Nhà, đất dôi dư tại Bộ Xây dựng: Nhiều tài sản chưa được xử lý

Sau khi Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Xây dựng được hợp nhất từ ngày 1/3/2025, bài toán xử lý tài sản công phát sinh từ việc thay đổi tổ chức, đầu mối quản lý trở thành một trong những nhiệm vụ cần được ưu tiên. Khi chức năng, nhiệm vụ và địa điểm làm việc được điều chỉnh, một phần cơ sở nhà, đất không còn phù hợp với nhu cầu sử dụng ban đầu, dẫn đến nguy cơ bỏ trống hoặc khai thác kém hiệu quả.

Theo kết luận của Thanh tra Chính phủ, trong khoảng thời gian từ ngày 1/3/2025 đến ngày 30/4/2026, Bộ Xây dựng quản lý tổng cộng 756 cơ sở nhà, đất. Qua rà soát, 36 cơ sở được xác định thuộc diện nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và nằm trong phạm vi thanh tra.

Việc Bộ Xây dựng chủ động rà soát, ban hành các văn bản chỉ đạo và xây dựng phương án xử lý được Thanh tra Chính phủ ghi nhận. Tuy nhiên, quá trình thực hiện trên thực tế vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn.

Điều đáng chú ý là số lượng cơ sở dôi dư không chỉ đặt ra vấn đề về diện tích tài sản cần quản lý mà còn kéo theo yêu cầu giải quyết đồng thời nhiều vấn đề khác như tình trạng pháp lý, hồ sơ đất đai, hiện trạng sử dụng, phương án điều chuyển, thu hồi hoặc bàn giao cho địa phương.

Nếu những công việc này không được thực hiện kịp thời, tài sản công có thể tiếp tục nằm trong tình trạng không được khai thác, trong khi Nhà nước vẫn phải chịu trách nhiệm quản lý và bảo đảm an toàn đối với tài sản.

Tài sản công bị bỏ trống trong thời gian dài

Một trong những nội dung nổi bật trong kết luận thanh tra là tình trạng nhiều cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được đưa vào sử dụng hoặc chưa có phương án xử lý cụ thể.

Trong số 36 cơ sở được kiểm tra, 15 cơ sở bị bỏ trống, không sử dụng. Đáng chú ý, một số trường hợp đã không được khai thác trong nhiều năm, cho thấy việc xử lý tài sản dôi dư chưa theo kịp quá trình thay đổi tổ chức bộ máy.

Tại khu phố Hưng Giang, phường Vĩnh Thông, tỉnh An Giang, một cơ sở có diện tích đất 3.073m². Trong đó, hơn 2.500m² đã không được sử dụng từ tháng 7/2024, phần diện tích còn lại tiếp tục bỏ trống từ đầu năm 2026.

Một trường hợp khác tại khu công nghiệp Bình Long, xã Châu Phú, tỉnh An Giang có diện tích 216,2m² đã không được sử dụng từ năm 2011.

Tại khu phố Kênh Tam Thuộc, xã Kiên Lương, tỉnh An Giang, khu đất rộng 1.728m² cũng rơi vào tình trạng để trống từ năm 2008.

Những trường hợp trên cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở việc tài sản chưa được sắp xếp sau khi tổ chức bộ máy thay đổi. Một số tài sản đã tồn tại trong trạng thái không khai thác từ trước thời điểm hợp nhất, nhưng chưa được giải quyết dứt điểm.

Đây là điểm cần được nhìn nhận dưới góc độ hiệu quả sử dụng tài sản công. Một khu đất hoặc trụ sở bỏ không trong thời gian dài không chỉ làm giảm hiệu suất khai thác nguồn lực Nhà nước mà còn có thể phát sinh thêm chi phí bảo quản, duy trì, bảo vệ và xử lý các vấn đề pháp lý liên quan.

Dữ liệu và hồ sơ nhà đất còn nhiều khoảng trống

Bên cạnh hiện trạng sử dụng, Thanh tra Chính phủ còn phát hiện hạn chế trong công tác quản lý thông tin về nhà, đất.

Theo kết quả thanh tra, 9 cơ sở chưa được cập nhật đầy đủ dữ liệu về nhà, đất và hồ sơ địa chính. Ngoài ra, 9 cơ sở còn thiếu hồ sơ, trong đó có trường hợp chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.

Đây là vấn đề có ý nghĩa trực tiếp đối với quá trình xử lý tài sản dôi dư. Bởi muốn điều chuyển, thu hồi, bàn giao hoặc thực hiện một phương án xử lý khác, cơ quan quản lý cần xác định rõ tài sản thuộc đơn vị nào, diện tích bao nhiêu, hiện trạng ra sao, căn cứ pháp lý nào và quyền sử dụng đất đã được xác lập đầy đủ hay chưa.

Khi dữ liệu chưa đồng bộ hoặc hồ sơ còn thiếu, việc đưa ra phương án xử lý dễ kéo dài do phải xác minh lại thông tin. Trong một số trường hợp, chỉ một vướng mắc về nguồn gốc đất hoặc giấy tờ pháp lý cũng có thể khiến quá trình bàn giao, điều chuyển hoặc thu hồi tài sản bị đình trệ.

Thanh tra Chính phủ vì vậy yêu cầu tiếp tục kiểm kê, rà soát và chỉnh sửa thông tin để bảo đảm dữ liệu phản ánh đúng hiện trạng tài sản.

