6 điểm nổi bật của Luật Đầu tư công 2019 cần biết

Luật Đầu tư công 2019 tạo nền tảng đổi mới quản lý vốn đầu tư công

Được Quốc hội thông qua với mục tiêu hoàn thiện cơ chế quản lý đầu tư từ nguồn lực Nhà nước, Luật Đầu tư công 2019 đã sửa đổi nhiều nội dung quan trọng so với Luật năm 2014. Những thay đổi này không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn giúp kiểm soát chặt chẽ quá trình chuẩn bị, phê duyệt và thực hiện các dự án đầu tư công.

Việc điều chỉnh các quy định về nguồn vốn, đối tượng đầu tư, thẩm quyền thẩm định và giải ngân vốn đã tạo ra khuôn khổ pháp lý đồng bộ hơn, phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.

Quy định rõ hơn về khái niệm vốn đầu tư công

Một trong những thay đổi đáng chú ý của Luật Đầu tư công 2019 là thống nhất cách hiểu về vốn đầu tư công. Theo quy định mới, nguồn vốn này bao gồm ngân sách nhà nước và các khoản thu hợp pháp của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập được sử dụng cho mục đích đầu tư theo quy định pháp luật.

So với quy định trước đây, phạm vi khái niệm đã được điều chỉnh theo hướng tập trung hơn, loại bỏ việc liệt kê nhiều loại nguồn vốn riêng lẻ như trái phiếu Chính phủ, công trái quốc gia hay tín dụng đầu tư của Nhà nước. Cách tiếp cận này giúp việc áp dụng pháp luật trở nên thống nhất và thuận lợi hơn trong thực tiễn quản lý.

Xác định cụ thể các lĩnh vực được đầu tư bằng vốn công

Lần đầu tiên, Luật quy định riêng về các đối tượng được sử dụng vốn đầu tư công, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc phân bổ ngân sách.

Một số nhóm đối tượng tiêu biểu gồm:

• Đầu tư kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội.
• Đầu tư phục vụ hoạt động của cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập.
• Đầu tư cho dịch vụ công, phúc lợi xã hội và các dự án đối tác công tư.

Việc xác định cụ thể phạm vi đầu tư giúp hạn chế tình trạng sử dụng vốn không đúng mục đích, đồng thời tăng hiệu quả kiểm soát nguồn lực tài chính công.

Phân cấp mạnh hơn trong công tác thẩm định nguồn vốn

Luật Đầu tư công 2019 trao quyền rõ ràng hơn cho các cơ quan có thẩm quyền trong việc đánh giá nguồn vốn và khả năng cân đối vốn trước khi quyết định chủ trương đầu tư.

Theo đó, trách nhiệm thẩm định được phân chia phù hợp giữa Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các bộ, cơ quan trung ương và Ủy ban nhân dân các cấp. Việc phân cấp này góp phần rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, đồng thời nâng cao trách nhiệm của từng cấp quản lý trong việc bảo đảm tính khả thi của dự án.

Điều chỉnh thời hạn thực hiện và giải ngân vốn đầu tư công

Luật mới cũng thay đổi quy định về thời gian giải ngân nhằm tạo thêm dư địa cho các cơ quan, đơn vị hoàn thành kế hoạch vốn.

Đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn, thời gian giải ngân được kéo dài đến hết ngày 31/01 của năm đầu tiên trong kỳ kế hoạch tiếp theo. Với kế hoạch đầu tư công hằng năm, việc giải ngân được thực hiện đến ngày 31/01 của năm sau và trong trường hợp đặc biệt có thể được gia hạn theo quy định.

Sự điều chỉnh này góp phần giảm áp lực giải ngân vào cuối năm ngân sách, đồng thời hạn chế tình trạng phải hủy dự toán hoặc điều chỉnh kế hoạch vốn do yếu tố khách quan.

Nâng cao trách nhiệm khi quyết định chủ trương đầu tư

Một nội dung mới của Luật là bổ sung yêu cầu kiểm soát quy mô các dự án kéo dài qua nhiều kỳ kế hoạch đầu tư công trung hạn.

Theo đó, các cơ quan, tổ chức và người có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư phải bảo đảm tổng mức vốn của các dự án chuyển tiếp sang giai đoạn kế hoạch tiếp theo không vượt quá giới hạn luật định. Quy định này nhằm kiểm soát nghĩa vụ tài chính phát sinh trong tương lai, tránh tình trạng dàn trải nguồn vốn hoặc tạo áp lực lớn lên ngân sách các giai đoạn sau.

Đây được xem là cơ chế quan trọng giúp nâng cao tính bền vững trong quản lý đầu tư công và tăng cường kỷ luật tài chính.

Quy định về xử lý nợ đọng xây dựng cơ bản

Luật Đầu tư công 2019 tiếp tục đặt ra nguyên tắc kiểm soát chặt chẽ việc thanh toán nợ đọng xây dựng cơ bản. Theo đó, nguồn vốn đầu tư công chỉ được ưu tiên bố trí để xử lý các khoản nợ phát sinh trước thời điểm ngày 01/01/2015.

Đối với các kế hoạch vốn trong giai đoạn chuyển tiếp, Luật cũng quy định rõ việc tiếp tục áp dụng cơ chế thực hiện và giải ngân theo quy định của pháp luật trước đây nhằm bảo đảm tính liên tục của các dự án đang triển khai.

Quy định này góp phần xử lý dứt điểm các khoản nợ tồn đọng, đồng thời hạn chế phát sinh thêm nghĩa vụ tài chính ngoài kế hoạch trong tương lai.

Ý nghĩa của những thay đổi trong Luật Đầu tư công 2019

Những sửa đổi của Luật Đầu tư công 2019 không chỉ mang tính kỹ thuật lập pháp mà còn hướng đến mục tiêu nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước, tăng cường minh bạch trong hoạt động đầu tư và nâng cao trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền.

Việc xác định rõ phạm vi sử dụng vốn, hoàn thiện cơ chế thẩm định, điều chỉnh thời gian giải ngân và siết chặt kỷ luật đầu tư giúp quá trình triển khai các chương trình, dự án sử dụng vốn công trở nên hiệu quả hơn. Đồng thời, đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng đầu tư, hạn chế thất thoát, lãng phí và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội một cách bền vững.