Con đã tốt nghiệp chưa có việc làm: Có được giảm trừ gia cảnh không?

1. Bản chất pháp lý của chính sách giảm trừ gia cảnh

Giảm trừ gia cảnh đối với người phụ thuộc là một cơ chế ưu đãi thuế nhằm hỗ trợ người nộp thuế giảm bớt gánh nặng tài chính khi phải nuôi dưỡng những cá nhân thực tế không thể tự duy trì cuộc sống. Tuy nhiên, căn cứ để xem xét không đơn thuần dựa trên trạng thái "có hay chưa có nguồn thu nhập", mà phụ thuộc vào điều kiện năng lực hành vi và tiến trình phát triển cá nhân của đối tượng được nuôi dưỡng.

Pháp luật quản lý thuế thu nhập cá nhân phân định rất rành rọt giữa hai trạng thái: không có khả năng lao động và có khả năng lao động nhưng chưa có việc làm. Sự khác biệt này chính là ranh giới quyết định một cá nhân có thuộc nhóm được chấp nhận giảm trừ hay không.

2. Tiêu chuẩn xác định người phụ thuộc đối với con đã thành niên

Theo các quy định pháp luật thuế hiện hành, con từ đủ 18 tuổi trở lên chỉ được công nhận là người phụ thuộc của cha mẹ khi đáp ứng một trong hai nhóm điều kiện cứng sau đây:

• Nhóm thứ nhất (Dựa trên năng lực hành vi và sức khỏe): Con bị khuyết tật, mất năng lực hành vi dân sự hoặc mắc các bệnh lý/dị tật dẫn đến việc không còn khả năng lao động hoàn toàn.

• Nhóm thứ hai (Dựa trên trạng thái đào tạo): Con đang trong thời gian theo học tại các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, trung cấp chuyên nghiệp hoặc học nghề. Đồng thời, mức thu nhập bình quân mỗi tháng từ mọi nguồn của người con không vượt quá ngưỡng quy định tài chính (3 triệu đồng/tháng).

3. Vì sao "thất nghiệp sau tốt nghiệp" không được tính giảm trừ?

Nhiều phụ huynh cho rằng khi con mới rời ghế nhà trường, chưa tìm được việc làm và vẫn phải phụ thuộc tài chính vào gia đình thì đương nhiên được tính là người phụ thuộc. Đây là một quan niệm sai lầm khá phổ biến trong thực tế kê khai thuế.

Nghĩa vụ thuế đặt ra nguyên tắc: Hoàn thành chương trình học đồng nghĩa với việc chấm dứt tư cách người phụ thuộc theo diện học tập.

• Tính độc lập của điều kiện: Yếu tố "chưa có thu nhập" phải đi kèm điều kiện "đang trong quá trình theo học". Yếu tố thu nhập không phải là căn cứ đứng độc lập để áp dụng cho mọi trường hợp thành niên bị gián đoạn việc làm.

• Năng lực lao động: Khi một cá nhân đã tốt nghiệp, có đủ sức khỏe và trí tuệ bình thường, pháp luật coi đó là chủ thể đã có đầy đủ năng lực lao động. Việc chưa tìm được vị trí công tác phù hợp là rủi ro thị trường lao động cá nhân, không thuộc trường hợp được ngân sách hỗ trợ thông qua chính sách giảm trừ nghĩa vụ thuế của cha mẹ.

4. Các trường hợp ngoại lệ vẫn được ghi nhận

Nếu thuộc một trong các tình huống phát sinh sau, phụ huynh vẫn có thể tiến hành đăng ký giảm trừ gia cảnh cho con theo đúng trình tự pháp lý:

• Tiếp tục con đường học vấn: Con sau khi tốt nghiệp đại học tiếp tục học lên các bậc học cao hơn (như thạc sĩ, tiến sĩ) hoặc học thêm một ngành học chính quy khác tại các cơ sở được cấp phép, đồng thời đảm bảo điều kiện về mức thu nhập không quá 3 triệu đồng/tháng.

• Biến cố về sức khỏe: Con gặp tai nạn, bệnh tật làm mất khả năng lao động và có hồ sơ, biên bản giám định y khoa hoặc xác nhận hợp lệ từ cơ quan y tế/chính quyền địa phương.

Khi hoàn toàn đáp ứng các tiêu chí quy định, nghĩa vụ thuế của phụ huynh sẽ được khấu trừ tương ứng với mức giảm trừ gia cảnh cho người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng/người. Cần lưu ý rằng mỗi người phụ thuộc chỉ được phép đăng ký giảm trừ một lần duy nhất cho một người nộp thuế trong cùng kỳ tính thuế.