Chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu, nhận trợ cấp thế nào?

Mở thêm một lựa chọn cho người đóng bảo hiểm xã hội chưa đủ năm

Từ ngày 1/7/2025, Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 bổ sung cơ chế trợ cấp hằng tháng dành cho một nhóm người lao động ở độ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đáp ứng điều kiện về thời gian tham gia bảo hiểm xã hội để được hưởng lương hưu.

Điểm đáng chú ý của chính sách này nằm ở việc người lao động không nhất thiết phải lựa chọn phương án nhận bảo hiểm xã hội một lần khi chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu. Thay vào đó, nếu đáp ứng các điều kiện luật định và có nhu cầu, họ có thể đề nghị nhận trợ cấp định kỳ từ quá trình đóng bảo hiểm xã hội của mình.

Đây được xem là một hướng tiếp cận nhằm duy trì nguồn bảo đảm thu nhập cho người cao tuổi trong khoảng thời gian chưa đủ điều kiện chuyển sang chế độ trợ cấp hưu trí xã hội.

Theo quy định hiện hành, nhóm đối tượng này là người đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng thời gian đóng bảo hiểm xã hội chưa đạt mức tối thiểu để hưởng lương hưu, đồng thời chưa đến độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Ai có thể đề nghị hưởng trợ cấp hằng tháng?

Điều kiện quan trọng đầu tiên là người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ thời gian đóng bảo hiểm xã hội để được giải quyết chế độ hưu trí.

Bên cạnh đó, người lao động phải chưa đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội theo quy định. Với những trường hợp đáp ứng điều kiện, pháp luật cho phép lựa chọn nhận trợ cấp hằng tháng từ phần đóng bảo hiểm xã hội đã tích lũy thay vì nhận bảo hiểm xã hội một lần.

Quy định này tạo ra một khoảng đệm đáng chú ý trong hệ thống an sinh. Trước đây, người không đủ điều kiện hưởng lương hưu có thể đứng trước lựa chọn nhận bảo hiểm xã hội một lần và chấm dứt quá trình tích lũy quyền lợi dài hạn. Nay, họ có thêm phương án duy trì một khoản trợ cấp định kỳ trong giai đoạn trước khi đủ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Tuy nhiên, việc có được hưởng hay không vẫn phải căn cứ vào hồ sơ, quá trình đóng bảo hiểm xã hội và các điều kiện cụ thể được cơ quan bảo hiểm xã hội xác định.

Hồ sơ được rút gọn, ưu tiên dữ liệu điện tử

Thủ tục giải quyết chế độ được hướng dẫn tại Quyết định số 2270/QĐ-BTC ngày 19/8/2026 của Bộ Tài chính.

Theo hướng dẫn, thành phần hồ sơ cơ bản tập trung vào văn bản đề nghị giải quyết chế độ theo mẫu do cơ quan Bảo hiểm xã hội quy định.

Một điểm thuận lợi khác là người dân không phải mặc nhiên nộp sổ bảo hiểm xã hội bản giấy. Nếu thông tin về quá trình tham gia đã được cơ quan Bảo hiểm xã hội cập nhật, kết nối và lưu trữ đầy đủ trên hệ thống dữ liệu điện tử, người lao động có thể không phải cung cấp lại loại giấy tờ này.

Cách làm trên phù hợp với định hướng giảm giấy tờ trong giải quyết thủ tục hành chính. Thay vì yêu cầu người dân chứng minh lại những thông tin mà cơ quan quản lý đã có trong cơ sở dữ liệu, cơ quan giải quyết có thể khai thác dữ liệu phục vụ quá trình xác định quyền lợi.

Trong trường hợp không thể tự mình thực hiện thủ tục, người lao động có thể ủy quyền cho người khác. Khi đó, hồ sơ phải có giấy tờ ủy quyền được chứng thực theo quy định, cùng với văn bản đề nghị hưởng chế độ.

