Tỷ giá xuất khẩu từ 1/7/2026: Kế toán và thuế khác nhau

Từ 01/7/2026, không nên dùng một tỷ giá cho mọi mục đích

Một trong những thay đổi đáng chú ý từ ngày 01/7/2026 là cách xác định tỷ giá đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu được đặt trong mối liên hệ trực tiếp với pháp luật về hải quan.

Theo khoản 4 Điều 14 Nghị định 252/2026/NĐ-CP, đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, tỷ giá tính thuế được thực hiện theo quy định của pháp luật về hải quan. Quy định này có ý nghĩa quan trọng đối với doanh nghiệp thường xuyên phát sinh giao dịch xuất nhập khẩu bằng ngoại tệ.

Trong khi đó, Thông tư 99/2025/TT-BTC lại điều chỉnh vấn đề tỷ giá trong lĩnh vực kế toán. Vì vậy, doanh nghiệp cần xác định rõ mình đang xử lý ghi nhận kế toán, lập hóa đơn hay xác định nghĩa vụ thuế, thay vì mặc nhiên lấy một tỷ giá duy nhất để áp dụng cho tất cả các bước.

Tỷ giá kế toán: phục vụ ghi nhận doanh thu và công nợ

Đối với kế toán, doanh nghiệp phải tuân thủ chế độ kế toán về giao dịch bằng ngoại tệ. Tỷ giá sử dụng để ghi nhận nghiệp vụ được xác định theo quy định của Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Điểm cần lưu ý là tỷ giá kế toán có mục đích phản ánh giá trị giao dịch trên sổ sách và phục vụ lập báo cáo tài chính. Đây không phải là căn cứ mặc nhiên để xác định tỷ giá tính thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu.

Nói cách khác, một doanh nghiệp có thể phát sinh cùng một giao dịch xuất khẩu nhưng phải tiếp cận tỷ giá dưới hai góc độ:

• Kế toán: xác định số liệu ghi nhận doanh thu, phải thu và các khoản mục liên quan theo quy định về kế toán.
• Thuế, hải quan: xác định tỷ giá phục vụ khai thuế và các nghĩa vụ thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu theo pháp luật thuế và hải quan.

Đây chính là điểm dễ phát sinh nhầm lẫn khi doanh nghiệp cho rằng tỷ giá đã sử dụng để ghi nhận doanh thu trên sổ kế toán thì đương nhiên phải được sử dụng để khai thuế.

Tỷ giá trên hóa đơn xuất khẩu được xác định thế nào?

Theo quy định về hóa đơn điện tử tại Nghị định 254/2026/NĐ-CP, khi nghiệp vụ kinh tế, tài chính phát sinh bằng ngoại tệ, hóa đơn có thể thể hiện đơn giá, thành tiền và các khoản tiền liên quan bằng ngoại tệ. Đồng thời, người bán phải thể hiện tỷ giá ngoại tệ với đồng Việt Nam theo tỷ giá được xác định theo pháp luật về quản lý thuế và các văn bản hướng dẫn.

Điều này dẫn đến một nguyên tắc quan trọng: tỷ giá thể hiện trên hóa đơn xuất khẩu không được mặc nhiên lấy theo tỷ giá kế toán của Thông tư 99/2025/TT-BTC.

Từ ngày 01/7/2026, khi xác định tỷ giá phục vụ thuế đối với hàng hóa xuất khẩu, doanh nghiệp phải quay về quy định của Luật Quản lý thuế và Nghị định 252/2026/NĐ-CP; trong đó tỷ giá tính thuế hàng hóa xuất nhập khẩu được dẫn chiếu sang pháp luật hải quan.

Tỷ giá hải quan được xác định theo nguyên tắc nào?

Theo quy định được dẫn chiếu trong các hướng dẫn hiện hành, tỷ giá giữa đồng Việt Nam và ngoại tệ dùng để xác định trị giá tính thuế được xác định dựa trên tỷ giá ngoại tệ mua vào theo hình thức chuyển khoản của Hội sở chính Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam tại thời điểm cuối ngày thứ Năm của tuần trước liền kề.

Trường hợp thứ Năm là ngày lễ, ngày nghỉ thì sử dụng tỷ giá cuối ngày làm việc liền trước ngày thứ Năm. Tỷ giá này được sử dụng để xác định tỷ giá tính thuế đối với các tờ khai hải quan đăng ký trong tuần.