Hai cơ sở bị xác định sử dụng chưa đúng mục đích

Một nội dung khác được đặc biệt lưu ý là tình trạng sử dụng không đúng mục đích tại 2 cơ sở nhà, đất.

Tại số 1A ngõ 158 Nguyễn Văn Cừ, phường Bồ Đề, TP Hà Nội, cơ sở do Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam quản lý có diện tích đất 322,51m², với công trình nhà ba tầng, tổng diện tích sàn 719,6m².

Cơ sở thứ hai nằm tại số 5 đường Ngô Hữu Hạnh, phường Ninh Kiều, TP Cần Thơ, do Trường Đại học Xây dựng Miền Tây tiếp nhận nguyên trạng từ Trường Cao đẳng Giao thông Vận tải Trung ương III.

Trong tổng diện tích đất 2.345,7m² của cơ sở này có 324m² từng được bố trí làm nhà ở, đất ở cho một số cán bộ, công nhân viên trong giai đoạn 1988-1996. Tuy nhiên, đến thời điểm thanh tra, phần diện tích này vẫn chưa được xử lý, bàn giao về địa phương theo quy định.

Việc tồn tại những diện tích sử dụng không phù hợp với mục đích quản lý đặt ra yêu cầu phải phân định rõ trách nhiệm của đơn vị đang quản lý tài sản, đồng thời hoàn tất các thủ tục pháp lý để đưa tài sản về đúng trạng thái quản lý theo quy định.

17 cơ sở chưa được khai thác hiệu quả

Từ góc độ quản lý tài sản công, một trong những con số đáng chú ý khác là 17 cơ sở nhà, đất chưa được khai thác hoặc xử lý hiệu quả.

Thanh tra Chính phủ cho rằng trong số này có những cơ sở có thể tiến hành xử lý ngay nếu các cơ quan liên quan chủ động phối hợp và hoàn thiện thủ tục cần thiết.

Đối với cơ sở tại số 82 Trần Hưng Đạo, Hà Nội, Bộ Xây dựng được yêu cầu tiếp tục phối hợp với các cơ quan liên quan để thực hiện việc điều chuyển quyền sử dụng đất, qua đó bảo đảm việc quản lý và sử dụng ổn định, thống nhất.

Với cơ sở tại số 200 Nguyễn Sơn, Cục Hàng không Việt Nam được yêu cầu tiếp tục phối hợp với các cơ quan của UBND TP Hà Nội và UBND phường Bồ Đề để thực hiện bàn giao theo quy định.

Riêng hai cơ sở tại An Giang gồm cơ sở số 24 tại khu công nghiệp Bình Long và khu đất ở khu phố Kênh Tam Thuộc, Thanh tra Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng và Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam phối hợp với UBND tỉnh An Giang khẩn trương thực hiện thủ tục thu hồi đất.

Những yêu cầu này cho thấy hướng xử lý đối với nhà, đất dôi dư không phải trong mọi trường hợp đều là tiếp tục giữ lại để sử dụng. Tùy thuộc vào hiện trạng và nhu cầu thực tế, tài sản có thể được điều chuyển, bàn giao hoặc thu hồi theo đúng quy định.

Cần chuyển từ rà soát sang xử lý dứt điểm

Qua kết quả thanh tra có thể thấy, khó khăn lớn nhất hiện nay không đơn thuần là xác định tài sản nào dôi dư mà nằm ở khâu tổ chức thực hiện phương án xử lý.

Một tài sản công chỉ thực sự được quản lý hiệu quả khi có đầy đủ dữ liệu, hồ sơ pháp lý rõ ràng, xác định đúng đơn vị chịu trách nhiệm và có phương án sử dụng phù hợp. Nếu chỉ dừng ở việc kiểm kê, lập danh sách nhưng không đưa ra quyết định xử lý cuối cùng, tài sản vẫn có nguy cơ tiếp tục bị bỏ trống hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Trong bối cảnh bộ máy quản lý đã được sắp xếp lại, việc xử lý nhà, đất dôi dư càng cần được thực hiện theo hướng rõ đầu mối, rõ trách nhiệm và rõ thời hạn. Đặc biệt, những tài sản đã bỏ trống trong nhiều năm cần được ưu tiên giải quyết thay vì tiếp tục kéo dài tình trạng chờ xử lý.

Thanh tra Chính phủ yêu cầu Bộ Xây dựng cùng UBND các tỉnh, thành phố có liên quan nghiêm túc thực hiện kết luận thanh tra, rà soát và khắc phục toàn bộ tồn tại, hạn chế, vi phạm được chỉ ra.

Đồng thời, trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân liên quan cũng phải được xem xét trong quá trình thực hiện. Trường hợp phát hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc gây thiệt hại đến tiền, tài sản Nhà nước, các cơ quan liên quan phải chuyển hồ sơ, thông tin và tài liệu đến cơ quan có thẩm quyền để xử lý theo quy định.

Việc xử lý dứt điểm quỹ nhà, đất dôi dư vì thế không chỉ là yêu cầu sau một cuộc thanh tra. Đây còn là bước quan trọng nhằm bảo đảm tài sản công được đưa trở lại đúng mục đích, hạn chế thất thoát, lãng phí và nâng cao hiệu quả quản lý nguồn lực Nhà nước sau quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy.