Công đoàn đổi mới cách phổ biến pháp luật đến người lao động

Đối với công nhân, người lao động trực tiếp sản xuất, việc dành nhiều thời gian đọc và tìm hiểu các văn bản pháp luật không phải lúc nào cũng thuận tiện. Những quy định liên quan đến tiền lương, bảo hiểm xã hội, thời giờ làm việc, an toàn vệ sinh lao động hay quyền lợi khi phát sinh tranh chấp thường có nội dung chuyên môn, trong khi nhu cầu của người lao động lại rất cụ thể và gắn với những vấn đề phát sinh hằng ngày.

Chính khoảng cách đó đặt ra yêu cầu thay đổi cách phổ biến, giáo dục pháp luật tại cơ sở.

Thay vì chờ người lao động chủ động tìm đến các văn bản, tổ chức Công đoàn đang từng bước đưa thông tin pháp luật đến những nơi người lao động sinh hoạt, làm việc và nghỉ ngơi. Một nội dung pháp luật có thể được chuyển thành video ngắn, infographic, câu hỏi trắc nghiệm hoặc mã QR để người lao động sử dụng ngay trên điện thoại.

Cách tiếp cận này giúp rút ngắn khoảng cách giữa quy định pháp luật và thực tế đời sống, đồng thời phù hợp hơn với thói quen tiếp nhận thông tin của lực lượng lao động hiện nay.

Từ tuyên truyền đại trà sang đáp ứng đúng nhu cầu

Một trong những thay đổi đáng chú ý trong hoạt động phổ biến pháp luật của các cấp Công đoàn TP Hà Nội là chuyển trọng tâm từ “tuyên truyền những gì mình có” sang “cung cấp những gì người lao động cần”.

Điều đó đồng nghĩa với việc nội dung tuyên truyền phải xuất phát từ những vấn đề thực tế tại doanh nghiệp, khu công nghiệp, khu nhà trọ và từng nhóm lao động.

Ở nơi người lao động quan tâm nhiều đến tiền lương, thời giờ làm việc, hợp đồng lao động, nội dung tuyên truyền cần tập trung vào những vấn đề này. Với các khu nhà trọ đông công nhân, pháp luật về an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy và các quyền, nghĩa vụ liên quan đến đời sống cũng trở thành những chủ đề thiết thực.

Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP Hà Nội Nguyễn Thị Thu Thủy cho rằng người lao động hiện có xu hướng ưu tiên những thông tin nhanh, dễ hiểu và có khả năng áp dụng trực tiếp. Vì vậy, phương thức truyền tải cũng cần thay đổi để phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đây không đơn thuần là sự thay đổi về hình thức. Đằng sau đó là sự chuyển biến trong tư duy phổ biến pháp luật: lấy người tiếp nhận làm trung tâm thay vì chỉ chú trọng việc truyền đạt nội dung.

Đa dạng không gian để người lao động tiếp cận pháp luật

Tại Hà Nội, nhiều mô hình tuyên truyền được triển khai theo đặc điểm của từng địa bàn và loại hình doanh nghiệp.

Tủ sách pháp luật, điểm sinh hoạt văn hóa công nhân, góc thư giãn Công đoàn, tổ tư vấn pháp luật, câu lạc bộ pháp luật hay tổ tự quản tại các khu nhà trọ không chỉ là nơi cung cấp thông tin. Đây còn là những không gian để người lao động đặt câu hỏi, trao đổi những tình huống cụ thể và tìm kiếm sự hỗ trợ khi quyền lợi bị ảnh hưởng.

Đáng chú ý, phương thức truyền thông trực tiếp đang được kết hợp với nền tảng số. Người lao động có thể tiếp cận thông tin thông qua điện thoại thay vì phải tìm đọc toàn bộ văn bản pháp luật. Các nội dung được cô đọng bằng hình ảnh, video hoặc những câu hỏi - đáp ngắn giúp việc tiếp nhận kiến thức trở nên nhẹ nhàng hơn.

Trong bối cảnh mạng xã hội ngày càng trở thành nguồn cung cấp thông tin phổ biến, cách làm này cũng giúp Công đoàn tăng khả năng định hướng thông tin chính thống.

Theo bà Nguyễn Thị Thu Thủy, Chủ tịch Công đoàn Công ty cổ phần Trung Hiếu, khi lượng thông tin trên mạng xã hội ngày càng lớn, nguy cơ người lao động tiếp nhận thông tin không chính xác cũng tăng lên. Vì vậy, tổ chức Công đoàn cần trở thành một địa chỉ đáng tin cậy, giúp đoàn viên nhận diện và tiếp cận các nguồn thông tin pháp luật chính thống.

Xây dựng “hạt nhân” pháp luật ngay tại cơ sở

Một hệ thống tuyên truyền dù hiện đại đến đâu cũng khó đạt hiệu quả nếu thiếu những người trực tiếp kết nối với người lao động.

Từ thực tế đó, các cấp Công đoàn đang chú trọng xây dựng lực lượng công nhân nòng cốt và tuyên truyền viên pháp luật tại doanh nghiệp, tổ sản xuất, phân xưởng cũng như khu nhà trọ.

