Cải cách Luật Hải quan: Đột phá tư duy phục vụ thương mại

Trong bối cảnh dòng chảy thương mại quốc tế diễn ra với tốc độ chưa từng có, việc duy trì phương thức quản lý hải quan truyền thống dựa trên kiểm tra thủ công đã không còn phù hợp. Định hướng hoàn thiện khung pháp lý về hải quan hiện nay đánh dấu bước ngoặt lớn về mặt tư duy: chuyển trọng tâm từ chức năng "kiểm soát, giám sát" sang "đồng hành, phục vụ" cộng đồng doanh nghiệp.

1. Cơ chế ưu tiên cho hàng hóa đặc thù và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ

Nhóm hàng nông, thủy sản xuất nhập khẩu có đặc tính dễ hư hỏng và phụ thuộc lớn vào thời gian bảo quản. Việc chậm trễ tại khâu thông quan không chỉ làm gia tăng chi phí logistics mà còn làm giảm chất lượng sản phẩm:

• Luồng xanh điện tử chuyên biệt: Đề xuất thiết lập cơ chế phân luồng ưu tiên kết hợp phương thức "thông quan trước, kiểm tra sau" cho nhóm hàng nông sản của các đơn vị có lịch sử tuân thủ pháp luật tốt.

• Tự động hóa dữ liệu kiểm dịch: Tích hợp sâu các chứng thư xuất xứ và chứng nhận kiểm dịch trên Cổng thông tin một cửa quốc gia để loại bỏ việc nộp chứng từ giấy.

• Rút ngắn thời gian bảo hộ tài sản trí tuệ: Trước sự bùng nổ của thương mại số, thời hạn xử lý hồ sơ giám sát quyền sở hữu trí tuệ được đề xuất cô đọng từ 10 ngày xuống còn 3 đến 5 ngày và thực hiện hoàn toàn trực tuyến.

2. Chuẩn hóa thương mại điện tử xuyên biên giới và xử lý hàng hóa tồn đọng

Sự tăng trưởng thần tốc của giao dịch thương mại điện tử đặt ra những bài toán mới về quản lý thuế và an ninh hàng hóa:

• Lộ trình xác thực định danh điện tử: Việc bắt buộc định danh cá nhân, tổ chức tham gia mua bán xuyên biên giới cần được tính toán kỹ lưỡng về hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là khả năng kết nối giữa hệ thống trong nước với các sàn thương mại điện tử quốc tế nhằm tránh gây đứt gãy dòng chảy hàng hóa.

• Tái phân định trách nhiệm chi phí tiêu hủy: Quy định hiện hành gánh nặng chi phí tiêu hủy hàng hóa tồn đọng hoặc gây ô nhiễm lên doanh nghiệp kinh doanh cảng/kho bãi là thiếu hợp lý. Cần xây dựng cơ chế hoàn trả từ ngân sách hoặc truy cứu trách nhiệm tài chính trực tiếp đối với hãng vận tải (hãng tàu) để đảm bảo tính công bằng.

3. Tối ưu hóa dữ liệu liên thông và bảo đảm tính thụ hưởng bao trùm

Chuyển đổi số trong lĩnh vực hải quan phải hướng tới mục tiêu giảm phiền hà cho người dân và không để ai bị bỏ lại phía sau:

• Nguyên tắc "không nộp lại thông tin": Triệt để áp dụng quy định cơ quan hải quan không được yêu cầu doanh nghiệp cung cấp lại các dữ liệu đã có sẵn trên hệ thống một cửa hoặc các cơ sở dữ liệu quốc gia đã được chia sẻ.

• Hỗ trợ thu hẹp khoảng cách số: Xây dựng chính sách trợ giúp kỹ thuật, hạ tầng và đào tạo kỹ năng số riêng biệt cho các doanh nghiệp nhỏ, hợp tác xã và hộ kinh doanh tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số khi chuyển sang 100% môi trường thủ tục trực tuyến.

4. Định hướng thích ứng cho cộng đồng doanh nghiệp

Đứng trước làn sóng hiện đại hóa quy trình hải quan, các doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần chủ động thực hiện các giải pháp sau:

1. Nâng cao mức độ tuân thủ pháp luật: Xây dựng hồ sơ năng lực uy tín để được hưởng các đặc quyền về phân luồng thông quan tự động và kiểm tra sau.

2. Chuẩn hóa hệ thống dữ liệu doanh nghiệp: Rà soát và đồng bộ hóa hệ thống quản trị nội bộ để sẵn sàng kết nối dữ liệu trực tiếp với Cổng thông tin một cửa quốc gia.

3. Cập nhật quy định về định danh số: Chủ động tìm hiểu các yêu cầu về xác thực tài khoản và chứng thư số trong giao dịch thương mại xuyên biên giới để tránh rủi ro gián đoạn đơn hàng.