Luật Hợp tác xã 2023: Những điểm mới cần biết

Luật Hợp tác xã 2023 và những thay đổi nổi bật trong cơ chế hoạt động

Luật Hợp tác xã 2023 được ban hành nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý cho mô hình hợp tác xã trong giai đoạn mới, hướng tới việc nâng cao hiệu quả hoạt động, tăng khả năng cạnh tranh và thúc đẩy phát triển kinh tế tập thể theo hướng hiện đại, minh bạch.

So với Luật Hợp tác xã năm 2012, quy định mới đã có nhiều điều chỉnh quan trọng, từ việc bổ sung các khái niệm pháp lý, mở rộng quyền tự chủ của hợp tác xã đến việc xây dựng chính sách hỗ trợ toàn diện hơn từ Nhà nước. Những thay đổi này tạo điều kiện để hợp tác xã không chỉ là mô hình hỗ trợ sản xuất mà còn trở thành một tổ chức kinh tế có khả năng liên kết thị trường, ứng dụng công nghệ và phát triển bền vững.

Bổ sung hệ thống khái niệm mới về hợp tác xã và hoạt động liên quan

Một trong những điểm đáng chú ý của Luật Hợp tác xã 2023 là việc hoàn thiện hệ thống thuật ngữ pháp lý nhằm làm rõ bản chất, vai trò và phương thức hoạt động của hợp tác xã.

Theo quy định mới, hợp tác xã được xác định là tổ chức có tư cách pháp nhân do các thành viên tự nguyện thành lập nhằm hỗ trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, văn hóa, xã hội của thành viên.

Bên cạnh đó, Luật cũng làm rõ khái niệm liên hiệp hợp tác xã – mô hình được hình thành trên cơ sở liên kết giữa nhiều hợp tác xã nhằm mở rộng quy mô hoạt động, nâng cao năng lực sản xuất, kinh doanh và tăng khả năng tham gia thị trường.

Ngoài ra, Luật Hợp tác xã 2023 lần đầu quy định cụ thể về giao dịch nội bộ và giao dịch bên ngoài. Đây là cơ sở quan trọng giúp hợp tác xã phân biệt rõ các hoạt động cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho thành viên với các hoạt động kinh doanh trên thị trường, từ đó thuận lợi hơn trong quản lý tài chính, kế toán và thực hiện nghĩa vụ pháp lý.

Việc bổ sung các khái niệm này giúp hệ thống pháp luật về hợp tác xã trở nên rõ ràng hơn, phù hợp với thực tiễn vận hành của các mô hình kinh tế tập thể hiện nay.

Mở rộng các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực hợp tác xã

Luật Hợp tác xã 2023 đã bổ sung nhiều quy định nhằm tăng tính minh bạch, hạn chế tình trạng lợi dụng chính sách hỗ trợ hoặc quyền quản lý để gây ảnh hưởng đến hoạt động hợp pháp của hợp tác xã.

Đối với cơ quan quản lý nhà nước, Luật nghiêm cấm các hành vi như hỗ trợ, ưu đãi không đúng đối tượng, không đúng điều kiện hoặc không đúng trình tự pháp luật; lợi dụng chức vụ, quyền hạn để thực hiện chính sách hỗ trợ sai quy định; gây khó khăn, trì hoãn hoặc sách nhiễu trong quá trình đăng ký, hoạt động và tiếp cận chính sách của hợp tác xã.

Đối với hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã và thành viên, các hành vi bị cấm bao gồm sử dụng nguồn lực hỗ trợ sai mục đích, lợi dụng vị trí quản lý để phục vụ lợi ích cá nhân hoặc nhóm lợi ích, làm ảnh hưởng đến nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng và cùng có lợi trong mô hình hợp tác xã.

Những quy định này góp phần bảo đảm môi trường hoạt động lành mạnh, đồng thời nâng cao trách nhiệm của các bên tham gia.

Tăng quyền tự chủ và bổ sung nghĩa vụ của hợp tác xã

Một thay đổi quan trọng khác của Luật Hợp tác xã 2023 là việc mở rộng quyền của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã nhằm tạo điều kiện để các tổ chức này chủ động hơn trong hoạt động kinh doanh.

Theo đó, hợp tác xã được bổ sung quyền thực hiện hoạt động cho vay nội bộ theo quy định; huy động vốn theo pháp luật; tham gia các tổ chức đại diện của hợp tác xã; đồng thời được yêu cầu theo dõi, quản lý riêng doanh thu, chi phí phát sinh từ giao dịch nội bộ và giao dịch bên ngoài.

Song song với việc mở rộng quyền hạn, Luật cũng đặt ra nhiều nghĩa vụ mới nhằm nâng cao tính minh bạch trong quản trị. Hợp tác xã phải thực hiện công bố thông tin cho thành viên, lập và cập nhật sổ đăng ký thành viên, lưu trữ hồ sơ, tài liệu theo quy định; đồng thời chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại nếu gây ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của thành viên.

