Quy định mới về khấu trừ thuế TNCN và cam kết thu nhập

Bối cảnh pháp lý và quy định khấu trừ thuế TNCN hiện hành

Theo các văn bản quy phạm pháp luật mới được ban hành, cụ thể là Nghị định 253/2026/NĐ-CP và Nghị định 254/2026/NĐ-CP, Nhà nước tiếp tục siết chặt và làm rõ các cơ chế quản lý thuế nhằm đảm bảo tính minh bạch trong việc thu nộp ngân sách nhà nước. Đối với các tổ chức, doanh nghiệp đóng vai trò là đơn vị chi trả thu nhập, việc nắm vững các điểm mấu chốt trong quy trình khấu trừ thuế là yếu tố sống còn để tránh rủi ro pháp lý.

Trong thực tiễn vận hành doanh nghiệp, việc chi trả thù lao, tiền công cho lao động tự do, lao động thời vụ hoặc nhân sự đã chấm dứt hợp đồng lao động luôn tiềm ẩn nhiều tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân.

Phân tích chuyên sâu: Vì sao đơn vị chi trả vẫn phải khấu trừ 10% dù đã có bản cam kết?

1. Bản chất pháp lý của bản cam kết tạm thời chưa khấu trừ thuế

Theo khoản 2 Điều 50 Nghị định 253/2026/NĐ-CP, cá nhân cư trú không ký hợp đồng hoặc ký hợp đồng lao động dưới 3 tháng có quyền làm bản cam kết gửi đơn vị chi trả nếu ước tính tổng mức thu nhập chịu thuế sau khi giảm trừ gia cảnh chưa đến mức phải nộp thuế.

Tuy nhiên, cơ quan thuế đã đưa ra lời giải đáp mang tính định hướng rõ ràng: bản cam kết này chỉ mang tính chất tạm thời và hoàn toàn phụ thuộc vào tính trung thực, chính xác của thông tin do cá nhân cung cấp tại thời điểm lập.

2. Trách nhiệm pháp lý khi cá nhân khai báo sai thông tin hoặc có nhiều nguồn thu

Trong trường hợp tại thời điểm cam kết, cá nhân thực tế đã hoặc đang có hợp đồng lao động tại một đơn vị khác, hoặc cố tình cung cấp thông tin sai lệch cho tổ chức chi trả, trách nhiệm pháp lý thuộc về cá nhân người lao động về sự gian lận đó.

Song, câu hỏi đặt ra là đơn vị chi trả có bị liên đới hay bắt buộc phải truy thu không? Cơ quan thuế khẳng định: đơn vị chi trả trước đó vẫn phải thực hiện khấu trừ 10% theo đúng quy định nếu phát hiện sự bất hợp lý hoặc sai lệch thông tin từ phía người lao động. Điều này đặt ra yêu cầu cho các doanh nghiệp phải thiết lập hệ thống kiểm tra nội dung kê khai của người lao động chặt chẽ hơn để tự bảo vệ mình trước các kỳ thanh tra thuế.

Quy định về thời điểm và nội dung lập chứng từ khấu trừ thuế TNCN

Bên cạnh vấn đề tỷ lệ khấu trừ, Nghị định 254/2026/NĐ-CP tại Điều 23 và Điều 24 cũng quy định rất rõ ràng về cách thức cấp chứng từ cho người lao động:

• Đối với lao động tự do, ngắn hạn: Đơn vị chi trả có trách nhiệm lập chứng từ khấu trừ cho mỗi lần khấu trừ thuế hoặc lập một chứng từ cho nhiều lần khấu trừ trong năm tính thuế khi cá nhân có yêu cầu.

• Đối với lao động dài hạn (trên 3 tháng): Chỉ cần lập một chứng từ khấu trừ thuế duy nhất trong một năm tính thuế nếu có phát sinh.

• Các yếu tố bắt buộc trên chứng từ: Bao gồm mã số thuế/số định danh của cá nhân, thông tin đơn vị chi trả, khoản thu nhập, thời điểm chi trả, các khoản giảm trừ và số thuế đã thực tế khấu trừ bằng chữ ký số hợp lệ.

Góc nhìn quản trị và khuyến nghị cho doanh nghiệp

Từ các quy định trên, các bộ phận kế toán và nhân sự tại doanh nghiệp cần lưu ý:

• Không nên xem nhẹ việc thu thập bản cam kết từ người lao động; cần đính kèm các điều khoản cam kết chịu trách nhiệm pháp lý rõ ràng để hạn chế rủi ro.

• Chủ động rà soát các khoản chi trả thu nhập vãng lai từ 05 triệu đồng/lần trở lên để thực hiện đúng nghĩa vụ khấu trừ 10% tại nguồn, tránh tình trạng bị cơ quan thuế xử phạt vi phạm hành chính về hóa đơn, chứng từ và kê khai thuế.