Người cao tuổi trở thành "mục tiêu vàng" của các đối tượng lừa đảo

Thời gian gần đây, các vụ lừa đảo nhắm vào người lớn tuổi xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc. Nếu trước đây thủ đoạn chủ yếu là gọi điện giả danh cơ quan công quyền thì hiện nay kẻ gian đã tận dụng gần như mọi kênh liên lạc như điện thoại, Zalo, Facebook, tin nhắn SMS, cuộc gọi video, thậm chí tiếp cận trực tiếp tại nhà.

Điểm chung của các vụ việc là tạo ra một tình huống khẩn cấp hoặc đánh vào cảm xúc mạnh như lo sợ, thương con cháu, lòng nhân ái hoặc mong muốn cải thiện sức khỏe, đầu tư sinh lời. Khi nạn nhân mất bình tĩnh, khả năng kiểm chứng thông tin sẽ giảm đáng kể và rất dễ đưa ra quyết định sai lầm.

Dưới đây là những hình thức lừa đảo phổ biến mà mỗi gia đình nên chủ động phổ biến cho người cao tuổi.

1. Mạo danh cơ quan điều tra để đe dọa chuyển tiền

Một trong những chiêu thức vẫn được sử dụng nhiều là giả danh công an, viện kiểm sát hoặc tòa án. Đối tượng thường thông báo nạn nhân có liên quan đến đường dây rửa tiền, buôn bán ma túy hoặc một vụ án nghiêm trọng.

Để tăng tính thuyết phục, chúng sử dụng giọng nói cứng rắn, đọc đúng một số thông tin cá nhân, thậm chí phát âm thanh giống môi trường làm việc của cơ quan chức năng.

Sau khi tạo tâm lý hoảng loạn, kẻ gian yêu cầu nạn nhân giữ bí mật với người thân rồi chuyển tiền vào "tài khoản xác minh" hoặc "tài khoản bảo toàn tài sản". Thực tế, không có bất kỳ cơ quan nhà nước nào yêu cầu người dân chuyển tiền theo cách này.

Khuyến nghị: Khi nhận cuộc gọi có dấu hiệu bất thường, hãy bình tĩnh ngắt máy và liên hệ trực tiếp với cơ quan chức năng qua số điện thoại chính thức để xác minh.

2. Dàn dựng tình huống người thân gặp nguy hiểm

Lợi dụng tình cảm gia đình là thủ đoạn khiến nhiều người cao tuổi mất cảnh giác.

Đối tượng có thể thông báo con hoặc cháu bị tai nạn, nhập viện, bị bắt giữ hoặc gây ra sự cố cần nộp tiền gấp để giải quyết. Một số trường hợp còn có nhiều người cùng tham gia, mỗi người đóng một vai như bác sĩ, luật sư hoặc cán bộ điều tra nhằm tăng độ tin cậy.

Trong trạng thái hoảng hốt, nhiều người chuyển tiền ngay mà chưa kiểm chứng thông tin.

Cách xử lý: Chủ động gọi lại cho người thân bằng số điện thoại đã lưu từ trước hoặc liên hệ với các thành viên khác trong gia đình trước khi thực hiện bất kỳ giao dịch nào.

3. Tin nhắn giả ngân hàng, điện lực và cơ quan dịch vụ

Những tin nhắn thông báo khóa tài khoản, phát hiện giao dịch bất thường, hoàn tiền điện, nhận trợ cấp hoặc trúng thưởng xuất hiện ngày càng nhiều.

Điểm nguy hiểm nằm ở đường dẫn đính kèm. Website giả mạo thường được thiết kế gần giống trang chính thức của ngân hàng hoặc doanh nghiệp khiến người dùng khó nhận biết.

Ngay khi nhập tên đăng nhập, mật khẩu hoặc mã OTP, toàn bộ thông tin sẽ bị đánh cắp và tài khoản có thể bị chiếm quyền sử dụng chỉ trong vài phút.

Lưu ý: Không truy cập đường link từ tin nhắn lạ. Nếu cần kiểm tra, hãy mở ứng dụng hoặc website chính thức của đơn vị cung cấp dịch vụ.

4. Giả mạo tài khoản mạng xã hội của người thân

Không ít trường hợp tài khoản Facebook hoặc Zalo của con cháu bị chiếm quyền sử dụng hoặc bị làm giả.

Sau đó, đối tượng nhắn tin nhờ chuyển tiền vì gặp sự cố, cần thanh toán gấp hoặc tài khoản ngân hàng đang bị lỗi.

