Việc xây dựng và quản lý vị trí việc làm của viên chức từ lâu được xem là nền tảng để đổi mới khu vực sự nghiệp công lập theo hướng chuyên nghiệp, minh bạch và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực. Với việc ban hành Nghị định 232/2026/NĐ-CP, Chính phủ đã thiết lập một cơ chế quản lý thống nhất trên phạm vi cả nước, đồng thời quy định rõ lộ trình thực hiện nhằm bảo đảm các đơn vị sự nghiệp công lập hoàn tất việc chuyển đổi trước ngày 01/7/2027.

Đây không chỉ là yêu cầu về mặt thủ tục hành chính mà còn là cơ sở để thực hiện tuyển dụng, sử dụng, đánh giá, bổ nhiệm và trả lương đối với đội ngũ viên chức trong giai đoạn cải cách tiền lương và tinh gọn bộ máy.

Thống nhất quản lý vị trí việc làm trên phạm vi cả nước

Theo quy định mới, việc xác định vị trí việc làm phải dựa trên chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của từng đơn vị sự nghiệp công lập. Danh mục vị trí việc làm được áp dụng thống nhất theo khung do Chính phủ ban hành.

Các cơ quan, đơn vị không được tự ý tạo thêm vị trí việc làm mới, đổi tên, chia tách hoặc hợp nhất các vị trí ngoài danh mục đã được quy định. Điều này nhằm tránh tình trạng phát sinh biên chế không cần thiết hoặc xây dựng cơ cấu nhân sự thiếu thống nhất giữa các địa phương và các ngành.

Đối với trường hợp một vị trí có thể đồng thời thuộc nhóm chuyên môn, nghiệp vụ hoặc nhóm hỗ trợ, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào chức năng chính của đơn vị, yêu cầu chuyên môn và tính chất công việc để lựa chọn danh mục phù hợp.

Bậc nghề nghiệp trở thành căn cứ quan trọng trong quản lý viên chức

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Nghị định là việc quy định hệ thống 05 bậc nghề nghiệp áp dụng thống nhất đối với từng vị trí việc làm.

Mỗi viên chức sẽ được bố trí vào bậc nghề nghiệp tương ứng với năng lực, trình độ chuyên môn và yêu cầu của vị trí đảm nhiệm. Khi thay đổi bậc nghề nghiệp, viên chức không phải chuyển sang vị trí việc làm khác mà vẫn tiếp tục thực hiện công việc hiện tại, đồng thời được hưởng mức lương phù hợp với bậc mới theo quy định của pháp luật.

Đối với viên chức giữ chức vụ lãnh đạo, quản lý, chế độ tiền lương vẫn được xác định theo bậc nghề nghiệp của vị trí chuyên môn hoặc vị trí hỗ trợ đang đảm nhiệm, kết hợp với phụ cấp chức vụ quản lý theo quy định hiện hành.

Quy định này giúp tách bạch giữa chức danh quản lý và năng lực nghề nghiệp, góp phần bảo đảm tính công bằng trong việc xếp lương và phát triển nghề nghiệp của viên chức.

Kiểm soát tỷ lệ bố trí viên chức theo từng bậc nghề nghiệp

Nghị định cũng lần đầu tiên đưa ra cơ chế giới hạn tỷ lệ viên chức ở từng bậc nghề nghiệp nhằm bảo đảm cơ cấu nhân lực hợp lý.

Theo đó:

• Đối với vị trí có bậc cao nhất là bậc 5, số lượng viên chức ở bậc này không được vượt quá 30% tổng biên chế được giao.
• Bậc liền kề với bậc 5 không vượt quá 40%.
• Các bậc còn lại do đơn vị xác định trên cơ sở số biên chế còn lại.

Trường hợp vị trí việc làm chỉ sử dụng đến bậc 4 thì số lượng viên chức ở bậc 4 không được vượt quá 40%.

Đối với vị trí chỉ có hai bậc nghề nghiệp, tỷ lệ viên chức ở bậc cao hơn tối đa là 50%.

