81 năm tuyên ngôn độc lập: Hành trình 500 tỷ USD và bước chuyển mô hình phát triển

Trải qua 81 năm kể từ ngày Bác Hồ đọc bản Tuyên ngôn Độc lập tại Quảng trường Ba Đình (2/9/1945 - 2/9/2026), Việt Nam đã thực hiện một cuộc hành trình lịch sử đầy tự hào. Từ một đất nước kiệt quệ sau chiến tranh, chịu nạn đói và lạm phát đỉnh điểm, Việt Nam đã vươn lên trở thành một quốc gia hội nhập sâu rộng với quy mô kinh tế vượt mốc 500 tỷ USD.

Tuy nhiên, đứng trước kỷ nguyên phát triển mới, việc duy trì những động lực tăng trưởng cũ đã không còn đủ. Đất nước đang đứng trước yêu cầu cấp thiết: Chuyển đổi mô hình phát triển để kiến tạo năng lực tự chủ, tự cường dài hạn.

Những Cột Mốc Lịch Sử Và Thành Tựu Kinh Tế - Xã Hội Ấn Tượng

Nhìn lại chiều dài lịch sử, sự bứt phá của nền kinh tế Việt Nam được khắc họa qua những con số mang tính bước ngoặt:

• Điểm xuất phát gian khó (1945 - 1985): Năm 1945, đất nước đối mặt với nạn đói làm 2 triệu người chết, hơn 90% dân số mù chữ và cả nước chỉ có 213 bác sĩ. Đến giai đoạn 1975 - 1985, thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 125 - 200 USD/năm; đỉnh điểm năm 1986, lạm phát chạm mức 774,7%.
• Quy mô kinh tế bứt phá ngoạn mục (Đến năm 2025): Quy mô GDP chính thức chạm mốc khoảng 514 tỷ USD, tăng trưởng GDP đạt 8,02% và GDP bình quân đầu người đạt 5.026 USD.
• Thương mại và Nông nghiệp: Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa đạt 475,04 tỷ USD, xuất siêu hơn 20 tỷ USD. Việt Nam từ quốc gia thiếu ăn trở thành cường quốc xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới.
• Hạ tầng và Chất lượng sống: Hệ thống đường cao tốc, cảng biển, hạ tầng số được phủ rộng. Tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế đạt 94,29%, tuổi thọ trung bình nâng lên 74,7 tuổi và tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng cấp đạt 29,2%.
• Vị thế đối ngoại: Từ thế bị bao vây cấm vận, Việt Nam đã mở rộng quan hệ ngoại giao với 193 quốc gia, thiết lập mạng lưới đối tác chiến lược và đối tác toàn diện trên toàn cầu.

Những Giới Hạn Của Mô Hình Tăng Trưởng Cũ

Dù đạt được những thành tựu vượt bậc, mô hình phát triển theo chiều rộng trước đây đang dần bộc lộ những điểm nghẽn lớn:

• Phụ thuộc vào nguồn lực chi phí thấp: Tăng trưởng kinh tế vẫn dựa nhiều vào mở rộng vốn đầu tư, khai thác tài nguyên, lao động giá rẻ và các công đoạn gia công, lắp ráp có giá trị gia tăng thấp.
• Năng suất và Công nghệ còn hạn chế: Năng suất lao động, năng lực đổi mới sáng tạo và mức độ tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu chưa đáp ứng được yêu cầu của thời đại số.
• Thách thức phi kinh tế gia tăng: Biến đổi khí hậu, an ninh năng lượng, áp lực đô thị hóa, chênh lệch giàu nghèo và bài toán quản trị rủi ro trước các cú sốc bên ngoài đặt ra bài toán khó cho tính bền vững.

Trọng Tâm Chiến Lược Của Mô Hình Phát Triển Giai Đoạn Mới

Đổi mới mô hình phát triển hôm nay không chỉ là điều chỉnh kỹ thuật phân bổ vốn, mà là cuộc cải cách sâu rộng phương thức quản trị quốc gia:

1. Chuyển dịch động lực tăng trưởng: Chuyển mạnh từ tăng trưởng dựa vào tài nguyên và lao động sang tăng trưởng dựa vào năng suất, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và hạ tầng dữ liệu.
2. Con người là trung tâm và chủ thể: Lấy việc nâng cao chất lượng cuộc sống, chỉ số hạnh phúc của Nhân dân và bảo đảm an sinh xã hội làm mục tiêu xuyên suốt trong mọi chính sách phát triển.
3. Nâng cao năng lực tự chủ chiến lược: Tăng cường sức chống chịu của nền kinh tế, chủ động quản trị rủi ro quốc gia để sẵn sàng thích ứng trước những biến động địa chính trị và kinh tế toàn cầu.
4. Kết hợp hài hòa giữa Phát triển và Ổn định: Lấy phát triển kinh tế làm cơ sở để củng cố ổn định chính trị - xã hội, đồng thời giữ vững ổn định để làm nền tảng cho sự bứt phá nhanh và bền vững.

81 năm qua là chứng nhân cho tinh thần kiên cường, vượt qua mọi nghịch cảnh của dân tộc Việt Nam – từ khát vọng tự do, độc lập đến khát vọng thoát nghèo và vươn tầm thế giới. Hôm nay, khi đứng trước ngưỡng cửa của một kỷ nguyên mới, tinh thần Độc lập ấy phải được viết tiếp bằng bản lĩnh tự chủ công nghệ, năng lực quản trị hiện đại và một nền kinh tế tri thức thịnh vượng. Đổi mới mô hình phát triển không chỉ là một lựa chọn kinh tế thuần túy, mà chính là lời cam kết chiến lược để Việt Nam bảo vệ thành quả lịch sử, khẳng định vị thế quốc gia tự cường, nhân văn và vững vàng tiến bước cùng thời đại.