Luật Căn cước 2023: 10 thay đổi quan trọng cần biết

Những điểm mới nổi bật của Luật Căn cước 2023 từ ngày 01/7/2024

Luật Căn cước số 26/2023/QH15 được Quốc hội thông qua nhằm thay thế Luật Căn cước công dân năm 2014, chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2024. Đây là một trong những văn bản pháp lý quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống quản lý dân cư, định danh và xác thực điện tử.

So với quy định trước đây, Luật Căn cước 2023 không chỉ điều chỉnh về hình thức của thẻ mà còn mở rộng phạm vi quản lý thông tin, bổ sung nhiều quy định mới phù hợp với yêu cầu ứng dụng công nghệ trong quản lý nhà nước.

1. Đổi tên thẻ Căn cước công dân thành thẻ Căn cước

Một trong những thay đổi dễ nhận thấy nhất của Luật Căn cước 2023 là việc chính thức thay đổi tên gọi từ “thẻ Căn cước công dân” sang “thẻ Căn cước”.

Việc đổi tên này thể hiện sự thay đổi trong cách tiếp cận quản lý. Nếu trước đây thẻ chủ yếu gắn với khái niệm xác định công dân Việt Nam thì Luật mới hướng đến việc quản lý thông tin căn cước của cá nhân một cách toàn diện hơn, bao gồm dữ liệu về nhân thân, nhận dạng và các yếu tố sinh trắc học.

Theo quy định mới, thẻ Căn cước là giấy tờ tùy thân chứa thông tin về căn cước của công dân Việt Nam do cơ quan quản lý căn cước cấp. Các thông tin cơ bản được thể hiện trên thẻ bao gồm họ tên, ngày sinh, giới tính, quốc tịch, nơi đăng ký khai sinh, nơi cư trú, ảnh khuôn mặt, số định danh cá nhân, thời hạn sử dụng thẻ và các dữ liệu được mã hóa.

2. Người dân không bắt buộc đổi thẻ Căn cước công dân sang thẻ Căn cước

Mặc dù thay đổi tên gọi nhưng Luật Căn cước không yêu cầu toàn bộ người dân phải đổi ngay sang mẫu thẻ mới.

Theo quy định chuyển tiếp, thẻ Căn cước công dân đã được cấp trước ngày 01/7/2024 vẫn tiếp tục có giá trị sử dụng đến hết thời hạn ghi trên thẻ. Người dân chỉ thực hiện thủ tục đổi sang thẻ Căn cước khi có nhu cầu hoặc thuộc trường hợp phải cấp đổi theo quy định.

Quy định này giúp hạn chế tình trạng người dân phải đồng loạt đi làm thủ tục đổi thẻ, tránh gây áp lực cho cơ quan quản lý và tiết kiệm thời gian, chi phí xã hội.

3. Chứng minh nhân dân chính thức hết giá trị sử dụng từ năm 2025

Luật Căn cước 2023 cũng quy định rõ thời điểm chấm dứt sử dụng Chứng minh nhân dân.

Theo đó, toàn bộ Chứng minh nhân dân còn thời hạn sử dụng cũng chỉ được tiếp tục sử dụng đến hết ngày 31/12/2024. Từ ngày 01/01/2025, người dân sử dụng Chứng minh nhân dân sẽ phải thực hiện thủ tục đổi sang thẻ Căn cước.

Tuy nhiên, các giấy tờ pháp lý đã được cấp trước đó có sử dụng thông tin từ Chứng minh nhân dân hoặc Căn cước công dân vẫn giữ nguyên giá trị. Cơ quan nhà nước không được yêu cầu người dân điều chỉnh lại thông tin trên các giấy tờ này chỉ vì thay đổi loại giấy tờ tùy thân.

4. Thay đổi thông tin hiển thị trên thẻ Căn cước

Luật mới đã điều chỉnh đáng kể nội dung thể hiện trên thẻ Căn cước so với thẻ Căn cước công dân trước đây.

Thẻ Căn cước mới không còn thể hiện thông tin về quê quán và vân tay như mẫu thẻ cũ. Thay vào đó, thẻ sẽ thể hiện các thông tin phù hợp hơn với hệ thống dữ liệu dân cư hiện nay như nơi đăng ký khai sinh, nơi cư trú và các thông tin được mã hóa.

Việc loại bỏ một số thông tin trên bề mặt thẻ nhằm tăng tính bảo mật, hạn chế việc lộ dữ liệu cá nhân khi người dân sử dụng giấy tờ trong các giao dịch hàng ngày.

5. Mở rộng đối tượng được cấp thẻ Căn cước

Một điểm mới quan trọng của Luật Căn cước 2023 là cho phép cấp thẻ Căn cước cho người dưới 14 tuổi.

Trước đây, thẻ Căn cước công dân chủ yếu được cấp cho người từ đủ 14 tuổi trở lên. Tuy nhiên, theo quy định mới:

• Người từ đủ 14 tuổi trở lên bắt buộc phải thực hiện thủ tục cấp thẻ Căn cước.
• Người dưới 14 tuổi được cấp thẻ nếu có nhu cầu.

