Quản lý an toàn hóa chất theo Thông tư 02/2026/TT-BCT

Khung pháp lý mới và phạm vi tác động toàn diện

Thông tư 02/2026/TT-BCT ban hành ngày 17/01/2026 cụ thể hóa các điều khoản thi hành Luật Hóa chất và Nghị định hướng dẫn liên quan. Văn bản pháp quy này định hình lại tiêu chuẩn vận hành cho tất cả cá nhân, tổ chức tham gia vào các công đoạn từ sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh, lưu giữ, vận chuyển đến hoạt động dịch vụ tư vấn kỹ thuật trên phạm vi toàn quốc.

Cơ chế quản lý mới tập trung vào ba trụ cột chính: minh bạch hóa năng lực chuyên môn của đội ngũ tư vấn, chuẩn hóa quy chuẩn kỹ thuật cho hồ sơ quản trị rủi ro và thắt chặt cơ chế giám sát thực địa thông qua diễn tập phòng ngừa sự cố. Việc áp dụng các chế định này loại bỏ tình trạng chồng chéo trong công tác kiểm tra chuyên ngành, đồng thời phân định rõ trách nhiệm của Cục Hóa chất và các Sở Công Thương địa phương trong quy trình tiếp nhận, thẩm định hồ sơ.

Chuẩn hóa hệ thống định danh và thủ tục chứng chỉ tư vấn

Một trong những cải cách mang tính đột phá của Thông tư là cơ chế mã hóa chứng chỉ hành nghề tư vấn chuyên ngành. Mã số định danh được thiết lập dựa trên nguyên tắc gắn liền với dữ liệu cá nhân của chuyên gia, bảo đảm tính truy xuất nguồn gốc và tính liên tục trong lịch sử hoạt động:

• Cấp mới chứng chỉ: Sử dụng số định danh cá nhân làm mã số chuẩn đối với chuyên gia trong nước. Đối với chuyên gia nước ngoài, mã số dựa trên giấy phép lao động hoặc văn bản xác nhận miễn giấy phép lao động do cơ quan thẩm quyền cấp.

• Cấp điều chỉnh nội dung: Giữ nguyên chuỗi mã số gốc và bổ sung phần mở rộng dạng .XX phía sau (với XX là số thứ tự tăng dần theo từng lần thực hiện điều chỉnh).

• Cấp lại do mất hoặc hỏng: Giữ nguyên mã số định danh đã được ban hành ở lần cấp gần nhất.

Cùng với quy tắc mã hóa, hệ thống hồ sơ thủ tục hành chính liên quan đến cấp, cấp lại, điều chỉnh hoặc thu hồi chứng chỉ tư vấn chuyên ngành bắt buộc phải vận hành đồng bộ theo bộ biểu mẫu chuẩn hóa. Cơ quan quản lý kiểm soát nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về quá trình công tác, xác nhận năng lực thực hiện dự án thực tế từ chủ đầu tư nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ tư vấn kỹ thuật trên thị trường.

Thẩm định và đóng gói hồ sơ phòng ngừa, ứng phó sự cố

Thông tư quy định chi tiết các tiêu chuẩn kỹ thuật trình bày và cấu trúc nội dung đối với Kế hoạch phòng ngừa, ứng phó sự cố hóa chất. Việc chuẩn hóa hình thức hồ sơ nhằm bảo đảm tính chính xác, dễ tra cứu trong các tình huống khẩn cấp:

• Quy chuẩn định dạng: Hồ sơ in trên khổ giấy A4 (các sơ đồ, bản đồ vị trí lưu trữ hóa chất nguy hiểm trình bày trên khổ A3 in màu), phông chữ Times New Roman cỡ 14, tuân thủ đúng khoảng cách lề lót gáy và số trang đồng bộ dạng "Trang X/Y". Sản phẩm sau phê duyệt phải đóng bìa cứng, mạ chữ nhũ vàng và có bản lót ký trực tiếp.

• Cấu trúc nội dung Kế hoạch: Bắt buộc xây dựng mạch nội dung gồm Phần mở đầu và 4 Chương chuyên sâu:

  • Chương 1: Tổng quan thông tin cơ sở, quy mô, công nghệ sản xuất và bảng định lượng tồn trữ hóa chất nguy hiểm.

  • Chương 2: Đánh giá nguy cơ, mô phỏng kịch bản rò rỉ/cháy nổ bằng công cụ dự báo chuyên ngành và đề xuất giải pháp kỹ thuật kiểm soát.

  • Chương 3: Xây dựng kế hoạch tổ chức diễn tập thực binh định kỳ.

  • Chương 4: Phương án khắc phục hậu quả, thu gom chất thải và bồi thường thiệt hại.

• Phân loại theo quy mô và lĩnh vực: Doanh nghiệp có trữ lượng hóa chất dưới ngưỡng quy định chỉ cần lập Biện pháp phòng ngừa, ứng phó sự cố với cấu trúc 3 chương cô đọng. Riêng hoạt động vận tải hóa chất nguy hiểm phải xây dựng Biện pháp ứng phó trong vận chuyển, làm rõ thông tin phương tiện, chứng chỉ nhân sự, lộ trình di chuyển và kịch bản xử lý sự cố trên đường lưu thông.

Quy trình thẩm định Kế hoạch được thực hiện chặt chẽ qua 5 giai đoạn: Tiếp nhận hồ sơ đề nghị -> Thành lập Hội đồng thẩm định và kiểm tra thực tế tại cơ sở -> Họp Hội đồng đánh giá -> Doanh nghiệp hoàn thiện theo báo cáo khắc phục -> Cơ quan có thẩm quyền đóng dấu xác nhận "ĐÃ PHÊ DUYỆT" lên văn bản chính thức.

Vận hành diễn tập thực binh và quản trị dữ liệu pháp lý

Hoạt động diễn tập ứng phó sự cố hóa chất không còn mang tính hình thức mà trở thành quy trình bắt buộc nhằm kiểm tra năng lực đáp ứng thực tế của lực lượng tại chỗ. Kịch bản diễn tập phải được phê duyệt trước khi triển khai, mô phỏng chính xác các tình huống nguy cơ cao như sự cố rò rỉ khí độc, cháy nổ bồn chứa hay tràn đổ dung môi.

Doanh nghiệp triển khai công tác diễn tập theo chuỗi 7 bước khép kín:

1. Xây dựng kịch bản chi tiết theo các tình huống nguy cơ.

2. Lập bài tập thực hành cụ thể cho từng đội nhóm ứng cứu.

3. Tổ chức hợp luyện lực lượng nội bộ và lực lượng phối hợp bên ngoài (PCCC, y tế).

4. Thực hiện diễn tập chính thức theo đúng (kịch bản).

5. Tổ chức họp họp rút kinh nghiệm, đánh giá định lượng hiệu quả ứng phó.

6. Lập báo cáo kết quả diễn tập theo mẫu quy định.

7. Cập nhật dữ liệu lên hệ thống thông tin quốc gia và lưu trữ hồ sơ.

Toàn bộ tài liệu, hình ảnh minh chứng và báo cáo diễn tập phải được tải lên Cơ sở dữ liệu hóa chất quốc gia. Doanh nghiệp có nghĩa vụ lưu giữ bản cứng hồ sơ diễn tập tại cơ sở trong thời hạn tối thiểu 03 năm để phục vụ công tác hậu kiểm và thanh tra đột xuất của cơ quan chức năng.