Siết chặt chế tài và chuẩn hóa nghĩa vụ quân sự mới

1. Dấu mốc pháp lý và bước ngoặt siết chặt kỷ cương tuyển quân

Chiều 23-8, với tỷ lệ tán thành gần như tuyệt đối (472/474 đại biểu có mặt), Quốc hội đã chính thức thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật thuộc lĩnh vực quân sự, quốc phòng. Văn bản pháp luật này chính thức có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1-9-2026, tạo nền tảng pháp lý đồng bộ cho công tác quốc phòng an ninh trong tình hình mới.

Điểm then chốt trong lần điều chỉnh này là việc sửa đổi trực tiếp các quy định quan trọng của Luật Nghĩa vụ quân sự, hướng tới mục tiêu nâng cao tính tuân thủ pháp luật và đảm bảo sự công bằng xã hội trong tuyển quân.

2. Bắt đúng "lỗ hổng": Mở rộng phạm vi hành vi vi phạm nghiêm cấm

Trước đây, khung pháp lý chủ yếu tập trung xử lý hành vi gian dối ở khâu khám sức khỏe. Tuy nhiên, luật mới đã thiết lập một "lưới lọc" khép kín nhằm ngăn chặn triệt để các hành vi lách luật ngay từ giai đoạn đầu:

• Nhận diện toàn diện hành vi trốn tránh: Luật định danh rõ ràng hành vi trốn tránh nghĩa vụ quân sự bao gồm việc không chấp hành các quyết định gọi đăng ký, quyết định gọi sơ tuyển, quyết định khám sức khỏe, lệnh gọi nhập ngũ cũng như lệnh tập trung huấn luyện, diễn tập hay kiểm tra sẵn sàng động viên.

• Nghiêm cấm gian dối đa giai đoạn: Điều 10 của luật được bổ sung để cấm đoán triệt để mọi hành vi gian dối không chỉ trong khám sức khỏe mà ngay từ khâu đăng ký nghĩa vụ quân sự và sơ tuyển ban đầu.

• Chuẩn hóa quy trình hạ sĩ quan, binh sĩ: Sửa đổi rõ ràng quy định về bàn giao công dân nhập ngũ cũng như công tác tiếp nhận, quản lý hạ sĩ quan, binh sĩ khi xuất ngũ hoàn thành nghĩa vụ.

3. Đảm bảo quyền lợi kinh tế - xã hội cho công dân thực hiện nghĩa vụ

Song hành với việc gia tăng chế tài răn đe, luật mới cũng thể hiện tính nhân văn khi củng cố và bảo vệ tối đa quyền lợi chính đáng của công dân trong quá trình thực hiện nghĩa vụ đăng ký, sơ tuyển:

• Giữ nguyên thu nhập: Công dân đang làm việc tại các cơ quan, tổ chức khi có lệnh gọi đăng ký, sơ tuyển hoặc khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự sẽ được hưởng nguyên lương, nguyên các khoản phụ cấp hiện hưởng.

• Hỗ trợ chi phí đi lại và sinh hoạt: Cơ quan nhà nước đảm bảo chi trả tiền tàu xe cả chiều đi lẫn chiều về, đồng thời bảo đảm chế độ ăn, ở cho công dân trong suốt thời gian thực hiện lệnh tập trung kiểm tra sức khỏe.

4. Luận giải chính sách: Vì sao chưa áp dụng "đóng tiền thay nhập ngũ"?

Trong quá trình thảo luận, một số ý kiến đề xuất nghiên cứu phương án cho phép công dân đóng góp tài chính hoặc thuế nghĩa vụ quân sự để thay thế việc tham gia nhập ngũ trực tiếp. Tuy nhiên, Chính phủ đã có báo cáo giải trình chi tiết về việc chưa đưa nội dung này vào luật lần này.
Bên cạnh đó, nhằm siết chặt kỷ cương, Chính phủ đang nghiên cứu sửa đổi Nghị định 218/2025 theo hướng nâng cao mức xử phạt hành chính, tăng tính răn đe, đồng thời phối hợp chặt chẽ giữa Công an - Tư pháp - Quốc phòng để quản lý nguồn công dân nhập ngũ và xử lý nghiêm các trường hợp cố tình vi phạm.