Đáng chú ý, sự phát triển của công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) còn giúp tạo ra các đoạn video hoặc giọng nói giả, khiến việc xác minh bằng cuộc gọi hình ảnh cũng không còn tuyệt đối an toàn.

Giải pháp: Luôn gọi điện trực tiếp qua số điện thoại quen thuộc hoặc đặt câu hỏi chỉ người thân mới biết trước khi chuyển tiền.

5. Giả danh nhân viên kỹ thuật hoặc cán bộ đến tận nhà

Không chỉ hoạt động trên môi trường trực tuyến, nhiều đối tượng còn tiếp cận trực tiếp.

Chúng mặc đồng phục, tự nhận là nhân viên điện lực, cấp nước, viễn thông hoặc cán bộ địa phương để xin vào nhà kiểm tra thiết bị, thu phí hoặc yêu cầu ký giấy tờ.

Trong lúc một người đánh lạc hướng gia chủ, người còn lại có thể quan sát vị trí cất giữ tiền bạc, tài sản hoặc thực hiện hành vi trộm cắp.

Nguyên tắc an toàn: Không mở cửa cho người lạ nếu chưa có lịch hẹn hoặc chưa xác minh được danh tính thông qua đơn vị quản lý.

6. Mời gọi đầu tư với lợi nhuận "không tưởng"

Đánh vào tâm lý muốn gia tăng nguồn tài chính sau nhiều năm tích lũy, các đối tượng thường quảng bá những dự án đầu tư được giới thiệu là an toàn tuyệt đối, lợi nhuận cao và rút vốn linh hoạt.

Giai đoạn đầu, chúng có thể trả lãi đúng hẹn nhằm tạo niềm tin. Sau đó, nạn nhân được khuyến khích đầu tư số tiền lớn hơn hoặc giới thiệu thêm người tham gia.

Đến khi huy động được lượng tiền đủ lớn, toàn bộ hệ thống sẽ biến mất, để lại thiệt hại nghiêm trọng cho nhà đầu tư.

Nguyên tắc cần nhớ: Không tồn tại khoản đầu tư nào vừa lợi nhuận cao vừa không có rủi ro.

7. Hội thảo sức khỏe và "thần dược" giá cao

Các chương trình khám sức khỏe miễn phí, tặng quà hoặc du lịch giá rẻ thường được sử dụng như bước khởi đầu nhằm tiếp cận người cao tuổi.

Sau đó, người tham dự được giới thiệu các sản phẩm được quảng cáo có khả năng chữa nhiều loại bệnh, kéo dài tuổi thọ hoặc phục hồi sức khỏe vượt trội.

Để tạo hiệu ứng đám đông, nhiều nơi còn bố trí người đóng vai khách hàng liên tục mua sản phẩm khiến nạn nhân tin rằng đây là cơ hội hiếm có.

Thực tế, không ít sản phẩm được bán với giá cao gấp nhiều lần giá trị thực.

8. Giả danh tổ chức từ thiện để lợi dụng lòng nhân ái

Người cao tuổi thường có xu hướng tham gia các hoạt động thiện nguyện nên đây cũng là điểm mà các đối tượng xấu khai thác.

Chúng tự xưng là đại diện quỹ hỗ trợ, tổ chức từ thiện hoặc người tu hành, sử dụng hình ảnh bệnh nhân, trẻ em khó khăn hoặc thiên tai để kêu gọi đóng góp.

Một số trường hợp còn chuẩn bị sẵn danh sách quyên góp với số tiền lớn nhằm tạo áp lực tâm lý khiến nạn nhân đóng góp theo.

Để tránh bị lợi dụng, chỉ nên ủng hộ thông qua các tổ chức có uy tín, công khai thông tin và sử dụng tài khoản chính thức.

Gia đình cần chủ động bảo vệ người cao tuổi

Trong nhiều vụ lừa đảo, yếu tố quyết định không nằm ở công nghệ mà ở việc thao túng tâm lý. Vì vậy, biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất vẫn là duy trì sự trao đổi thường xuyên giữa các thành viên trong gia đình.

Con cháu nên hướng dẫn cha mẹ, ông bà cách nhận diện các dấu hiệu bất thường, đồng thời thống nhất nguyên tắc không chuyển tiền, không cung cấp mã OTP, không chia sẻ thông tin cá nhân và luôn xác minh qua nhiều kênh trước khi đưa ra bất kỳ quyết định tài chính nào.

Bên cạnh đó, việc cập nhật thường xuyên các hình thức lừa đảo mới sẽ giúp người cao tuổi nâng cao khả năng tự bảo vệ mình trước những thủ đoạn ngày càng tinh vi của tội phạm công nghệ.