Mô hình này tạo ra một mạng lưới tuyên truyền gần người lao động hơn. Những đoàn viên có uy tín, trách nhiệm và khả năng giao tiếp được trang bị thêm kiến thức pháp luật để có thể giải thích, hướng dẫn và chuyển tải thông tin đến đồng nghiệp.

Tại Công đoàn xã Sóc Sơn, việc xây dựng đội ngũ công nhân nòng cốt được triển khai tại từng tổ sản xuất và khu nhà trọ. Những người này đóng vai trò như cầu nối giữa tổ chức Công đoàn và người lao động, giúp thông tin được truyền tải nhanh hơn và sát với thực tế hơn.

Đây cũng là hướng đi có ý nghĩa trong việc phát hiện sớm những vấn đề phát sinh. Khi người lao động có một đầu mối gần gũi để trao đổi, nhiều vướng mắc có thể được nhận diện và hướng dẫn từ sớm, thay vì chỉ được xử lý khi đã trở thành tranh chấp.

Gắn phổ biến pháp luật với xây dựng môi trường lao động an toàn

Tại xã Nội Bài, công tác tuyên truyền pháp luật được triển khai theo hướng kết hợp với nhiệm vụ bảo đảm an ninh trật tự và xây dựng môi trường sống, làm việc an toàn cho công nhân.

Việc xây dựng quy chế phối hợp giữa Công đoàn và lực lượng Công an tạo điều kiện để các bên trao đổi thông tin, phối hợp xử lý những vấn đề liên quan đến người lao động.

Trong khi đó, các Tổ tự quản khu nhà trọ công nhân trở thành một kênh tuyên truyền ngay tại nơi người lao động sinh sống. Những nội dung như phòng cháy, chữa cháy, giữ gìn an ninh trật tự hay nhận diện thông tin sai sự thật trên không gian mạng được lồng ghép vào hoạt động thường xuyên của tổ tự quản.

Cách làm này cho thấy phổ biến pháp luật không nhất thiết phải được tổ chức thành những buổi tuyên truyền riêng biệt. Khi được gắn với những vấn đề người lao động thường xuyên gặp phải, kiến thức pháp luật có thể trở nên gần gũi và dễ vận dụng hơn.

Hiệu quả cuối cùng là khả năng tự bảo vệ quyền lợi

Mục tiêu của công tác phổ biến, giáo dục pháp luật không chỉ nằm ở việc giúp người lao động “biết luật”. Quan trọng hơn, kiến thức đó phải giúp họ hiểu quyền, nghĩa vụ của mình và biết cách xử lý phù hợp khi phát sinh vấn đề.

Một người lao động hiểu quy định về hợp đồng, tiền lương, bảo hiểm xã hội hay an toàn lao động sẽ có khả năng chủ động hơn trong việc bảo vệ quyền lợi chính đáng. Doanh nghiệp cũng có thêm điều kiện để hạn chế những hành vi vi phạm xuất phát từ thiếu thông tin hoặc hiểu chưa đúng quy định.

Ở góc độ rộng hơn, việc nâng cao hiểu biết pháp luật cho người lao động còn góp phần phòng ngừa tranh chấp, hạn chế xung đột và tạo dựng môi trường làm việc ổn định.

Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động TP Hà Nội Nguyễn Thị Thu Thủy nhấn mạnh, phổ biến, giáo dục pháp luật là nhiệm vụ trọng tâm và thường xuyên của tổ chức Công đoàn. Khi người lao động hiểu đúng và thực hiện đúng quyền, nghĩa vụ của mình, không chỉ cá nhân người lao động được bảo vệ mà quan hệ giữa người lao động và người sử dụng lao động cũng có thêm nền tảng để phát triển ổn định.

Đổi mới để pháp luật thực sự đi vào đời sống

Sự thay đổi trong cách phổ biến pháp luật tại Hà Nội cho thấy một xu hướng rõ rệt: hiệu quả tuyên truyền không phụ thuộc vào việc truyền đạt được bao nhiêu văn bản, mà quan trọng hơn là người lao động có hiểu, nhớ và sử dụng được những quy định đó hay không.

Từ không gian doanh nghiệp đến khu nhà trọ, từ những buổi tư vấn trực tiếp đến nền tảng số, Công đoàn đang từng bước xây dựng nhiều “điểm chạm” để người lao động tiếp cận pháp luật.

Khi pháp luật được diễn giải bằng ngôn ngữ dễ hiểu, truyền tải qua những phương thức quen thuộc và xuất hiện đúng lúc người lao động cần, khoảng cách giữa quy định trên giấy và cuộc sống thực tế sẽ được thu hẹp.

Đó cũng là nền tảng để công tác phổ biến, giáo dục pháp luật chuyển từ hoạt động mang tính truyền đạt sang một công cụ hỗ trợ thiết thực, giúp người lao động chủ động bảo vệ quyền lợi, thực hiện nghĩa vụ và cùng doanh nghiệp xây dựng quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ.