5 chính sách khoa học công nghệ đáng chú ý từ tháng 9/2026

1. Sàn dữ liệu được chuẩn hóa việc đăng ký tài khoản

Một trong những thay đổi đáng chú ý từ cuối tháng 9/2026 là cơ chế xác thực người tham gia sàn dữ liệu được gắn với hệ thống định danh điện tử.

Theo quy định tại Điều 18 Nghị định 314/2026/NĐ-CP, công dân, tổ chức và doanh nghiệp Việt Nam có thể đăng ký tài khoản trên sàn dữ liệu bằng tài khoản định danh điện tử mức độ 2 trên ứng dụng VNeID. Ngoài phương thức này, sàn dữ liệu cũng có thể cung cấp phương thức đăng ký khác theo quy định.

Quy định trên tạo ra một cơ chế xác thực tương đối rõ ràng đối với các chủ thể tham gia thị trường dữ liệu. Việc sử dụng định danh điện tử giúp giảm tình trạng thông tin đăng ký không chính xác, đồng thời tạo cơ sở để xác định trách nhiệm của các bên khi phát sinh giao dịch.

Đối với tổ chức, cá nhân nước ngoài, trường hợp đã có tài khoản định danh điện tử mức độ 2 thì có thể thực hiện đăng ký theo cơ chế tương tự. Nếu chưa có tài khoản định danh điện tử, chủ thể phải thực hiện thủ tục đề nghị mở tài khoản theo mẫu được quy định kèm theo Nghị định.

Đáng lưu ý, hồ sơ pháp lý của tổ chức, cá nhân nước ngoài có thể phải được chứng nhận hoặc hợp pháp hóa lãnh sự, trừ trường hợp pháp luật, điều ước quốc tế hoặc nguyên tắc có đi có lại có quy định khác.

Tác động đối với doanh nghiệp

Quy định mới khiến vấn đề xác thực danh tính trở thành một khâu quan trọng khi doanh nghiệp tham gia sàn dữ liệu. Doanh nghiệp không chỉ cần chuẩn bị thông tin về tư cách pháp lý mà còn phải bảo đảm tài khoản được đăng ký đúng chủ thể, đúng thẩm quyền.

Đây cũng là cơ sở quan trọng để nâng cao tính minh bạch của thị trường dữ liệu và hạn chế việc sử dụng tài khoản không xác định được danh tính để thực hiện các giao dịch.

2. Hợp đồng điện tử trở thành nền tảng pháp lý của giao dịch dữ liệu

Không chỉ quy định về việc mở tài khoản, Nghị định 314/2026/NĐ-CP còn đặt ra yêu cầu cụ thể đối với quá trình giao dịch trên sàn dữ liệu.

Theo Điều 23, việc mua bán, cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ dữ liệu được thực hiện thông qua hệ thống thông tin của sàn dữ liệu và phải tuân thủ các quy định pháp luật về giao dịch điện tử.

Điều này đồng nghĩa với việc giao dịch dữ liệu không đơn thuần là hoạt động trao đổi thông tin trên một nền tảng công nghệ. Quan hệ giữa bên cung cấp và bên sử dụng dữ liệu cần được xác lập trên cơ sở hợp đồng điện tử với những nội dung đủ để xác định quyền và nghĩa vụ của các bên.

Những nội dung quan trọng của hợp đồng

Hợp đồng điện tử được giao kết trên sàn dữ liệu phải thể hiện các thông tin cơ bản như:

• Danh tính và thông tin của bên bán, bên mua;
• Đặc điểm của sản phẩm hoặc dịch vụ dữ liệu;
• Kết quả thẩm định đối với sản phẩm, dịch vụ dữ liệu;
• Quyền và nghĩa vụ của từng bên;
• Tiêu chuẩn chất lượng và mục đích sử dụng dữ liệu;
• Giá trị giao dịch, phương thức và thời hạn thanh toán;
• Cách thức và thời hạn cung cấp dữ liệu;
• Yêu cầu bảo mật thông tin;
• Trách nhiệm khi một bên vi phạm nghĩa vụ;
• Cơ chế giải quyết tranh chấp;
• Thời điểm phát sinh hiệu lực và trường hợp chấm dứt hợp đồng.

Việc quy định tương đối đầy đủ các nội dung bắt buộc có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế tranh chấp. Đặc biệt, đối với dữ liệu có giá trị thương mại cao, các điều khoản về mục đích sử dụng, chất lượng, bảo mật và trách nhiệm khi vi phạm sẽ có vai trò trực tiếp trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên.

3. Sàn dữ liệu không được trở thành kênh mua bán dữ liệu cá nhân

Một điểm đáng chú ý khác là Nghị định 314/2026/NĐ-CP đặt ra giới hạn rõ ràng đối với loại dữ liệu được phép giao dịch.

Theo khoản 6 Điều 4, hoạt động của sàn dữ liệu phải tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân. Việc lợi dụng sàn để mua bán dữ liệu cá nhân hoặc thực hiện hoạt động xử lý dữ liệu cá nhân trái quy định là hành vi bị nghiêm cấm.

