Bảo hộ công dân Việt Nam ở nước ngoài

PGS-TS Ngô Hữu Phước, Phó Trưởng khoa Luật Kinh tế, Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐHQG TP.HCM), cho biết hiện Việt Nam và Mỹ chưa ký hiệp định tương trợ tư pháp về hình sự hay hiệp định dẫn độ. Trong thực tế, hai bên vẫn có thể hợp tác trên cơ sở nguyên tắc “có đi có lại” (reciprocity), được quy định tại Luật Tương trợ tư pháp 2007. Theo đó, Bộ Ngoại giao sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan xem xét từng trường hợp cụ thể để quyết định áp dụng.

Trong tình huống một người có hai quốc tịch Việt Nam và Mỹ như ông Lưu Tú Bảo, nếu cư trú tại Mỹ thì về nguyên tắc được xem là công dân Mỹ. Khi đó, người này buộc phải tuân thủ pháp luật Mỹ và nếu vi phạm thì chịu trách nhiệm trước pháp luật Mỹ. Nhà nước Việt Nam không thể can thiệp để miễn trừ trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn có thể thực hiện quyền bảo hộ công dân khi công dân bị ngược đãi, phân biệt đối xử, cần luật sư hoặc hỗ trợ pháp lý để bảo đảm được xét xử công bằng.

Đối với vấn đề dẫn độ, cả Việt Nam và Mỹ đều có nguyên tắc không dẫn độ công dân của mình. Do vậy, việc Việt Nam yêu cầu Mỹ dẫn độ một công dân Mỹ (kể cả người có song tịch) về Việt Nam là không khả thi. Việc dẫn độ chỉ áp dụng với những trường hợp không phải công dân nước sở tại hoặc có thỏa thuận cụ thể.

Từ vụ việc này, có thể thấy cơ chế bảo hộ công dân của Việt Nam ở nước ngoài chủ yếu tập trung vào việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đảm bảo công dân được đối xử bình đẳng, chứ không phải là công cụ để “xóa bỏ” trách nhiệm pháp lý khi công dân vi phạm pháp luật nước sở tại.