Việt Nam chủ trì Diễn đàn Pháp luật ASEAN 2026

Hội nghị pháp lý khu vực chuyển dịch trọng tâm sang chuyển đổi số, lấy công nghệ trí tuệ nhân tạo làm động lực nâng cao thể chế và thi hành pháp luật.

Sự kiện không chỉ đơn thuần là hoạt động ngoại giao tư pháp thường niên mà còn là hành động cụ thể hóa các định hướng chiến lược của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện thể chế trong kỷ nguyên công nghệ. Việc đồng thuận chọn chủ đề tích hợp công nghệ trí tuệ nhân tạo vào quy trình pháp lý phản ánh tầm nhìn chung của các quốc gia thành viên: hiện đại hóa hệ thống pháp luật để thích ứng với tốc độ phát triển nhanh chóng của nền kinh tế số.

1. Tối ưu hóa quy trình lập pháp và thi hành nhờ trí tuệ nhân tạo

Tầm nhìn chiến lược của hội nghị tập trung vào việc thay đổi phương thức soạn thảo và giám sát thực thi văn bản quy phạm pháp luật:

• Đánh giá tác động chính sách: AI hỗ trợ phân tích dữ liệu lớn để dự báo tác động kinh tế - xã hội của dự thảo luật trước khi ban hành.

• Rà soát chồng chéo: Sử dụng học máy để phát hiện các điểm mâu thuẫn, xung đột giữa các văn bản pháp lý hiện hành, từ đó rút ngắn thời gian hoàn thiện thể chế.

• Giám sát tuân thủ: Tự động hóa quá trình theo dõi, phát hiện các lỗ hổng trong khâu tổ chức thi hành pháp luật ở cả cấp trung ương và địa phương.

2. Dịch vụ pháp lý công và tăng cường khả năng tiếp cận của xã hội

Ứng dụng công nghệ hướng tới mục tiêu cốt lõi là phục vụ người dân và cộng đồng doanh nghiệp:

• Số hóa hạ tầng tra cứu: Nâng cấp cổng thông tin pháp luật thành các hệ thống tri thức thông minh, hỗ trợ trợ lý ảo trả lời thắc mắc pháp lý 24/7.

• Bình dân hóa dịch vụ tư pháp: Giảm bớt rào cản chi phí và thủ tục, giúp cá nhân và doanh nghiệp nhỏ dễ dàng tra cứu, hiểu và tuân thủ quy định pháp luật.

• Hỗ trợ thủ tục hành chính: Tự động hóa khâu xử lý hồ sơ, cung cấp hướng dẫn pháp lý chuẩn hóa cho từng trường hợp cụ thể.

3. Quản trị AI có trách nhiệm và bảo đảm chủ quyền số

Song song với việc tận dụng cơ hội, diễn đàn đặt ra những bài toán quản trị rủi ro công nghệ mang tính thời đại:

• Nguyên tắc AI có trách nhiệm: Học hỏi các khuôn khổ pháp lý quốc tế (như kinh nghiệm từ Liên minh Châu Âu) để đảm bảo AI hoạt động minh bạch, không thiên vị và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

• Chủ quyền số quốc gia: Định hình giới hạn và mức độ can thiệp của AI trong các quyết định mang tính quyền lực nhà nước, giữ vững tính độc lập tư pháp.

• Phương tiếp cận lấy con người làm trung tâm: Công nghệ chỉ đóng vai trò công cụ hỗ trợ, quyết định pháp lý cuối cùng vẫn thuộc về trí tuệ và đạo đức của con người.

4. Hài hòa hóa pháp luật và giải quyết tranh chấp trong kỷ nguyên mới

Mở rộng không gian hợp tác tư pháp ra ngoài khu vực công, hướng tới môi trường đầu tư thương mại an toàn:

• Trọng tài số: Thúc đẩy các cơ chế giải quyết tranh chấp trực tuyến (ODR), tối ưu hóa quy trình tố tụng trọng tài thương mại xuyên biên giới.

• Khung pháp lý đồng bộ: Xây dựng tiêu chuẩn chung giữa các nước thành viên để công nhận và thi hành các quyết định tư pháp có sự hỗ trợ của công nghệ số.

Tác động đối với tiến trình chuyển đổi số tư pháp tại Việt Nam

Sự kiện là đòn bẩy quan trọng thúc đẩy các cơ quan tư pháp trong nước cải cách nội bộ:

1. Nâng cao năng lực cán bộ: Buộc đội ngũ làm công tác pháp luật phải nhanh chóng trang bị kỹ năng số, tư duy công nghệ bên cạnh kiến thức chuyên môn.

2. Nâng cấp hạ tầng dữ liệu: Đẩy nhanh tiến độ làm sạch, chuẩn hóa và mở dữ liệu pháp luật để làm đầu vào cho các thuật toán AI.

3. Mở rộng hợp tác quốc tế: Tiếp thu các mô hình thực hành tốt từ bạn bè quốc tế, rút ngắn thời gian thử nghiệm và triển khai các giải pháp tư pháp thông minh.