Các quy định mới tạo ra sự cân bằng giữa quyền tự quyết trong hoạt động sản xuất, kinh doanh và trách nhiệm quản trị của hợp tác xã.

Bổ sung chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã từ Nhà nước

Luật Hợp tác xã 2023 dành riêng một chương quy định về chính sách phát triển tổ hợp tác, hợp tác xã và liên hiệp hợp tác xã. Đây được xem là bước tiến lớn nhằm thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể.

Các chính sách hỗ trợ tập trung vào nhiều lĩnh vực như phát triển nguồn nhân lực, cung cấp thông tin và tư vấn; hỗ trợ về đất đai; ưu đãi về thuế, phí, lệ phí; hỗ trợ tiếp cận vốn, bảo hiểm; thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Ngoài ra, Nhà nước còn định hướng hỗ trợ hợp tác xã trong nghiên cứu thị trường, phát triển cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực tài chính, quản trị rủi ro và phát triển các lĩnh vực đặc thù như nông nghiệp.

Tuy nhiên, để được hưởng các chính sách hỗ trợ, hợp tác xã phải đáp ứng những điều kiện nhất định như không vi phạm pháp luật trong thời gian bị xử lý, có phương án phát triển thành viên, tăng tỷ lệ giao dịch nội bộ, phát triển tài sản chung không chia hoặc thực hiện các hoạt động đào tạo, nâng cao năng lực cho thành viên và người lao động.

Quy định mới về thành viên là nhà đầu tư nước ngoài

Luật Hợp tác xã 2023 cũng có sự điều chỉnh đáng chú ý liên quan đến việc tham gia của nhà đầu tư nước ngoài vào hợp tác xã.

Theo đó, cá nhân nước ngoài muốn trở thành thành viên chính thức hoặc thành viên liên kết góp vốn của hợp tác xã phải có giấy chứng nhận đăng ký đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư.

Bên cạnh điều kiện về đăng ký đầu tư, nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài khi tham gia hợp tác xã còn phải đáp ứng các yêu cầu về tiếp cận thị trường, bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Đặc biệt, tổng tỷ lệ thành viên chính thức là tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và cá nhân nhà đầu tư nước ngoài phải dưới 35% tổng số thành viên chính thức của hợp tác xã. Quy định này nhằm tạo sự cân bằng giữa việc thu hút nguồn lực đầu tư quốc tế và bảo đảm bản chất của mô hình hợp tác xã.

Cho phép hợp tác xã thực hiện hoạt động cho vay nội bộ

Một điểm mới nổi bật khác là Luật Hợp tác xã 2023 chính thức ghi nhận hoạt động cho vay nội bộ trong hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã.

Theo đó, cho vay nội bộ được hiểu là việc hợp tác xã cho thành viên chính thức vay trong thời hạn tối đa 12 tháng để hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh hoặc nhu cầu đời sống. Hoạt động này được thực hiện trên nguyên tắc tự nguyện, tự chịu trách nhiệm và không nhằm mục tiêu lợi nhuận.

Tuy nhiên, hợp tác xã không được sử dụng nguồn vốn huy động từ bên ngoài hoặc từ thành viên để thực hiện hoạt động cho vay nội bộ. Việc cho vay phải bảo đảm khả năng hoàn trả vốn, bù đắp chi phí phát sinh và được theo dõi, hạch toán riêng.

Để được thực hiện hoạt động này, hợp tác xã phải đáp ứng các điều kiện về tổ chức quản trị, có ban kiểm soát với số lượng thành viên tối thiểu theo quy định, đồng thời phải được Đại hội thành viên thông qua và ghi nhận trong Điều lệ.

Quy định mới giúp hợp tác xã có thêm công cụ hỗ trợ thành viên tiếp cận nguồn vốn linh hoạt, đồng thời vẫn bảo đảm an toàn tài chính và tránh biến tướng thành hoạt động tín dụng trái quy định.

Kết luận

Luật Hợp tác xã 2023 đã tạo ra bước chuyển quan trọng trong việc hoàn thiện khung pháp lý cho mô hình kinh tế tập thể tại Việt Nam. Những quy định mới không chỉ giúp hợp tác xã nâng cao quyền tự chủ, mở rộng khả năng kinh doanh mà còn tăng cường tính minh bạch, trách nhiệm quản trị và khả năng tiếp cận các chính sách hỗ trợ.

Với việc bổ sung cơ chế hỗ trợ phát triển, mở rộng đối tượng tham gia, công nhận hoạt động cho vay nội bộ và tăng cường quản lý minh bạch, Luật Hợp tác xã 2023 được kỳ vọng sẽ tạo động lực để các hợp tác xã phát triển theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại và bền vững hơn.