Có thể nộp hồ sơ bằng nhiều phương thức

Người lao động có thể lựa chọn phương thức nộp hồ sơ phù hợp với điều kiện thực tế.

Hồ sơ có thể được thực hiện theo hình thức trực tuyến thông qua cổng dịch vụ công; nộp trực tiếp tại bộ phận tiếp nhận và trả kết quả của cơ quan Bảo hiểm xã hội; hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính công ích.

Sau khi tiếp nhận, cơ quan Bảo hiểm xã hội sẽ kiểm tra hồ sơ, đối chiếu thông tin về quá trình tham gia và giải quyết chế độ theo quy định.

Nếu hồ sơ đầy đủ, thời gian giải quyết hưởng trợ cấp hằng tháng tối đa là 5 ngày làm việc kể từ ngày cơ quan Bảo hiểm xã hội nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

Kết quả giải quyết có thể bao gồm quyết định hưởng trợ cấp hằng tháng, thông tin về quá trình đóng bảo hiểm xã hội, tiền trợ cấp và thẻ bảo hiểm y tế được cấp trong thời gian người lao động thuộc diện hưởng trợ cấp.

Đáng chú ý, toàn bộ thủ tục này không thu phí, lệ phí đối với người thực hiện.

Có thể đóng một lần phần còn thiếu để kéo dài thời gian hưởng

Một nội dung quan trọng khác là cơ chế đóng một lần cho phần thời gian còn thiếu trong trường hợp người lao động có nguyện vọng.

Việc đóng bổ sung này không phải là yêu cầu bắt buộc đối với mọi trường hợp. Đây là lựa chọn dành cho người muốn bảo đảm thời gian hưởng trợ cấp được duy trì liên tục cho đến khi đủ tuổi chuyển sang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Nếu lựa chọn phương án này, cơ quan Bảo hiểm xã hội sẽ thông báo số tiền mà người lao động cần đóng một lần cho phần còn thiếu.

Sau khi người lao động hoàn thành nghĩa vụ đóng theo số tiền được xác định, thời gian giải quyết tối đa là 5 ngày làm việc.

Như vậy, chính sách không chỉ đặt trọng tâm vào việc giải quyết một khoản trợ cấp trước mắt mà còn mở ra cơ chế để người lao động chủ động lựa chọn cách duy trì quyền lợi trong giai đoạn chuyển tiếp giữa bảo hiểm xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội.

Mức trợ cấp phụ thuộc vào quá trình đóng bảo hiểm xã hội

Không phải mọi người hưởng đều nhận một mức trợ cấp giống nhau. Thời gian hưởng và mức hưởng được xác định trên cơ sở quá trình tham gia và căn cứ đóng bảo hiểm xã hội của từng người.

Mức trợ cấp thấp nhất được xác định bằng mức trợ cấp hưu trí xã hội. Theo quy định được nêu trong chính sách hiện hành, mức này là 500.000 đồng/tháng và có thể được điều chỉnh khi Nhà nước điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội.

Trong bối cảnh mức sống và chi phí chăm sóc sức khỏe khi tuổi cao ngày càng được quan tâm, khoản trợ cấp dù không lớn vẫn có ý nghĩa nhất định trong việc tạo ra một dòng thu nhập thường xuyên cho người không đủ điều kiện hưởng lương hưu.

Chính sách vì thế cần được nhìn nhận không đơn thuần là một khoản tiền chi trả, mà là một cơ chế hạn chế khoảng trống an sinh đối với những người đã hết hoặc gần hết khả năng lao động nhưng chưa đủ điều kiện chuyển sang chế độ hưu trí xã hội.

Được ngân sách đóng bảo hiểm y tế trong thời gian hưởng

Một trong những quyền lợi đáng chú ý nhất của chế độ này là người đang hưởng trợ cấp hằng tháng còn được ngân sách nhà nước đóng bảo hiểm y tế.

