Nghị định 281/2026/NĐ-CP: 10 điểm mới về xử phạt hành chính đất đai

1. Chủ tịch UBND cấp xã được mở rộng đáng kể thẩm quyền xử phạt

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc nâng mạnh thẩm quyền xử phạt của Chủ tịch UBND cấp xã.

Theo quy định mới, người đứng đầu chính quyền cấp xã có thể áp dụng hình thức cảnh cáo, xử phạt tiền với mức tối đa lên đến 250 triệu đồng đối với cá nhân, đồng thời được quyết định áp dụng nhiều biện pháp khắc phục hậu quả và đình chỉ hoạt động dịch vụ tư vấn trong một số trường hợp theo quy định.

So với trước đây, đây là bước điều chỉnh rất lớn nhằm tăng tính chủ động cho chính quyền cơ sở trong xử lý các vi phạm về đất đai, đồng thời phù hợp với việc tổ chức chính quyền địa phương theo mô hình hai cấp.

2. Lần đầu tiên quy định riêng mức xử phạt tại đặc khu

Nghị định 281/2026/NĐ-CP đã bổ sung nguyên tắc xác định mức xử phạt đối với các đặc khu.

Theo đó, tùy thuộc vào mô hình tổ chức và chức năng quản lý của từng đặc khu, mức xử phạt sẽ được áp dụng tương tự như địa bàn xã hoặc địa bàn phường.

Quy định này giúp thống nhất cách áp dụng pháp luật, tránh khoảng trống khi xử lý vi phạm tại các đơn vị hành chính đặc thù.

3. Quyền sử dụng đất chung của vợ chồng được xem là một chủ thể khi xử phạt

Một điểm mới đáng lưu ý là trường hợp quyền sử dụng đất thuộc sở hữu chung của vợ chồng thì việc xử phạt hành chính sẽ được xác định như đối với một cá nhân.

Việc quy định rõ nguyên tắc này giúp hạn chế cách hiểu khác nhau trong thực tiễn, đồng thời bảo đảm sự thống nhất khi áp dụng mức xử phạt đối với tài sản chung của vợ chồng.

4. Điều chỉnh phạm vi xử lý đối với hoạt động dịch vụ đất đai

Nghị định mới đã loại bỏ một số hành vi trước đây bị xử phạt liên quan đến điều kiện hoạt động của các tổ chức và cá nhân cung cấp dịch vụ trong lĩnh vực đất đai.

Bên cạnh đó, nhiều hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động hoặc tước quyền sử dụng giấy phép đối với các trường hợp này cũng được bãi bỏ.

Việc tinh giản các quy định giúp hệ thống pháp luật tập trung xử lý các hành vi có mức độ ảnh hưởng lớn hơn đến công tác quản lý đất đai.

5. Bổ sung thêm nhiều biện pháp khắc phục hậu quả

Ngoài việc xử phạt bằng tiền, Nghị định 281/2026/NĐ-CP còn mở rộng danh mục biện pháp khắc phục hậu quả.

Các biện pháp mới tập trung vào việc khôi phục hiện trạng ban đầu của đất, khôi phục mốc địa giới hành chính, thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai và buộc giao nộp các giấy tờ bị sửa chữa, tẩy xóa hoặc làm giả đã sử dụng.

Những quy định này giúp việc xử lý vi phạm không chỉ dừng ở xử phạt tài chính mà còn hướng đến khắc phục triệt để hậu quả phát sinh.

6. Thay đổi cách xác định số lợi bất hợp pháp

Một điểm tiến bộ của Nghị định mới là cho phép khấu trừ các khoản tiền mà người vi phạm đã nộp vào ngân sách nhà nước khi xác định khoản lợi bất hợp pháp phải hoàn trả.

Đối với trường hợp nhiều cá nhân hoặc tổ chức cùng thực hiện hành vi vi phạm trên cùng một thửa đất, nghĩa vụ nộp lại khoản lợi bất hợp pháp sẽ được phân chia theo nguyên tắc quy định thay vì xác định riêng lẻ như trước.

Quy định này góp phần bảo đảm tính công bằng trong quá trình xử lý vi phạm.

7. Bổ sung trường hợp không bị xử phạt do không đăng ký biến động đất đai

Nghị định 281/2026/NĐ-CP cũng mở rộng các trường hợp được miễn áp dụng xử phạt đối với hành vi không đăng ký biến động đất đai.

Đối với một số trường hợp nhận quyền sử dụng đất để triển khai dự án đầu tư theo quy định của Luật Đất đai, nếu đáp ứng điều kiện chuyển tiếp theo Nghị định mới thì sẽ không bị xử phạt hoặc không tiếp tục thi hành quyết định xử phạt đã ban hành.

Quy định này góp phần tháo gỡ khó khăn cho nhiều dự án đang trong quá trình hoàn thiện hồ sơ pháp lý.

8. Siết chặt việc xử lý giấy tờ đất bị làm giả hoặc bị chỉnh sửa

Các hành vi sử dụng giấy tờ bị tẩy xóa, sửa chữa hoặc giả mạo tiếp tục được kiểm soát chặt chẽ.

Thay vì chỉ hủy bỏ kết quả giải quyết thủ tục hành chính trong một số trường hợp như trước đây, Nghị định mới bổ sung thêm nhiều biện pháp xử lý như yêu cầu thực hiện lại thủ tục hoặc buộc nộp lại toàn bộ giấy tờ vi phạm.

Điều này giúp tăng hiệu quả phòng, chống gian lận trong quản lý đất đai.

9. Điều chỉnh thẩm quyền của cơ quan kiểm tra chuyên ngành

Nghị định mới đồng thời mở rộng thẩm quyền xử phạt của một số chức danh thuộc cơ quan quản lý đất đai và cơ quan kiểm tra chuyên ngành.

Việc điều chỉnh này nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý trong bối cảnh bộ máy nhà nước được sắp xếp lại, đồng thời nâng cao hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm ngay từ giai đoạn kiểm tra.

10. Công an được giao thêm thẩm quyền xử lý vi phạm về đất đai

Một trong những điểm mới đáng chú ý là mở rộng phạm vi xử phạt của lực lượng Công an nhân dân.

Ngoài các hành vi liên quan đến giấy tờ giả như trước đây, lực lượng công an còn được xử lý nhiều vi phạm khác như sử dụng đất sai mục đích, lấn chiếm đất, cản trở việc sử dụng đất của người khác hoặc vi phạm trong việc cung cấp thông tin đất đai theo quy định.

Song song với đó, Nghị định cũng bổ sung thêm nhiều chủ thể có quyền lập biên bản vi phạm hành chính nhằm tăng cường hiệu quả quản lý và kiểm tra trên thực tế.

Doanh nghiệp và người sử dụng đất cần lưu ý gì?

Những sửa đổi tại Nghị định 281/2026/NĐ-CP cho thấy xu hướng tăng cường phân cấp, mở rộng thẩm quyền cho cơ quan thực thi và hoàn thiện các biện pháp xử lý vi phạm trong lĩnh vực đất đai.

Cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp cần rà soát việc quản lý, sử dụng đất cũng như hồ sơ pháp lý liên quan để bảo đảm tuân thủ quy định mới trước thời điểm 31/8/2026. Việc nắm bắt kịp thời các thay đổi sẽ giúp hạn chế rủi ro pháp lý, tránh phát sinh vi phạm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp trong quá trình sử dụng đất.