VKSND Tối cao đề xuất giải thể cơ quan điều tra

Cụ thể, theo nội dung dự thảo, hệ thống cơ quan an ninh điều tra và cảnh sát điều tra thuộc Bộ Công an, cũng như công an tại các tỉnh và thành phố vẫn được giữ nguyên cơ cấu. Khối Quân đội nhân dân cũng tiếp tục duy trì mạng lưới cơ quan an ninh điều tra và điều tra hình sự từ cấp Bộ Quốc phòng, các quân khu cho đến cấp khu vực. Tuy nhiên, mọi quy định liên quan đến cơ quan điều tra của VKSND Tối cao dự kiến sẽ bị loại bỏ hoàn toàn khỏi hệ thống pháp luật. So với đạo luật hiện hành năm 2015, dự thảo mới đã tinh gọn đáng kể từ việc bãi bỏ 20 điều khoản, rút gọn xuống còn 53 điều với nhiều nội dung được tinh chỉnh.

Lý giải cho sự điều chỉnh mang tính bước ngoặt này, Bộ Công an đã chỉ rõ trong báo cáo tổng kết về tình trạng cồng kềnh và chồng chéo thẩm quyền của hệ thống hiện tại. Việc phân tán quyền điều tra ở nhiều cơ quan, bộ, ngành tạo ra quá nhiều đầu mối xử lý, đi ngược lại với nguyên tắc quản lý nhà nước hiện đại là "một việc chỉ giao cho một cơ quan chủ trì thực hiện". Hơn nữa, việc bãi bỏ này được đánh giá là bám sát Điều 107 Hiến pháp năm 2013, trong đó hiến định rõ chức năng cốt lõi của VKSND chỉ tập trung vào việc "thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp", không bao hàm việc tổ chức lực lượng điều tra trực tiếp.

Hiện nay, cơ quan điều tra của VKSND Tối cao được tổ chức với bộ máy gồm một thủ trưởng, 3 phó thủ trưởng, cùng 24 trưởng, phó phòng cấp dưới. Thẩm quyền chuyên biệt của đơn vị này là xử lý các tội phạm xâm phạm hoạt động tư pháp hoặc các hành vi tham nhũng, trục lợi chức vụ xảy ra ngay trong môi trường tư pháp (như cán bộ tòa án, công an, kiểm sát, thi hành án...).

Dù có thẩm quyền đặc thù, số liệu thực tiễn cho thấy khối lượng công việc của đơn vị này khá khiêm tốn. Thống kê từ tháng 1/2018 đến hết quý I năm 2026, cơ quan này thụ lý 390 vụ án với 700 bị can — một con số vô cùng nhỏ bé, chỉ chiếm khoảng 0,04% tổng số lượng các vụ điều tra trên phạm vi toàn quốc. Các vi phạm bị xử lý chủ yếu rơi vào ngành công an (187 vụ), lực lượng thi hành án dân sự (81 vụ), tòa án (44 vụ) và nội bộ ngành kiểm sát (24 vụ).

Mặc dù trước đó VKSND Tối cao từng có văn bản kiến nghị xin được duy trì tổ chức bộ máy như hiện hành, nhưng tại phiên họp chuyên đề, Chính phủ đã chính thức thể hiện sự đồng thuận với Bộ Công an. Chính phủ khẳng định việc không duy trì đơn vị điều tra của VKSND Tối cao là quyết định hoàn toàn tuân thủ Hiến pháp và nhất quán với các nghị quyết chỉ đạo từ Bộ Chính trị và Trung ương.

Toàn bộ dự án luật sửa đổi này đang trong giai đoạn hoàn thiện cuối cùng và dự kiến sẽ được đệ trình lên Quốc hội khóa XVI để các đại biểu xem xét, cho ý kiến biểu quyết thông qua vào kỳ họp thứ 2 diễn ra trong tháng 10 sắp tới.