Mở rộng thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính từ 26/9/2026

1. Nhiều chức danh quản lý chuyên ngành được cập nhật thẩm quyền

Một trong những nội dung đáng chú ý của Nghị định 311/2026/NĐ-CP là sửa đổi quy định về thẩm quyền của người đứng đầu cơ quan thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước theo chuyên ngành, lĩnh vực.

Một số chức danh được điều chỉnh tên gọi để phù hợp với cơ cấu tổ chức hiện hành.

Chẳng hạn, chức danh Chi cục trưởng Chi cục An toàn thực phẩm và Chi cục trưởng Chi cục về lĩnh vực dân số, trẻ em thuộc Sở Y tế được điều chỉnh theo hướng phản ánh đầy đủ hơn phạm vi lĩnh vực quản lý.

Tương tự, chức danh Chi cục trưởng Chi cục Thống kê cấp tỉnh thuộc Cục Thống kê được thay bằng Trưởng Thống kê cấp tỉnh. Chức danh Giám đốc Bảo hiểm xã hội khu vực cũng được điều chỉnh thành Giám đốc Bảo hiểm xã hội cấp tỉnh.

Việc cập nhật tên gọi không chỉ có ý nghĩa về mặt hành chính mà còn nhằm bảo đảm quy định về thẩm quyền xử phạt tương thích với mô hình tổ chức mới.

Bổ sung thẩm quyền trong lĩnh vực môi trường

Nghị định đồng thời bổ sung thẩm quyền xử phạt cho Chi cục trưởng Chi cục về lĩnh vực môi trường thuộc Cục Môi trường.

Nội dung này hướng tới việc tạo sự thống nhất về thẩm quyền xử phạt giữa các lĩnh vực quản lý thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Việc phân định rõ chức danh có quyền xử phạt giúp hạn chế tình trạng khi đã phát hiện hành vi vi phạm nhưng phải tiếp tục xác định cơ quan hoặc người có thẩm quyền ra quyết định xử phạt.

2. Hàng loạt chức danh Cục trưởng được trao thêm thẩm quyền

Một thay đổi có phạm vi khá rộng nằm ở việc bổ sung thẩm quyền xử phạt cho nhiều chức danh Cục trưởng.

Theo nội dung được cung cấp, nhóm chức danh được bổ sung bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau như:

• Phát triển đô thị;
• Kết cấu hạ tầng xây dựng;
• Nhà ở và thị trường bất động sản;
• Kinh tế - quản lý đầu tư xây dựng;
• Giám định nhà nước về chất lượng công trình xây dựng;
• Biến đổi khí hậu;
• Biển và hải đảo;
• Đo đạc, bản đồ và thông tin địa lý;
• Quản lý đấu thầu;
• Đầu tư nước ngoài;
• Nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục;
• Quản lý chất lượng;
• Quản lý y dược cổ truyền;
• Bà mẹ và trẻ em;
• Bảo trợ xã hội;
• Đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và khuyến công;
• Phòng vệ thương mại;
• Xúc tiến thương mại;
• Xuất nhập khẩu;
• Bản quyền tác giả;
• Văn hóa cơ sở, gia đình và thư viện;
• Mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm;
• Thể dục thể thao;
• Du lịch;
• Di sản văn hóa;
• Nghệ thuật biểu diễn;
• Điện ảnh;
• Văn thư và lưu trữ nhà nước;
• Thi đua - khen thưởng.

Danh sách này cho thấy phạm vi sửa đổi của Nghị định 311/2026/NĐ-CP tương đối rộng, trải dài từ xây dựng, môi trường, giáo dục, y tế đến thương mại, văn hóa và thể thao.

Vì sao cần bổ sung thẩm quyền cho các Cục trưởng?

Theo nội dung được cung cấp, việc điều chỉnh xuất phát từ yêu cầu đồng bộ với Nghị định 217/2025/NĐ-CP và thực tiễn tổ chức hoạt động quản lý nhà nước hiện nay.

Đáng chú ý, nhiều Bộ và cơ quan ngang Bộ không còn tổ chức thanh tra, thanh tra chuyên ngành như trước mà chuyển trọng tâm sang kiểm tra chuyên ngành.

