Bước ngoặt chiến lược trong quản lý đất đai từ Nghị quyết 21

Tư duy quản lý thị trường và nguyên tắc bất biến về sở hữu

Sự ra đời của Nghị quyết 21-NQ/TW đánh dấu một bước chuyển biến mang tính chiến lược trong hệ thống thể chế kinh tế vĩ mô của Việt Nam. Trải qua giai đoạn thực thi các nghị quyết trước đó, tư duy lập pháp về đất đai đã tiệm cận sâu sắc hơn với nguyên tắc vận hành của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tuy nhiên, trước những thực tiễn phức tạp, phát sinh nhiều điểm nghẽn về quy hoạch, khiếu kiện hay thất thoát nguồn lực, Trung ương đã ban hành quyết sách mới với tầm nhìn bao quát và tính răn đe cao hơn.

Trục cốt lõi của nghị quyết tiếp tục khẳng định nguyên tắc bất biến: đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nước đại diện chủ sở hữu, kèm theo thông điệp kiên quyết "tuyệt đối không được tư nhân hóa" và không cho phép các tổ chức, cá nhân nước ngoài nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất dưới mọi hình thức (trừ người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài). Nhà nước nắm giữ quyền lực tối cao trong việc điều tiết địa tô, quyết định quy hoạch, phân bổ nguồn lực và kiểm soát giá đất. Sự phân định rạch ròi này đóng vai trò như một chiếc "lá chắn" vững chắc, bảo vệ chủ quyền quốc gia, giữ vững ổn định chính trị - xã hội và bảo đảm mọi giá trị thặng dư từ đất đai phải quay trở lại phục vụ lợi ích cộng đồng.

Siết chặt kỷ luật tài chính và triệt tiêu động lực đầu cơ đất đai

Một trong những điểm nhấn sắc bén nhất của Nghị quyết 21 là việc thiết kế các công cụ tài chính và sắc thuế mang tính can thiệp mạnh mẽ nhằm lành mạnh hóa thị trường bất động sản. Thực trạng găm giữ đất đai chờ tăng giá hay bỏ hoang các dự án không đưa vào khai thác đã gây lãng phí nghiêm trọng nguồn lực quốc gia. Để giải quyết dứt điểm tình trạng này, nghị quyết định hướng xây dựng hệ thống chính sách thuế cao đối với diện tích đất hoang hóa, đồng thời áp dụng cơ chế điều tiết địa tô chênh lệch đối với các thặng dư hình thành từ quy hoạch và hạ tầng công cộng.

Bên cạnh đó, phương thức tiếp cận đất đai thông qua giao dịch thương mại, đấu giá quyền sử dụng đất và đấu thầu dự án được chuẩn hóa theo các tiêu chí minh bạch, hạn chế tối đa các kẽ hở tiêu cực, lợi ích nhóm. Việc hạn chế tối đa phân lô, bán nền tại các khu vực đô thị lớn cùng định hướng phát triển thị trường nhà ở cho thuê với giá phù hợp thể hiện tầm nhìn dài hạn nhằm hướng dòng vốn đầu tư vào các hoạt động sản xuất kinh doanh thực chất, thay vì dòng tiền đầu cơ lướt sóng gây méo mó thị trường.

Đổi mới cơ chế bồi thường, tái thiết và cải cách hành chính số

Không chỉ dừng lại ở các công cụ điều tiết kinh tế, Nghị quyết 21 còn mang tính nhân văn sâu sắc khi chuyển dịch tư duy từ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tái thiết sinh kế, bảo đảm nơi ở và nâng cao chất lượng đời sống cho người dân có đất bị thu hồi. Các dự án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư được tách bạch thành cấu phần độc lập nhằm đẩy nhanh tiến độ triển khai, đồng thời gắn liền với trách nhiệm giải trình của chính quyền các cấp.

Để vận hành hệ thống phức tạp này hiệu quả, công tác chuyển đổi số được đẩy mạnh toàn diện với lộ trình số hóa dữ liệu địa chính rõ ràng đến năm 2026 và 2027, hướng tới xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia "đúng, đủ, sạch, sống". Việc phân cấp, phân quyền đi đôi với cơ chế kiểm soát quyền lực trên nền tảng số thời gian thực sẽ là chìa khóa để bịt kín các khoảng trống pháp lý, xử lý dứt điểm các dự án tồn đọng kéo dài và đưa nguồn lực đất đai thực sự trở thành động lực tăng trưởng bứt phá của đất nước trong giai đoạn mới.