Việc mở rộng nhóm đối tượng giúp trẻ em được xác lập danh tính sớm hơn, tạo thuận lợi khi thực hiện các thủ tục hành chính, khám chữa bệnh, giáo dục và các giao dịch cần xác thực thông tin.

6. Bổ sung Giấy chứng nhận căn cước cho người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch

Luật Căn cước 2023 lần đầu tiên quy định về Giấy chứng nhận căn cước.

Đây là loại giấy tờ tùy thân được cấp cho người gốc Việt Nam chưa xác định được quốc tịch đang sinh sống ổn định tại Việt Nam. Giấy chứng nhận này nhằm hỗ trợ quản lý dân cư, đồng thời tạo điều kiện để nhóm đối tượng này thực hiện các giao dịch, thủ tục hành chính trên lãnh thổ Việt Nam.

Thông tin trên Giấy chứng nhận căn cước có thể bao gồm họ tên, số định danh cá nhân, ảnh khuôn mặt, dấu vân tay, ngày sinh, giới tính, nơi sinh, nơi ở hiện tại và các thông tin liên quan khác.

7. Công dân được cấp căn cước điện tử

Một bước tiến lớn trong Luật Căn cước 2023 là việc bổ sung quy định về căn cước điện tử.

Mỗi công dân sẽ có một căn cước điện tử được thể hiện thông qua tài khoản định danh điện tử. Đây được xem là phương thức xác thực thông tin cá nhân trên môi trường số, phục vụ việc thực hiện thủ tục hành chính, giao dịch trực tuyến và nhiều hoạt động khác.

Căn cước điện tử có thể tích hợp nhiều thông tin như bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội, giấy phép lái xe, giấy khai sinh, giấy đăng ký kết hôn hoặc các loại giấy tờ khác theo quy định.

Việc phát triển căn cước điện tử góp phần giảm phụ thuộc vào giấy tờ truyền thống, thúc đẩy quá trình xây dựng chính phủ số và xã hội số.

8. Thu nhận thông tin mống mắt khi làm thủ tục cấp thẻ

Luật Căn cước 2023 bổ sung quy định thu nhận thông tin sinh trắc học về mống mắt trong quá trình cấp thẻ.

Đối với công dân từ đủ 14 tuổi trở lên, khi thực hiện cấp thẻ Căn cước sẽ được thu nhận các dữ liệu như ảnh khuôn mặt, dấu vân tay và thông tin mống mắt để phục vụ việc xác thực danh tính.

Riêng trẻ em dưới 6 tuổi không phải thu thập thông tin sinh trắc học. Đối với trẻ từ đủ 6 tuổi đến dưới 14 tuổi, việc thu nhận thông tin sẽ được thực hiện khi làm thủ tục cấp thẻ theo quy định.

9. Bổ sung nhiều trường hợp phải cấp đổi, cấp lại thẻ Căn cước

Luật mới quy định cụ thể hơn về các trường hợp người dân phải đổi hoặc được cấp lại thẻ Căn cước.

Các trường hợp cấp đổi bao gồm khi công dân đến độ tuổi phải đổi thẻ (14 tuổi, 25 tuổi, 40 tuổi, 60 tuổi), thay đổi thông tin nhân thân, thay đổi đặc điểm nhận dạng, sai sót thông tin trên thẻ hoặc có yêu cầu.

Trường hợp cấp lại được áp dụng khi thẻ bị mất, bị hư hỏng không thể sử dụng hoặc công dân được trở lại quốc tịch Việt Nam.

Những quy định này giúp việc quản lý thẻ được thống nhất, đồng thời bảo đảm thông tin trên thẻ luôn chính xác và cập nhật.

10. Rút ngắn thời gian cấp, đổi, cấp lại thẻ Căn cước

Theo Luật Căn cước 2023, thời hạn cấp, cấp đổi và cấp lại thẻ Căn cước được thống nhất là không quá 07 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ.

So với quy định trước đây, thời gian giải quyết thủ tục cấp lại thẻ đã được rút ngắn đáng kể. Điều này giúp người dân nhanh chóng nhận được giấy tờ mới, đồng thời nâng cao hiệu quả hoạt động của cơ quan quản lý căn cước.

Ý nghĩa của Luật Căn cước 2023 trong quản lý dân cư và chuyển đổi số

Luật Căn cước 2023 không chỉ là sự thay đổi về tên gọi của một loại giấy tờ tùy thân mà còn thể hiện sự chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang quản lý bằng dữ liệu số.

Việc mở rộng đối tượng cấp thẻ, bổ sung căn cước điện tử, tăng cường dữ liệu sinh trắc học và hoàn thiện cơ sở dữ liệu dân cư sẽ giúp nâng cao khả năng xác thực thông tin, hạn chế gian lận danh tính và tạo thuận lợi cho người dân khi thực hiện các thủ tục hành chính.

Có thể thấy, Luật Căn cước 2023 là bước tiến quan trọng trong quá trình hiện đại hóa quản lý dân cư, xây dựng nền hành chính số và thúc đẩy các giao dịch điện tử tại Việt Nam.