Trong bối cảnh đó, Nghị định 217/2025/NĐ-CP quy định người đứng đầu đơn vị thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ có thể thực hiện kiểm tra chuyên ngành đối với tổ chức, cá nhân trong phạm vi được phân cấp, ủy quyền.

Do vậy, việc bổ sung thẩm quyền xử phạt cho các chức danh đứng đầu đơn vị chuyên môn giúp tạo sự liên kết giữa hoạt động kiểm tra và cơ chế xử lý vi phạm.

Nói cách khác, khi cơ quan chuyên ngành được giao nhiệm vụ kiểm tra thì việc xác định rõ người có thẩm quyền xử phạt sẽ giúp quy trình xử lý được liền mạch hơn.

3. Thẩm quyền của Trưởng đoàn kiểm tra cũng được điều chỉnh

Nghị định mới còn sửa đổi quy định liên quan đến Trưởng đoàn kiểm tra.

Theo đó, thẩm quyền xử phạt của Trưởng đoàn kiểm tra do Thủ trưởng tổ chức thuộc Bộ, cơ quan ngang Bộ thành lập được điều chỉnh.

Đồng thời, Nghị định bổ sung thẩm quyền đối với:

• Trưởng đoàn kiểm tra do Thủ trưởng thuộc Ban Cơ yếu Chính phủ thành lập;
• Trưởng đoàn kiểm tra do Trưởng Ban Cơ yếu Chính phủ thành lập.

Điều chỉnh này nhằm bảo đảm sự thống nhất với quy định tại điểm g khoản 1 Điều 37a Luật Xử lý vi phạm hành chính.

Điểm đáng chú ý ở đây là pháp luật đang hướng tới việc gắn thẩm quyền xử phạt với chủ thể trực tiếp thực hiện hoạt động kiểm tra trong từng lĩnh vực.

Điều này có thể góp phần rút ngắn khoảng cách giữa khâu phát hiện vi phạm và khâu xử lý, đồng thời hạn chế việc phải chuyển hồ sơ qua quá nhiều cấp chỉ để xác định thẩm quyền.

4. Thanh tra viên Thanh tra Chính phủ và Thanh tra tỉnh được bổ sung thẩm quyền

Một nhóm khác được điều chỉnh là lực lượng thanh tra.

Nghị định 311/2026/NĐ-CP bổ sung thẩm quyền xử phạt cho Thanh tra viên Thanh tra Chính phủ và Thanh tra viên Thanh tra tỉnh.

Quy định này được đặt trong bối cảnh Thanh tra viên có thể tham gia các Đoàn thanh tra và thực hiện nhiệm vụ theo quy định của Luật Thanh tra.

Việc trao thẩm quyền xử phạt cho Thanh tra viên giúp quy định về xử phạt hành chính phù hợp hơn với vị trí, nhiệm vụ thực tế của lực lượng này.

Trưởng đoàn thanh tra cũng được bổ sung thẩm quyền

Không chỉ Thanh tra viên, Nghị định còn bổ sung thẩm quyền xử phạt cho:

• Trưởng đoàn thanh tra của Thanh tra tỉnh;
• Trưởng đoàn thanh tra của Thanh tra Chính phủ.

Điều này tạo sự thống nhất giữa cơ chế tổ chức hoạt động thanh tra và cơ chế xử lý vi phạm hành chính phát hiện trong quá trình thanh tra.

Về phương diện quản lý, đây là một điểm đáng chú ý bởi hiệu quả của hoạt động thanh tra không chỉ nằm ở việc phát hiện sai phạm mà còn phụ thuộc vào khả năng xử lý kịp thời, đúng thẩm quyền đối với hành vi vi phạm.

5. Một số chức danh Công an nhân dân và Chấp hành viên cũng được bổ sung

Bên cạnh các cơ quan quản lý chuyên ngành và hệ thống thanh tra, Nghị định 311/2026/NĐ-CP còn cập nhật thẩm quyền xử phạt của một số chức danh thuộc Công an nhân dân.

Đồng thời, thẩm quyền xử phạt của Chấp hành viên thi hành án dân sự cũng được bổ sung.

Việc sửa đổi nhằm bảo đảm sự thống nhất giữa quy định về xử phạt vi phạm hành chính với các luật chuyên ngành có liên quan.

Đây là nội dung cho thấy phạm vi của Nghị định không chỉ giới hạn trong hệ thống cơ quan quản lý hành chính mà còn liên quan đến nhiều chủ thể trực tiếp thực hiện nhiệm vụ kiểm tra, xử lý và thi hành pháp luật.

6. Thay đổi này có ý nghĩa gì đối với việc xử lý vi phạm hành chính?

Về bản chất, thẩm quyền xử phạt là vấn đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong pháp luật về xử lý vi phạm hành chính.

Một hành vi có dấu hiệu vi phạm chưa đồng nghĩa với việc bất kỳ cơ quan hoặc cá nhân nào cũng có thể ra quyết định xử phạt. Người xử phạt phải thuộc đúng chức danh được pháp luật trao thẩm quyền và xử lý trong đúng phạm vi được giao.

Vì vậy, khi Nghị định 311/2026/NĐ-CP bổ sung thêm nhiều chức danh có thẩm quyền, tác động có thể nhìn thấy ở ba phương diện.

Thứ nhất, tăng tính chủ động trong quản lý chuyên ngành

Các cơ quan quản lý chuyên ngành có thêm cơ sở pháp lý để xử lý vi phạm thuộc lĩnh vực phụ trách.

Điều này đặc biệt quan trọng đối với những lĩnh vực có tính chuyên môn cao như xây dựng, môi trường, đấu thầu, đầu tư, thương mại, giáo dục, y tế, văn hóa và du lịch.

Thứ hai, phù hợp với mô hình kiểm tra chuyên ngành

Khi hoạt động quản lý nhà nước chuyển từ mô hình thanh tra chuyên ngành sang tăng cường kiểm tra chuyên ngành, quy định về xử phạt cũng cần được điều chỉnh tương ứng.

Việc bổ sung thẩm quyền cho người đứng đầu đơn vị chuyên môn và Trưởng đoàn kiểm tra giúp cơ chế pháp lý thích ứng với phương thức quản lý mới.

Thứ ba, hạn chế khoảng trống giữa phát hiện và xử lý

Trong thực tiễn, việc xác định sai hoặc thiếu căn cứ về thẩm quyền có thể làm phát sinh những vấn đề pháp lý đối với quyết định xử phạt.

Do đó, việc quy định cụ thể chức danh, phạm vi và căn cứ xử phạt có ý nghĩa quan trọng đối với cả cơ quan nhà nước lẫn tổ chức, cá nhân bị xử lý.

7. Doanh nghiệp và cá nhân cần lưu ý gì từ ngày 26/9/2026?

Từ ngày Nghị định 311/2026/NĐ-CP có hiệu lực, tổ chức và cá nhân hoạt động trong các lĩnh vực chịu sự quản lý chuyên ngành cần lưu ý rằng phạm vi chủ thể có thẩm quyền xử phạt sẽ được điều chỉnh.

Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là những đơn vị hoạt động trong các lĩnh vực như xây dựng, bất động sản, đầu tư, xuất nhập khẩu, thương mại, môi trường, giáo dục, y tế hoặc văn hóa, việc cập nhật quy định mới có ý nghĩa thiết thực trong quá trình tuân thủ pháp luật.

Khi phát sinh một cuộc kiểm tra hoặc xử lý vi phạm, doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm đến:

Một là, xác định đúng cơ quan thực hiện kiểm tra.

Cần biết cơ quan nào đang tiến hành kiểm tra và phạm vi quản lý của cơ quan đó.

Hai là, xác định chức danh có thẩm quyền xử phạt.

Không phải người tham gia kiểm tra nào cũng mặc nhiên có quyền ra quyết định xử phạt. Thẩm quyền phải được xác định theo đúng quy định.

Ba là, đối chiếu căn cứ pháp lý của hành vi vi phạm.

Việc xử phạt phải dựa trên hành vi, lĩnh vực quản lý và thẩm quyền tương ứng theo quy định pháp luật.

Bốn là, theo dõi thời điểm áp dụng.

Nghị định 311/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/9/2026, do đó các cơ quan, doanh nghiệp và cá nhân liên quan cần chủ động cập nhật quy định trước thời điểm này.