Quyền lợi này có ý nghĩa đặc biệt đối với nhóm người đã bước vào tuổi cao, bởi nhu cầu khám, chữa bệnh thường tăng lên trong khi khả năng tạo thêm thu nhập giảm.

Việc gắn trợ cấp tiền mặt với bảo hiểm y tế giúp chính sách có phạm vi bảo vệ rộng hơn. Người thụ hưởng không chỉ có một khoản tiền định kỳ mà còn được bảo đảm quyền tiếp cận chính sách bảo hiểm y tế trong thời gian hưởng trợ cấp theo quy định.

Đây cũng là điểm cho thấy mục tiêu của chính sách không chỉ là hỗ trợ thu nhập mà còn hướng tới bảo đảm an sinh toàn diện hơn cho người cao tuổi.

Thân nhân có thể được hưởng trợ cấp mai táng

Quyền lợi của chính sách còn được mở rộng tới thân nhân của người đang hưởng trong trường hợp đáp ứng điều kiện về thời gian đóng bảo hiểm xã hội.

Cụ thể, thân nhân có thể được giải quyết trợ cấp mai táng nếu người mất có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc từ đủ 12 tháng trở lên hoặc có tổng thời gian đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 60 tháng trở lên theo quy định.

Quy định này tạo thêm một lớp bảo vệ cho gia đình người tham gia bảo hiểm xã hội, đồng thời cho thấy giá trị của quá trình đóng bảo hiểm xã hội không chỉ được thể hiện trong thời gian người lao động còn sống và trực tiếp hưởng trợ cấp.

Cần phân biệt trợ cấp hằng tháng với lương hưu

Người lao động cần lưu ý rằng trợ cấp hằng tháng dành cho người chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu là một chế độ khác với lương hưu.

Lương hưu được giải quyết khi người tham gia đáp ứng đồng thời điều kiện về tuổi và thời gian đóng bảo hiểm xã hội theo quy định. Trong khi đó, trợ cấp hằng tháng trong trường hợp này hướng tới nhóm người đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu và chưa đến tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Việc phân biệt hai chế độ rất quan trọng bởi mỗi chế độ có căn cứ xác định mức hưởng, thời gian hưởng và quyền lợi đi kèm khác nhau.

Người lao động trước khi lựa chọn phương án hưởng nên kiểm tra chính xác quá trình đóng, thời gian còn thiếu và các quyền lợi có thể được hưởng. Đặc biệt, cần cân nhắc giữa việc nhận trợ cấp định kỳ với các phương án khác mà pháp luật cho phép, thay vì chỉ nhìn vào khoản tiền nhận được trong ngắn hạn.

Ý nghĩa của chính sách đối với khoảng trống an sinh

Về tổng thể, chế độ trợ cấp hằng tháng mới góp phần giải quyết một khoảng trống đáng chú ý trong hệ thống an sinh: nhóm người đã đến tuổi nghỉ hưu nhưng chưa đủ điều kiện nhận lương hưu, đồng thời chưa đủ tuổi để hưởng trợ cấp hưu trí xã hội.

Nếu không có cơ chế chuyển tiếp, nhóm này có thể phải đối mặt với giai đoạn thiếu nguồn thu nhập ổn định sau khi không còn khả năng lao động như trước.

Việc cho phép sử dụng quá trình đóng bảo hiểm xã hội để hình thành khoản trợ cấp định kỳ giúp người lao động có thêm lựa chọn, đồng thời khuyến khích duy trì quyền lợi bảo hiểm xã hội thay vì nhanh chóng rút toàn bộ dưới hình thức một lần.

Đối với người dân, điều quan trọng nhất là chủ động kiểm tra dữ liệu đóng bảo hiểm xã hội, xác định mình thuộc nhóm đối tượng nào và lựa chọn phương án phù hợp với nhu cầu tài chính cũng như kế hoạch an sinh khi về già.