Chuẩn hóa quy chế quản lý và khai thác tài sản hạ tầng thủy lợi

1. Siết chặt kỷ cương trong quản lý và bảo vệ quỹ đất thủy lợi

Một trong những nguyên tắc mang tính cốt lõi được pháp luật nhấn mạnh lần này là việc bảo vệ tuyệt đối quỹ đất thuộc phạm vi tài sản kết cấu hạ tầng thủy lợi. Toàn bộ quá trình quản lý, sử dụng phải tuân thủ nghiêm ngặt Luật Đất đai và các quy định về tài nguyên nước. Cơ quan nhà nước nghiêm cấm mọi hành vi chuyển nhượng, bán, tặng cho, góp vốn hoặc thế chấp quyền sử dụng đất gắn liền với các công trình thủy lợi dưới bất kỳ hình thức nào. Trong trường hợp Nhà nước buộc phải thu hồi đất để thực hiện các dự án khác, toàn bộ quá trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và xử lý tài sản gắn liền với đất sẽ được giải quyết tách bạch theo quy định của pháp luật về đất đai hiện hành.

Bên cạnh đó, tính minh bạch và sự phối hợp liên ngành cũng được nâng lên một mức độ mới. Đối với các quyết định giao, khai thác hay xử lý tài sản hạ tầng thủy lợi có liên quan đến yếu tố quốc phòng hoặc an ninh quốc gia, cơ quan chủ quản bắt buộc phải xin ý kiến bằng văn bản từ Bộ Quốc phòng hoặc Bộ Công an để đưa vào hồ sơ pháp lý. Đặc biệt, nhằm tránh tình trạng nhũng nhiễu hoặc đùn đẩy trách nhiệm, pháp luật quy định rõ: nếu cơ quan có thẩm quyền từ chối đề xuất giao hoặc khai thác tài sản, họ không được phép im lặng mà phải ban hành văn bản hồi đáp, trong đó giải trình rõ ràng lý do không chấp thuận.

2. Phân định rõ thẩm quyền và chức năng của từng loại tài sản

Để công tác quản lý được xuyên suốt, hệ thống tài sản kết cấu hạ tầng thủy lợi đã được phân loại một cách chi tiết theo cả chức năng sử dụng lẫn cấp độ quản lý. Về mặt chức năng, khối tài sản này không chỉ bó hẹp ở các công trình chính yếu như đập, hồ chứa nước, hệ thống cống hay trạm bơm, mà còn bao quát cả hệ thống trụ sở làm việc nằm trong phạm vi bảo vệ công trình. Các tài sản phụ trợ như đường quản lý, thiết bị quan trắc, kho bãi vật tư và hệ thống biển báo cũng được hệ thống hóa. Việc phân định rõ ràng này giúp quá trình thống kê hiện vật, tính toán hao mòn, khấu hao tài sản và lên kế hoạch bảo trì công trình được thực hiện chính xác và minh bạch hơn.

Về mặt thẩm quyền, cơ chế quản lý được phân bổ theo trục Trung ương và Địa phương để bám sát thực tiễn. Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ nắm quyền chi phối trực tiếp đối với các công trình thủy lợi mang tính chất quan trọng đặc biệt, hoặc những công trình có quy mô lớn, ảnh hưởng liên vùng (liên quan đến từ hai đơn vị hành chính cấp tỉnh trở lên). Đối với toàn bộ các công trình thủy lợi còn lại nằm trên địa bàn địa phương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm quản lý toàn diện. Thậm chí, trong trường hợp một công trình được thiết kế đa công năng (vừa làm thủy lợi vừa phục vụ mục đích khác), Ủy ban nhân dân cấp tỉnh có toàn quyền xem xét, quyết định giao cho một hoặc nhiều đơn vị cùng quản lý sao cho phát huy tối đa hiệu quả tổng thể.

3. Đa dạng hóa phương thức khai thác nhằm phát huy giá trị tài sản

Nhằm thoát khỏi tư duy quản lý hành chính đơn thuần, pháp luật khuyến khích việc khai thác giá trị kinh tế của hạ tầng thủy lợi để tạo nguồn thu tái đầu tư, bảo trì hệ thống. Quá trình này có thể được thực hiện thông qua 5 phương thức hợp pháp sau đây:

• Trực tiếp tổ chức thực hiện việc khai thác tài sản nếu cơ quan, đơn vị quản lý có đủ năng lực và nguồn lực.

• Cho thuê quyền khai thác tài sản kết cấu hạ tầng thủy lợi đối với các tổ chức, cá nhân có nhu cầu sử dụng dịch vụ.

• Chuyển nhượng quyền khai thác tài sản kết cấu hạ tầng thủy lợi trong một khoảng thời gian nhất định (có thời hạn).

• Tiến hành đầu tư theo hình thức hợp tác kinh doanh để thu hút nguồn lực từ khối tư nhân (phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật về đầu tư).

• Áp dụng các phương thức khai thác hợp pháp khác theo quy định hiện hành.

Ngoài ra, đối với những tài sản đã được giao cho doanh nghiệp quản lý theo hình thức đầu tư vốn nhà nước, chi phí bảo trì sẽ được hạch toán và tính trực tiếp vào giá thành sản phẩm, dịch vụ thủy lợi. Các doanh nghiệp này cũng mang trách nhiệm trọng yếu trong việc hoàn thiện toàn bộ hồ sơ pháp lý về đất đai đối với các công trình mà mình đang quản lý.