Hợp tác hành lang kinh tế giữa 5 tỉnh, thành phố của Việt Nam và Trung Quốc

Từ hợp tác từng địa phương đến liên kết toàn hành lang

Ngày 24/8, tại phường Sa Pa, tỉnh Lào Cai, Hội nghị hợp tác Hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố Lào Cai, Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh của Việt Nam và tỉnh Vân Nam của Trung Quốc lần thứ 12 được tổ chức với sự tham dự của đại diện các cơ quan Trung ương, địa phương và các đơn vị liên quan của hai nước.

Sau hơn 20 năm hình thành, cơ chế hợp tác này đang đứng trước yêu cầu phải đổi mới mạnh mẽ để phù hợp với những chuyển động nhanh của kinh tế khu vực. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là tăng cường giao lưu, trao đổi thương mại và thúc đẩy quan hệ giữa từng địa phương, giai đoạn mới đặt ra yêu cầu cao hơn: hình thành mạng lưới liên kết thống nhất về hạ tầng, sản xuất, thương mại, dịch vụ và thị trường.

Đây cũng là cơ hội để các địa phương khai thác tốt hơn lợi thế bổ trợ lẫn nhau. Lào Cai có vị trí cửa ngõ kết nối với Vân Nam và thị trường phía Tây Nam Trung Quốc; Hà Nội sở hữu thế mạnh về khoa học, công nghệ, dịch vụ và nguồn nhân lực; Hải Phòng có lợi thế cảng biển và công nghiệp; Quảng Ninh nổi bật về kinh tế biển, cửa khẩu và du lịch. Trong khi đó, Vân Nam là địa bàn quan trọng trong chiến lược mở cửa về phía Nam của Trung Quốc.

Khi các lợi thế này được đặt trong một chuỗi liên kết thống nhất, hành lang kinh tế có thể chuyển từ mô hình hợp tác theo từng điểm sang một không gian phát triển xuyên biên giới có tính bổ trợ cao hơn.

Hạ tầng giao thông phải trở thành “xương sống” kết nối

Một trong những nội dung được các địa phương đặc biệt quan tâm là nâng cấp mạng lưới giao thông xuyên suốt hành lang.

Trong đó, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng được xác định có ý nghĩa quan trọng đối với việc tạo lập phương thức vận chuyển hàng hóa và hành khách hiện đại, đồng thời mở rộng khả năng kết nối giữa khu vực biên giới phía Bắc với trung tâm kinh tế, công nghiệp và cảng biển.

Việc hoàn thiện tuyến giao thông này không chỉ rút ngắn thời gian vận chuyển mà còn có thể làm thay đổi phương thức tổ chức chuỗi cung ứng. Hàng hóa từ Vân Nam qua Lào Cai có thêm điều kiện tiếp cận sâu hơn các trung tâm sản xuất, tiêu dùng và cảng biển phía Đông; ngược lại, hàng hóa Việt Nam có thể thuận lợi hơn trong việc tiếp cận thị trường phía Tây Nam Trung Quốc.

Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thành từng dự án giao thông riêng lẻ mà cần hình thành một hệ thống vận tải liên thông giữa đường bộ, đường sắt, cảng biển, cửa khẩu và hàng không.

Đây được xem là điều kiện nền tảng để biến hành lang kinh tế từ một tuyến kết nối địa lý thành một hành lang vận tải và thương mại có năng lực cạnh tranh.

Đưa hợp tác doanh nghiệp lên vị trí trung tâm

Một điểm đáng chú ý trong định hướng hợp tác giai đoạn tới là chuyển trọng tâm từ các hoạt động xúc tiến thương mại đơn thuần sang xây dựng quan hệ hợp tác trực tiếp giữa doanh nghiệp.

Hải Phòng đề xuất các địa phương cùng xây dựng cơ sở thông tin chung về các dự án thu hút đầu tư, năng lực logistics, sản phẩm chủ lực, nhu cầu thị trường và doanh nghiệp đầu mối. Cách làm này được kỳ vọng giúp hoạt động kết nối cung - cầu đi vào thực chất hơn, thay vì tổ chức xúc tiến theo cách dàn trải.

Các lĩnh vực có nhiều tiềm năng liên kết gồm công nghiệp hỗ trợ, chế biến nông sản, sản xuất thiết bị điện - điện tử, năng lượng sạch, logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới, khoa học - công nghệ và đào tạo nhân lực.

Nếu triển khai hiệu quả, doanh nghiệp của các địa phương có thể tham gia sâu hơn vào cùng một chuỗi sản xuất, thay vì chỉ thực hiện các giao dịch mua bán riêng lẻ. Đây chính là bước chuyển quan trọng từ “trao đổi hàng hóa” sang “cùng tạo ra giá trị”.

Logistics và thương mại xuyên biên giới cần được nâng tầm

Sự phát triển của hành lang kinh tế phụ thuộc lớn vào khả năng lưu chuyển hàng hóa nhanh, ổn định và tiết kiệm chi phí.

Lợi thế của tuyến hành lang là sự kết nối giữa khu vực sản xuất, vùng nguyên liệu, trung tâm tiêu dùng, cửa khẩu và hệ thống cảng biển. Tuy nhiên, để khai thác tối đa lợi thế này, các địa phương cần tăng cường phối hợp về logistics, kho bãi, vận tải đa phương thức và các dịch vụ hỗ trợ thương mại.

