Quốc hội thông qua Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Chính thức hình thành khung pháp lý riêng về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Chiều 23/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất của Quốc hội khóa XVI, Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt đã được thông qua với tỷ lệ tán thành rất cao: 473/474 đại biểu tham gia biểu quyết, tương đương 94,60%.

Việc Quốc hội thông qua đạo luật này đánh dấu một bước hoàn thiện quan trọng trong hệ thống pháp luật về bảo đảm an ninh quốc gia, kiểm soát các hoạt động có nguy cơ liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt và thực hiện các nghĩa vụ quốc tế của Việt Nam.

Trước thời điểm biểu quyết, Chính phủ đã báo cáo Quốc hội về quá trình tiếp thu, giải trình và hoàn thiện dự thảo. Nội dung dự thảo được tiếp tục rà soát nhằm bảo đảm sự thống nhất với Hiến pháp, các luật có liên quan cũng như các điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia.

Quản lý dựa trên mức độ rủi ro thay vì kiểm soát dàn trải

Một điểm đáng chú ý trong Luật là cách tiếp cận quản lý theo rủi ro. Đây là phương thức cho phép cơ quan có thẩm quyền tập trung nguồn lực vào những hoạt động, hàng hóa, tổ chức hoặc giao dịch có nguy cơ cao thay vì áp dụng một cơ chế kiểm soát đồng nhất đối với mọi trường hợp.

Cách tiếp cận này có ý nghĩa đặc biệt trong lĩnh vực liên quan đến vũ khí hủy diệt hàng loạt bởi phạm vi kiểm soát có thể liên quan đến nhiều lĩnh vực khác nhau như thương mại, tài chính, khoa học - công nghệ, xuất nhập khẩu và hoạt động nghiên cứu.

Luật đồng thời đặt ra yêu cầu xác định rõ căn cứ pháp lý, thẩm quyền và trách nhiệm của từng chủ thể. Việc phân định này nhằm hạn chế tình trạng giao thoa hoặc chồng lấn giữa cơ chế kiểm soát mới với các quy định chuyên ngành hiện hành.

Đối với các cơ quan, tổ chức và cá nhân có hoạt động hợp pháp trong những lĩnh vực có liên quan, việc xây dựng cơ chế quản lý dựa trên rủi ro cũng giúp tăng tính minh bạch và khả năng dự đoán khi thực hiện pháp luật.

Kiểm soát không chỉ việc phổ biến mà cả hoạt động tài trợ

Luật không dừng ở việc kiểm soát hành vi phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt mà còn đề cập đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Đây là nội dung có ý nghĩa quan trọng bởi các hoạt động phổ biến không nhất thiết chỉ diễn ra thông qua việc trực tiếp chuyển giao hoặc cung cấp vật chất. Nguồn lực tài chính và các hình thức hỗ trợ khác cũng có thể tạo điều kiện cho những hoạt động có nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh quốc tế.

Việc đưa nội dung kiểm soát tài trợ vào cùng một khuôn khổ pháp lý giúp mở rộng khả năng phòng ngừa từ sớm, thay vì chỉ xử lý khi hoạt động phổ biến đã xảy ra.

Qua đó, cơ chế pháp lý được xây dựng theo hướng chủ động nhận diện và ngăn chặn nguy cơ, phù hợp với yêu cầu ngày càng cao của công tác kiểm soát phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt trên phạm vi quốc tế.

Tăng cường phối hợp giữa nhiều cơ quan, lĩnh vực

Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt là vấn đề có tính chất liên ngành. Vì vậy, một trong những nội dung được chú trọng là cơ chế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và hoạt động chia sẻ thông tin, dữ liệu.

Luật đã rà soát các quy định liên quan đến tổ chức thực hiện, trách nhiệm phối hợp và nguồn lực nhằm tạo ra cơ chế vận hành thống nhất hơn.

Đáng chú ý, việc tổ chức thực hiện được định hướng theo nguyên tắc phân công trách nhiệm rõ ràng nhưng không làm phát sinh yêu cầu về tổ chức, biên chế mới. Điều này giúp hạn chế việc gia tăng đầu mối quản lý trong khi vẫn bảo đảm khả năng phối hợp giữa các cơ quan có chức năng liên quan.

Cơ chế chia sẻ dữ liệu cũng có vai trò đáng kể trong việc phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường. Khi thông tin được kết nối và xử lý kịp thời, cơ quan chức năng có điều kiện đánh giá nguy cơ toàn diện hơn và đưa ra biện pháp phù hợp.

Tác động đối với an ninh quốc gia và hoạt động hợp tác quốc tế

Việc ban hành Luật có thể được nhìn nhận trên hai phương diện: bảo đảm an ninh trong nước và thực hiện trách nhiệm quốc tế của Việt Nam.

Ở phương diện trong nước, luật tạo cơ sở để tăng cường phòng ngừa, phát hiện và xử lý các nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đây là nhóm nguy cơ có khả năng tác động nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, an toàn xã hội và lợi ích của người dân.

Ở phương diện đối ngoại, đạo luật góp phần thể hiện cam kết của Việt Nam trong việc thực hiện các nghĩa vụ phát sinh từ điều ước quốc tế và các nghị quyết có liên quan của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Một hệ thống pháp luật minh bạch và có khả năng kiểm soát rủi ro cũng tạo điều kiện thuận lợi hơn cho hoạt động hợp tác quốc tế trong thương mại, đầu tư và khoa học - công nghệ. Đặc biệt, trong bối cảnh công nghệ ngày càng có tính lưỡng dụng, việc cân bằng giữa thúc đẩy nghiên cứu, hợp tác và kiểm soát nguy cơ trở thành yêu cầu ngày càng quan trọng.