Thủy sản Việt Nam: Bỏ ngỏ thị trường nội địa 1 tỷ USD?

Năm 2025, Việt Nam khẳng định vị thế cường quốc xuất khẩu thủy sản với kim ngạch đạt khoảng 11,3 tỷ USD, hiện diện tại hơn 170 quốc gia và tổng sản lượng chạm mốc gần 10 triệu tấn. Đóng góp từ 4–5% vào GDP quốc gia và chiếm 25–30% GDP khối nông - lâm - ngư nghiệp, đây là ngành kinh tế mũi nhọn bảo đảm sinh kế cho hàng triệu lao động.

Tuy nhiên, một thực tế đáng suy ngẫm là quy mô thị trường thủy hải sản nội địa mới chỉ đạt khoảng 1 tỷ USD/năm. Mức tiêu thụ bình quân đầu người của người Việt hiện dừng ở khoảng 40 kg/năm – một con số quá khiêm tốn so với năng lực cung ứng của ngành và quy mô gần 100 triệu dân.

Sự Đối Lập Giữa Năng Lực Sản Xuất Và Thị Phần Nội Địa

Dù tiềm năng tiêu dùng tại thị trường trong nước rất lớn nhưng sự hiện diện của sản phẩm nội địa vẫn gặp nhiều rào cản:

• Sự chênh lệch về doanh thu: Xuất khẩu mang về hàng chục tỷ USD trong khi tiêu dùng nội địa chỉ đóng góp một phần rất nhỏ so với tổng công suất sản xuất.
• Tỷ trọng tại hệ thống phân phối hiện đại: Thủy sản nội địa hiện chiếm 60–70% thị phần (chủ yếu là tôm, cá basa, mực, cá biển), 30–40% còn lại vẫn thuộc về các mặt hàng nhập khẩu.
• Tập trung quá mức cho xuất khẩu: Nhiều doanh nghiệp quy mô lớn dồn toàn bộ nguồn lực, tiêu chuẩn tốt nhất cho thị trường quốc tế mà bỏ ngỏ thị trường trong nước.
• Dư địa phát triển còn rất rộng: Thói quen tiêu dùng thay đổi mở ra cơ hội lớn cho các dòng sản phẩm đóng gói nhỏ, tiện lợi, đáp ứng nhu cầu của các gia đình trẻ và kênh bán lẻ hiện đại.

Chiến Lược Thay Đổi Để Chinh Phục Người Tiêu Dùng Trong Nước

Để không "thua trên sân nhà", các doanh nghiệp thủy sản và cơ quan quản lý cần thực hiện những chuyển dịch chiến lược mang tính căn cơ:

• Chuyển dịch sang chế biến sâu: Thay vì dồn sức cho hàng tươi sống vốn tốn kém chi phí logistics, bảo quản chuỗi lạnh phức tạp, doanh nghiệp cần đầu tư mạnh vào sản phẩm giá trị gia tăng, chế biến sẵn, tiện lợi.
• Minh bạch và truy xuất nguồn gốc: Xây dựng chuỗi cung ứng an toàn từ vùng nuôi/ngư trường đến hệ thống phân phối. Người tiêu dùng nội địa ngày càng khắt khe về nguồn gốc và chất lượng an toàn thực phẩm.
• Kiểm soát chặt chẽ chuỗi lạnh (Cold Chain): Bảo đảm quy trình preservation và vận chuyển luôn duy trì nhiệt độ chuẩn để chất lượng sản phẩm đến tay người tiêu dùng đồng nhất với tiêu chuẩn xuất khẩu.
• Bắt tay chặt chẽ với kênh bán lẻ: Doanh nghiệp sản xuất cần chủ động kết nối với các chuỗi siêu thị (như MM Mega Market, Fujimart...) để nắm bắt chính xác tiêu chuẩn nhà cung cấp, phân khúc khách hàng và thị hiếu tiêu dùng.

Việc quay trở lại chinh phục thị trường nội địa không chỉ đơn thuần là giải pháp "chia trứng nhiều giỏ" để giảm thiểu rủi ro khi thị trường thế giới biến động, mà còn là trách nhiệm của ngành thủy sản đối với sức khỏe và quyền lợi của người tiêu dùng Việt Nam. Đã đến lúc các doanh nghiệp cần thay đổi tư duy: mang những sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu cao nhất về phục vụ người dân trong nước. Đánh bại hàng nhập khẩu và chiếm trọn niềm tin của 100 triệu người tiêu dùng nội địa chính là bệ phóng vững chắc nhất để ngành thủy sản phát triển bền vững và tự chủ trong dài hạn.