Đặc biệt, logistics lạnh có thể trở thành một lĩnh vực hợp tác đáng chú ý khi kết hợp thế mạnh nông nghiệp của các địa phương với nhu cầu tiêu thụ lớn tại các thị trường lân cận.

Song song với đó, thương mại điện tử xuyên biên giới đang tạo thêm phương thức kết nối mới cho doanh nghiệp vừa và nhỏ. Việc phối hợp xây dựng các kênh phân phối, tiêu chuẩn hóa thông tin sản phẩm và tăng cường kết nối doanh nghiệp có thể giúp hàng hóa địa phương tiếp cận thị trường nhanh hơn.

Du lịch mở thêm không gian hợp tác Việt - Trung

Bên cạnh thương mại và đầu tư, du lịch được xác định là một trụ cột quan trọng trong giai đoạn hợp tác tiếp theo, đặc biệt trong khuôn khổ Năm Hợp tác Du lịch Việt Nam - Trung Quốc 2026 - 2027.

Thay vì phát triển các điểm đến một cách độc lập, các địa phương hướng tới hình thành những hành trình liên tỉnh, liên vùng và xuyên biên giới.

Một tuyến du lịch kết nối Vân Nam - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh có thể kết hợp nhiều loại hình giao thông, từ đường bộ, đường sắt đến hàng không. Mô hình này giúp du khách có thêm lựa chọn về thời gian, phương tiện và điểm đến, đồng thời tạo cơ hội để các địa phương cùng hưởng lợi từ dòng khách.

Việc xây dựng sản phẩm du lịch chung cũng có thể thúc đẩy hợp tác trong quảng bá, phát triển dịch vụ, đào tạo nhân lực và nâng cao chất lượng phục vụ.

Nếu được tổ chức đồng bộ, du lịch có thể trở thành lĩnh vực tạo hiệu ứng lan tỏa sang vận tải, lưu trú, thương mại, ẩm thực, văn hóa và dịch vụ.

Kết nối quy hoạch để tránh phát triển manh mún

Một yêu cầu khác được đặt ra là tăng cường trao đổi và phối hợp trong công tác quy hoạch.

Mỗi địa phương có định hướng phát triển riêng, nhưng nếu thiếu sự kết nối, lợi thế của toàn hành lang khó được phát huy đầy đủ. Việc phối hợp quy hoạch có thể giúp xác định rõ vai trò của từng địa bàn trong mạng lưới chung, hạn chế cạnh tranh không cần thiết và tăng khả năng bổ trợ lẫn nhau.

Trong bối cảnh Lào Cai mở rộng không gian phát triển, Hà Nội tiếp tục củng cố vị thế trung tâm, Hải Phòng phát huy vai trò công nghiệp - cảng biển, Quảng Ninh mở rộng dư địa kinh tế biển và Vân Nam tăng cường hướng mở cửa xuống phía Nam, việc liên kết quy hoạch càng trở nên cần thiết.

Mục tiêu cuối cùng là hình thành một cấu trúc phát triển trong đó mỗi địa phương đảm nhận những chức năng phù hợp nhưng vẫn nằm trong cùng một chuỗi giá trị.

Từ cam kết chính sách đến những dự án cụ thể

Tại hội nghị, các bên đã ký biên bản hợp tác cho giai đoạn tiếp theo, thống nhất thúc đẩy nhiều lĩnh vực như giao thông, đầu tư, thương mại, logistics, du lịch, văn hóa, giáo dục, y tế, khoa học - công nghệ, tài chính và ngân hàng.

Điểm quan trọng của giai đoạn mới sẽ nằm ở khả năng chuyển các thỏa thuận thành chương trình hành động và dự án cụ thể.

Một cơ chế hợp tác hiệu quả cần xác định rõ ưu tiên, tiến độ, đầu mối thực hiện và kết quả cần đạt được. Khi đó, sự liên kết giữa các địa phương không chỉ được thể hiện qua những cuộc gặp định kỳ mà có thể đo lường bằng các tuyến giao thông được hoàn thiện, dự án đầu tư được triển khai, chuỗi cung ứng mới được hình thành, lượng hàng hóa tăng lên và các sản phẩm du lịch chung được đưa vào khai thác.

Hội nghị lần thứ 12 vì thế được xem như bước chuyển về tư duy hợp tác: từ duy trì quan hệ sang kiến tạo giá trị, từ những hoạt động riêng rẽ sang phối hợp toàn tuyến.

Theo thống nhất, Hội nghị hợp tác Hành lang kinh tế 5 tỉnh, thành phố Việt Nam - Trung Quốc lần thứ 13 sẽ được tổ chức tại Hải Phòng vào năm 2028. Đây sẽ là dịp để các bên đánh giá kết quả triển khai những nội dung đã thống nhất và tiếp tục xác lập các chương trình hợp tác mới.

Với vị trí kết nối giữa Vân Nam và hệ thống kinh tế, cảng biển, đô thị lớn của miền Bắc Việt Nam, hành lang Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh - Vân Nam có nhiều điều kiện để trở thành một không gian hợp tác kinh tế năng động hơn. Tuy nhiên, dư địa phát triển chỉ có thể được chuyển hóa thành kết quả nếu các địa phương thực sự phối hợp, doanh nghiệp tham gia sâu và các dự án kết nối được triển khai đồng bộ.

Khi đó, giá trị của hành lang kinh tế sẽ không chỉ nằm ở việc kết nối các địa phương trên bản đồ, mà còn ở khả năng kết nối dòng vốn, hàng hóa, công nghệ, con người và thị trường giữa hai quốc gia.