Quy định này cho thấy việc hình thành thị trường dữ liệu không đồng nghĩa với việc mọi loại dữ liệu đều có thể được đưa lên sàn để trao đổi. Dữ liệu cá nhân vẫn chịu sự kiểm soát của hệ thống pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Dữ liệu có nguồn gốc từ dữ liệu cá nhân phải đáp ứng điều kiện

Đối với sản phẩm, dịch vụ dữ liệu được hình thành từ dữ liệu cá nhân, việc giao dịch chỉ được thực hiện khi đáp ứng yêu cầu về khử nhận dạng cùng các điều kiện khác theo pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Điều này đặc biệt đáng lưu ý đối với doanh nghiệp kinh doanh dữ liệu, doanh nghiệp công nghệ và các đơn vị phát triển sản phẩm dựa trên dữ liệu người dùng.

Trên thực tế, việc đưa dữ liệu lên một nền tảng giao dịch cần được phân biệt với việc được phép khai thác dữ liệu đó. Một bộ dữ liệu có thể có giá trị thương mại nhưng vẫn không thể được tự do mua bán nếu nguồn dữ liệu hoặc phương thức xử lý không đáp ứng yêu cầu pháp luật.

Do đó, doanh nghiệp cần quan tâm đồng thời đến nguồn gốc dữ liệu, mục đích xử lý, phương thức khử nhận dạng và điều kiện giao dịch, thay vì chỉ tập trung vào giá trị kinh tế của dữ liệu.

4. Xử phạt vi phạm hành chính về tài sản mã hóa có thể thực hiện trên môi trường điện tử

Từ ngày 01/9/2026, một thay đổi đáng chú ý khác trong lĩnh vực công nghệ - tài chính là cơ chế xử phạt vi phạm hành chính liên quan đến tài sản mã hóa được thực hiện trên môi trường điện tử.

Theo Điều 20 Nghị định 284/2026/NĐ-CP, việc xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định này trên môi trường điện tử được thực hiện theo cơ chế quy định tại Điều 28a và Điều 28b Nghị định 118/2021/NĐ-CP, đã được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 190/2025/NĐ-CP.

Điểm mới này cho thấy hoạt động quản lý tài sản mã hóa đang từng bước được kết nối với cơ chế xử lý vi phạm hành chính trên nền tảng số.

Ý nghĩa của cơ chế xử phạt điện tử

Việc cho phép thực hiện thủ tục xử phạt trên môi trường điện tử có thể giúp quá trình xử lý vi phạm phù hợp hơn với đặc thù của các hoạt động được tiến hành trên không gian số.

Đồng thời, cơ chế này cũng đặt ra yêu cầu đối với tổ chức, cá nhân hoạt động trong lĩnh vực tài sản mã hóa phải chủ động theo dõi các nghĩa vụ pháp lý và phương thức tương tác điện tử với cơ quan có thẩm quyền.

Do đó, doanh nghiệp và các chủ thể có liên quan cần đặc biệt lưu ý đến việc cập nhật quy định về tài sản mã hóa cũng như quy trình xử lý vi phạm hành chính trong môi trường điện tử.

5. Sản phẩm, hàng hóa muốn được xét giải thưởng chất lượng phải đáp ứng nhiều điều kiện

Bên cạnh quản lý dữ liệu và tài sản mã hóa, từ ngày 20/9/2026, quy định mới về xét tặng giải thưởng chất lượng sản phẩm, hàng hóa cũng bắt đầu được áp dụng theo Thông tư 46/2026/TT-BKHCN.

Theo Điều 8 Thông tư 46/2026/TT-BKHCN, sản phẩm, hàng hóa đăng ký xét thưởng phải đáp ứng các yêu cầu nhất định về chất lượng, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và tình trạng tuân thủ pháp luật.

Ba nhóm điều kiện cần lưu ý

Thứ nhất, phải bảo đảm yêu cầu về chất lượng và tiêu chuẩn.

Sản phẩm, hàng hóa phải phù hợp với các quy định pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và các quy định có liên quan. Tổ chức, cá nhân đăng ký cũng phải có tài liệu chứng minh sự phù hợp này.

Thứ hai, sản phẩm không được thuộc nhóm hàng hóa bị hạn chế theo quy định.

Sản phẩm, hàng hóa thuộc danh mục bị cấm sản xuất, kinh doanh hoặc danh mục hàng hóa hạn chế kinh doanh sẽ không đáp ứng điều kiện để được xét tặng giải thưởng chất lượng.

Thứ ba, phải bảo đảm lịch sử tuân thủ về chất lượng trong thời gian gần nhất.

Trong vòng 12 tháng trước thời điểm đăng ký, sản phẩm, hàng hóa không được bị cơ quan có thẩm quyền quyết định thu hồi, đình chỉ lưu thông, đình chỉ sử dụng hoặc áp dụng biện pháp xử lý khác liên quan đến chất lượng theo quy định.

Điều kiện này cho thấy việc xét giải thưởng không chỉ dựa vào chất lượng tại thời điểm đăng ký mà còn xem xét quá trình tuân thủ của sản phẩm, hàng hóa trong khoảng thời gian trước đó.