dữ liệu đánh giá: Cơ quan Hải quan sẽ căn cứ vào lịch sử tuân thủ của doanh nghiệp, thông tin chi tiết về lô hàng, tính chất mặt hàng, cùng các dấu hiệu bất thường trên chứng từ để đưa ra quyết định phân luồng và mức độ kiểm tra phù hợp.
• Tạo thuận lợi cho doanh nghiệp tuân thủ tốt: Các doanh nghiệp có lịch sử chấp hành tốt pháp luật hải quan, dữ liệu minh bạch sẽ được giảm thiểu tối đa các thủ tục kiểm tra phiền hà, giúp rút ngắn thời gian thông quan hàng hóa tại cửa khẩu.
• Giữ nguyên các công cụ xác minh chuyên sâu: Quy định mới không thay thế hay làm giảm đi các bước giải trình. Khi phát sinh nghi vấn, cơ quan Hải quan vẫn thực hiện đầy đủ quy trình yêu cầu doanh nghiệp giải trình hoặc tiến hành xác minh trực tiếp với cơ quan cấp C/O, nhà sản xuất hay hải quan nước xuất khẩu.

Quy Trình Xử Lý Khi Phát Sinh Nghi Vấn Về Xuất Xứ Hàng Nhập Khẩu

Trường hợp chứng từ chứng nhận xuất xứ hoặc chứng từ tự chứng nhận xuất xứ rơi vào luồng rủi ro hoặc có dấu hiệu bất thường, quy trình kiểm tra sẽ được kích hoạt theo các bước chặt chẽ:

1. Đối chiếu chứng từ thuộc hồ sơ hải quan: Kiểm tra tính logic giữa C/O với tờ khai hải quan, hóa đơn thương mại, vận đơn và kết quả kiểm tra thực tế hàng hóa (nếu có) theo đúng cam kết tại từng Hiệp định thương mại tự do (FTA).
2. Khai thác hệ thống thông tin phục vụ xác minh: Sử dụng hệ thống dữ liệu điện tử liên kết để đối chiếu các mã số, chữ ký, con dấu hoặc mã QR trên chứng từ tự chứng nhận xuất xứ.
3. Trách nhiệm giải trình của người khai hải quan: Doanh nghiệp nhập khẩu có nghĩa vụ cung cấp bổ sung các chứng từ, tài liệu kỹ thuật, quy trình sản xuất để chứng minh tính hợp lệ của xuất xứ hàng hóa khi có yêu cầu.
4. Xác minh quốc tế: Trường hợp chưa đủ căn cứ kết luận, cơ quan Hải quan Việt Nam sẽ gửi văn bản xác minh chính thức tới cơ quan thẩm quyền của nước xuất khẩu.

Thông tư 124/2026/TT-BTC không đơn thuần là một sự bổ sung về mặt kỹ thuật lập pháp, mà là lời khẳng định cho xu hướng hiện đại hóa công tác quản lý thuế và hải quan. Bằng việc lấy "quản lý rủi ro" làm kim chỉ nam, Nhà nước trao quyền ưu tiên thông quan nhanh chóng cho những doanh nghiệp chân chính, đồng thời dựng lên hàng rào kỹ thuật sắc bén để ngăn chặn các hành vi gian lận xuất xứ, lẩn tránh thuế quan và chuyển tải bất hợp pháp. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập sâu rộng với hàng loạt FTA thế hệ mới, việc chủ động chuẩn hóa hệ thống dữ liệu xuất xứ và nâng cao năng lực tự tuân thủ chính là chìa khóa vàng giúp doanh nghiệp nhập khẩu vận hành an toàn, tối ưu chi phí và phát triển bền vững.