Tuy nhiên, đối với các đơn vị sự nghiệp công lập tự chủ hoàn toàn về tài chính hoặc thuộc lĩnh vực khoa học và công nghệ theo quy định chuyên ngành, pháp luật cho phép chủ động xác định tỷ lệ này phù hợp với nhu cầu hoạt động và khả năng tài chính của đơn vị.

Nguyên tắc xác định vị trí việc làm được quy định chặt chẽ hơn

Việc xây dựng vị trí việc làm không chỉ dựa trên tên gọi của chức danh mà phải xuất phát từ nhóm nhiệm vụ có tính chất tương đồng và được cụ thể hóa thông qua:

• Bản mô tả công việc;
• Khung năng lực;
• Phạm vi chuyên môn;
• Đối tượng phục vụ;
• Mức độ phức tạp của công việc.

Đặc biệt, Chính phủ nhấn mạnh rằng sự gia tăng về quy mô hoặc tính chất công việc chỉ được phản ánh thông qua việc nâng bậc nghề nghiệp, tuyệt đối không được sử dụng làm căn cứ để tạo thêm vị trí việc làm mới.

Đối với chức danh quản lý, mỗi chức danh chỉ tương ứng với một vị trí việc làm. Việc có nhiều cấp phó hoặc phân công phụ trách nhiều lĩnh vực cũng không làm phát sinh thêm vị trí việc làm khác.

Hạn chót hoàn thành phê duyệt là ngày 01/7/2027

Điểm đáng chú ý nhất trong quy định chuyển tiếp là việc Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, UBND cấp tỉnh và các cơ quan được phân cấp hoặc ủy quyền phải hoàn thành việc ban hành quyết định phê duyệt vị trí việc làm viên chức chậm nhất vào ngày 01/7/2027.

Đây được xem là mốc thời gian bắt buộc để toàn bộ hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập chuyển sang cơ chế quản lý vị trí việc làm theo quy định mới.

Trong thời gian chưa ban hành quyết định mới, các quyết định phê duyệt vị trí việc làm đã được ban hành trước đây vẫn tiếp tục được sử dụng làm căn cứ tuyển dụng, sử dụng và quản lý viên chức nhằm bảo đảm hoạt động của đơn vị không bị gián đoạn.

Đối với viên chức đã được tuyển dụng trước ngày 01/7/2026, các cơ quan quản lý có trách nhiệm rà soát và bố trí lại theo danh mục vị trí việc làm mới sau khi được phê duyệt.

Riêng những viên chức được tuyển dụng từ ngày 01/7/2026 nhưng đơn vị chưa hoàn thành việc phê duyệt vị trí việc làm thì việc bố trí chính thức cũng phải hoàn tất trước thời điểm 01/7/2027.

Tác động đối với các đơn vị sự nghiệp công lập

Việc triển khai Nghị định 232/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ tạo nên bước chuyển quan trọng trong công tác quản trị nguồn nhân lực khu vực công.

Thứ nhất, việc quản lý theo vị trí việc làm giúp phân định rõ trách nhiệm của từng chức danh, nâng cao hiệu quả đánh giá kết quả công việc và hạn chế tình trạng chồng chéo nhiệm vụ.

Thứ hai, cơ chế phân chia bậc nghề nghiệp góp phần xây dựng lộ trình phát triển nghề nghiệp minh bạch cho viên chức, tạo động lực nâng cao trình độ chuyên môn thay vì chỉ phụ thuộc vào thâm niên.

Thứ ba, việc áp dụng thống nhất danh mục vị trí việc làm trên toàn quốc sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tuyển dụng, điều động, bổ nhiệm và cải cách tiền lương trong thời gian tới.

Các đơn vị sự nghiệp công lập cần chủ động rà soát cơ cấu tổ chức, cập nhật bản mô tả công việc, xây dựng khung năng lực và hoàn thiện hồ sơ trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt để bảo đảm hoàn thành đúng tiến độ theo yêu cầu của Chính phủ.