Với các ngoại tệ không được ngân hàng công bố tỷ giá, việc xác định được thực hiện theo cơ chế tỷ giá tính chéo hoặc theo cơ chế công bố tỷ giá có liên quan của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Như vậy, doanh nghiệp xuất khẩu cần theo dõi tỷ giá phục vụ hải quan theo đúng thời điểm và phương pháp luật định, thay vì tự lựa chọn tỷ giá ngân hàng đang sử dụng cho mục đích kế toán.

Hóa đơn và tờ khai hải quan có bắt buộc cùng tỷ giá?

Đây là vấn đề đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm.

Theo ý kiến của Thuế Thành phố Hồ Chí Minh được Báo Điện tử Chính phủ đăng tải, việc xác định tỷ giá trên hóa đơn xuất khẩu phải căn cứ quy định về quản lý thuế. Đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, tỷ giá tính thuế thực hiện theo pháp luật về hải quan.

Tuy nhiên, cần tránh hiểu đơn giản rằng mọi trường hợp doanh nghiệp phải dùng một tỷ giá duy nhất cho toàn bộ hồ sơ.

Bản chất của quy định mới là mỗi mục đích sử dụng tỷ giá phải được xác định theo đúng hệ thống pháp luật điều chỉnh. Tỷ giá kế toán phục vụ việc ghi nhận và trình bày thông tin tài chính; tỷ giá tính thuế phục vụ xác định nghĩa vụ thuế; còn hóa đơn phải thể hiện tỷ giá theo quy định của pháp luật về quản lý thuế.

Do đó, khi đối chiếu giữa hóa đơn, tờ khai hải quan và sổ kế toán, doanh nghiệp cần kiểm tra căn cứ pháp lý và mục đích sử dụng của từng tỷ giá, thay vì chỉ nhìn vào việc các con số có giống nhau hay không.

Doanh nghiệp xuất khẩu cần đặc biệt lưu ý gì?

Thay đổi từ ngày 01/7/2026 không chỉ là vấn đề kỹ thuật về tỷ giá. Nó tác động trực tiếp đến quy trình lập hóa đơn, khai thuế, hạch toán doanh thu và đối chiếu dữ liệu xuất khẩu.

Doanh nghiệp nên xây dựng quy trình riêng cho từng bước: khi phát sinh giao dịch, khi lập hóa đơn, khi khai hồ sơ hải quan, khi xác định thuế và khi ghi nhận trên sổ kế toán.

Đặc biệt, bộ phận kế toán và bộ phận xuất nhập khẩu cần thống nhất cách kiểm tra chứng từ. Nếu phần mềm kế toán đang tự động lấy tỷ giá theo thiết lập cũ, doanh nghiệp cũng nên rà soát lại để tránh tình trạng hệ thống vẫn áp dụng tỷ giá kế toán cho nghiệp vụ đáng lẽ phải xác định theo quy định về thuế, hải quan.

Không nên đồng nhất “tỷ giá kế toán” với “tỷ giá tính thuế”

Có thể khái quát vấn đề như sau: Thông tư 99/2025/TT-BTC là căn cứ quan trọng đối với tỷ giá phục vụ kế toán; Nghị định 252/2026/NĐ-CP là căn cứ để xác định tỷ giá tính thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu và dẫn chiếu đến pháp luật hải quan.

Vì vậy, từ ngày 01/7/2026, doanh nghiệp xuất khẩu cần bỏ thói quen áp dụng một tỷ giá duy nhất cho toàn bộ quy trình.

Việc phân biệt đúng ngay từ đầu sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế sai lệch giữa hóa đơn, tờ khai hải quan, hồ sơ khai thuế và sổ sách kế toán; đồng thời giảm rủi ro phải điều chỉnh chứng từ hoặc giải trình khi cơ quan thuế, hải quan thực hiện kiểm tra.

Đặc biệt, với doanh nghiệp có doanh số xuất khẩu lớn, giao dịch bằng nhiều loại ngoại tệ hoặc phát sinh thường xuyên, việc thiết lập quy trình kiểm soát tỷ giá theo từng mục đích sử dụng là cần thiết để bảo đảm số liệu thuế và kế toán được thống nhất về bản chất nhưng vẫn đúng căn cứ pháp lý.