Cải cách quy trình và rủi ro trong hoàn thuế GTGT mới

Sự chuyển dịch trong thủ tục hành chính và bản chất việc bãi bỏ

Ngày 20/7/2026, Bộ Tài chính ban hành Quyết định 1934/QĐ-BTC chính thức bãi bỏ 18 thủ tục hành chính thuế, trong đó có thủ tục hoàn thuế giá trị gia tăng của doanh nghiệp, tổ chức. Dưới góc nhìn pháp lý và quản trị công, việc cắt giảm này không đồng nghĩa với việc xóa bỏ chính sách hay quyền lợi chính đáng về thuế GTGT của người nộp thuế.

Thay vào đó, đây là bước tiến chiến lược nhằm tối ưu hóa quy trình nghiệp vụ, tinh gọn bộ máy hành chính và chuyển đổi phương thức quản lý từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Cơ quan thuế hướng tới việc ứng dụng công nghệ thông tin và phân tích dữ liệu lớn để tự động hóa các bước xử lý, giúp giảm tải gánh nặng giấy tờ và tối ưu hóa thời gian tuân thủ cho cộng đồng doanh nghiệp trong nền kinh tế số.

Cơ chế phân loại rủi ro trong giải quyết hồ sơ hoàn thuế

Kể từ ngày 01/07/2026, Thông tư 94/2026/TT-BTC chính thức có hiệu lực, thiết lập khung pháp lý chuẩn mực về quản lý tuân thủ và quản lý rủi ro trong ngành thuế. Theo Điều 16 của thông tư này, hồ sơ đề nghị hoàn thuế GTGT không còn xử lý theo lối mòn hành chính truyền thống mà được phân định rạch ròi theo mức độ rủi ro của từng người nộp thuế:

• Đối với nhóm rủi ro cao: Cơ quan thuế áp dụng nguyên tắc kiểm tra trước, hoàn thuế sau nhằm ngăn chặn từ sớm các hành vi trục lợi ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, văn bản cũng quy định ngoại lệ linh hoạt cho phép áp dụng cơ chế hoàn trước, kiểm tra sau nếu hồ sơ thuộc diện rủi ro cao do các dấu hiệu định tính nhưng kỳ kiểm tra liền kề trước đó hoàn toàn minh bạch, không phát hiện vi phạm khai sai hoặc thiếu số thuế phải nộp.

• Đối với nhóm rủi ro trung bình và thấp: Quy trình được tối ưu hóa theo hướng hoàn thuế trước, kiểm tra sau đối với phần số thuế đề nghị hoàn chưa phát hiện được rủi ro thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu và Phân hệ quản lý tuân thủ. Cơ chế này vừa tạo dòng tiền thuận lợi cho hoạt động kinh doanh chân chính, vừa đề cao tính tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp.

Tăng cường kiểm soát và các hành vi nghiêm cấm pháp lý

Song hành với việc cải cách thủ tục và đẩy nhanh tiến độ hoàn thuế dựa trên mức độ tuân thủ, hệ thống pháp luật cũng siết chặt kỷ luật qua các quy định nghiêm ngặt tại Luật Thuế giá trị gia tăng 2024. Để bảo vệ sự minh bạch của thị trường, pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi gian lận mang tính hệ thống như:

• Sử dụng, mua bán hóa đơn bất hợp pháp hoặc tạo lập các giao dịch giả mạo không có thật nhằm chiếm đoạt tiền thuế.

• Móc nối, thông đồng giữa doanh nghiệp với cán bộ quản lý thuế hoặc thực hiện hành vi hối lộ để thao túng kết quả khấu trừ và hoàn thuế.

• Làm sai lệch, truy cập trái phép hoặc phá hủy hệ thống dữ liệu điện tử về hóa đơn, chứng từ.

Những vi phạm này khi bị phát hiện sẽ đối mặt với chế tài xử phạt cực kỳ nặng nề, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đòi hỏi bộ phận tài chính – kế toán của doanh nghiệp phải luôn đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật và kiểm soát chặt chẽ rủi ro nội bộ.