Ranh giới hành chính và hình sự trong tội gây rối trật tự công cộng

1. Xây dựng tiêu chí phân định rõ ràng

Không phải mọi hành vi to tiếng, xô xát nơi công cộng đều đương nhiên là tội phạm. Ranh giới giữa xử phạt hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự cần được lượng hóa dựa trên các tiêu chí khách quan:

• Hậu quả thực tế: Chỉ nên xử lý hình sự khi hành vi làm rối loạn đáng kể, gây gián đoạn hoạt động bình thường của cơ quan, trường học, bệnh viện hoặc làm ách tắc giao thông nghiêm trọng.

• Phạm vi và thời gian: Cần phân biệt giữa mâu thuẫn cá nhân, bộc phát, diễn ra nhanh chóng (xử lý hành chính) với các hành vi kéo dài, lôi kéo đám đông và gây mất ổn định cả một khu vực.

• Phương thức thực hiện: Việc sử dụng vũ khí, hung khí, đập phá tài sản hoặc chống trả người can thiệp thể hiện tính nguy hiểm cao và cần bị xử lý hình sự nghiêm khắc.

2. Tháo gỡ các "điểm mờ" của Điều 318 BLHS

Khó khăn lớn nhất trong công tác xét xử hiện nay nằm ở khái niệm "gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội". Đây là một quy định mang tính định tính, dễ dẫn đến việc áp dụng cảm tính nếu không có chứng cứ vật chất rõ ràng. Do đó, cần có văn bản hướng dẫn quy định các ngưỡng vi phạm cụ thể (ví dụ: kẹt xe bao lâu, thiệt hại ra sao).

Bên cạnh đó, việc áp dụng tình tiết định khung "có tổ chức" cũng cần được chấn chỉnh. Cơ quan tố tụng không thể đánh đồng việc "có nhiều người hùa theo tham gia" với "tội phạm có tổ chức". Tình tiết này chỉ được áp dụng khi có chứng cứ chứng minh sự câu kết chặt chẽ, có bàn bạc, phân công vai trò và chuẩn bị hung khí từ trước.

3. Thách thức lớn từ không gian mạng

Khái niệm "nơi công cộng" ngày nay đã vượt ra khỏi giới hạn vật lý để mở rộng sang môi trường số. Một hành vi vi phạm có thể diễn ra ở nơi vắng người, nhưng nếu được cố tình quay clip, livestream và phát tán trên mạng xã hội với hàng triệu lượt tương tác thì hệ lụy, sự hoang mang và tác động xấu cổ súy lệch chuẩn lại lớn hơn rất nhiều.

Chính vì vậy, Luật sửa đổi cần sớm bổ sung yếu tố "không gian mạng" vào cấu thành tội phạm. Đồng thời, cần xây dựng bộ tiêu chí đo lường mức độ lan truyền, số lượng người tiếp cận để làm căn cứ đánh giá hậu quả một cách khách quan, chính xác.