Nghị định 25/2026/NĐ-CP: Chuẩn hóa an toàn và phát triển hóa chất

Khung pháp lý chuyển mình và định hướng hóa học xanh

Sự ra đời của Nghị định 25/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 17/01/2026) cụ thể hóa Luật Hóa chất số 69/2025/QH15, tạo nền tảng quản trị đồng bộ cho hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh và bảo quản hóa chất trên toàn quốc. Chế định mới loại bỏ các rào cản hành chính chồng chéo, đồng thời định hình hai trụ cột phát triển đột phá:

• Nguyên tắc hóa học xanh: Yêu cầu các dự án hóa chất phải chuyển dịch tư duy công nghệ ngay từ khâu thiết kế đầu vào, ưu tiên giải pháp giảm phát thải tại nguồn, tối ưu hóa mức tiêu thụ năng lượng và áp dụng công nghệ tự động hóa để giám sát rủi ro theo thời gian thực.

• Khu công nghiệp chuyên ngành hóa chất: Mô hình phân khu tập trung yêu cầu tỷ lệ lấp đầy tối thiểu 60% diện tích cho các dự án hóa chất hoặc hạ tầng phụ trợ liên quan, nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng khép kín và tăng cường hiệu quả quản lý an toàn tập trung.

Song song đó, Nghị định phân định rành mạch trách nhiệm quản lý nhà nước giữa Bộ Công Thương (đầu mối chung), Bộ Y tế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng cùng UBND các cấp, bảo đảm cơ chế giám sát đa tầng không bỏ trống địa bàn hay lĩnh vực.

Kiểm soát khoảng cách an toàn và cơ chế ưu đãi đầu tư

Việc thẩm định vị trí xây dựng công trình hóa chất nguy hiểm được siết chặt qua cơ chế đánh giá khoảng cách an toàn ngay từ giai đoạn đề xuất chủ trương đầu tư. Nghị định phân hóa quy trình phê duyệt theo 3 nhóm dự án (đầu tư công, dự án chấp thuận chủ trương và dự án tự quyết định), nghiêm cấm mọi trường hợp cấp phép khi chưa đáp ứng các chỉ số an toàn đối với khu dân cư và công trình công cộng lân cận.

Bên cạnh các chế định kiểm soát, Nhà nước ban hành chính sách ưu đãi vượt trội về tiền thuê đất, thuế và hạ tầng kỹ thuật nhằm thu hút dòng vốn vào các phân khúc hóa chất trọng điểm (như hóa dược, hóa chất cơ bản, hydro/amoniac xanh, phân bón công nghệ cao). Tuy nhiên, điều kiện thụ hưởng kèm theo rất nghiêm ngặt: doanh nghiệp bắt buộc hoàn thành giải ngân tối thiểu 33% tổng vốn cam kết trong 3 năm đầu triển khai.

Chuẩn hóa chứng chỉ hành nghề và năng lực nhân sự chuyên môn

Nghị định 25/2026/NĐ-CP thiết lập hàng rào kỹ thuật khắt khe nhằm nâng cao chất lượng đội ngũ tư vấn và nhân sự trực tiếp vận hành tại cơ sở. Hệ thống chứng chỉ tư vấn chuyên ngành được phân hạng rõ ràng, yêu cầu bằng cấp cử nhân ngành hóa học trở lên và thời gian công tác thực tế:

• Tư vấn công nghệ, thiết bị (Hạng A1, A2, A3): Phân định phạm vi hoạt động dựa trên kinh nghiệm từ 4 đến 7 năm và số lượng dự án công trình (cấp II, cấp III) đã hoàn thành nghiệm thu trong 10 năm gần nhất.

• Tư vấn an toàn, an ninh hóa chất (Hạng B): Yêu cầu chuyên gia phải có thâm niên công tác thực tế và đã trực tiếp tham gia lập kế hoạch, tổ chức diễn tập hoặc huấn luyện an toàn đạt số lượng quy chuẩn trong 2 năm gần nhất.

Đối với nhân sự quản lý kỹ thuật tại nhà xưởng, quy định bắt buộc trình độ Đại học/Kỹ sư ngành hóa học đối với cơ sở sản xuất, và tối thiểu trình độ Trung cấp chuyên ngành hóa học đối với các cơ sở kinh doanh, tồn trữ, sử dụng hoặc xử lý chất thải.

Đào tạo an toàn định kỳ và cơ chế thẩm định kế hoạch phòng ngừa sự cố

Công tác huấn luyện an toàn hóa chất được chuẩn hóa với chu kỳ bắt buộc 02 năm/lần cho 3 nhóm đối tượng (Nhóm 1: Lãnh đạo; Nhóm 2: Cán bộ kỹ thuật/thủ kho; Nhóm 3: Lao động trực tiếp). Thời lượng đào tạo chu kỳ đầu tối thiểu 08 giờ và các chu kỳ sau là 04 giờ. Doanh nghiệp có trách nhiệm lưu giữ đầy đủ hồ sơ, danh sách và bài kiểm tra học viên trong thời hạn 3 năm.

Các cơ sở đang hoạt động theo quy định cũ nhưng thuộc diện phải chuyển đổi sang lập Kế hoạch theo cách tính mới phải hoàn thành thủ tục thẩm định và nhận quyết định phê duyệt trước ngày 31/12/2026 để tránh nguy cơ bị đình chỉ vận hành.