Nghị quyết 27: Đổi mới cách tổ chức không gian phát triển vùng

Không gian phát triển vùng sẽ không còn bó hẹp trong địa giới hành chính

Một trong những định hướng đáng chú ý tại Nghị quyết 27-NQ/TW là thay đổi cách nhìn về không gian phát triển kinh tế - xã hội.

Theo mục 1 Phần III Nghị quyết, không gian phát triển của vùng được tổ chức theo hướng đa tầng, đa cực, đồng thời mở rộng phạm vi liên kết giữa đất liền với biển, vùng trời, không gian ngầm, không gian số và những không gian phát triển mới.

Đáng chú ý, Bộ Chính trị định hướng chuyển từ cách tổ chức không gian dựa trên địa giới hành chính tỉnh, thành phố sang dựa trên chức năng, tiềm năng, lợi thế, điều kiện tài nguyên, môi trường và các mối liên kết phát triển.

Điều này đồng nghĩa với việc ranh giới hành chính không còn là yếu tố duy nhất quyết định cách xác định không gian kinh tế của một địa phương.

Một địa phương có thể được xác định vai trò dựa trên thế mạnh về công nghiệp, dịch vụ, logistics, nông nghiệp, đô thị, cảng biển hoặc những lợi thế khác theo quy hoạch. Các địa phương có sự tương đồng hoặc bổ trợ cho nhau về nguồn lực cũng có thể được đặt trong cùng một chuỗi liên kết để tạo ra hiệu quả phát triển lớn hơn.

Phát triển địa phương phải gắn với chức năng trong quy hoạch

Theo định hướng mới, việc xây dựng và bố trí không gian phát triển của từng địa phương phải được đặt trong tổng thể quy hoạch, thay vì phát triển riêng lẻ theo ranh giới quản lý.

Điều này yêu cầu chức năng của từng khu vực phải được xác định rõ trong quy hoạch, từ đó làm cơ sở bố trí nguồn lực, phát triển hạ tầng và khai thác các lợi thế sẵn có.

Quy hoạch vùng đồng thời phải bảo đảm sự thống nhất với Quy hoạch tổng thể quốc gia và các quy hoạch ngành. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng mỗi địa phương xây dựng định hướng phát triển theo mục tiêu riêng nhưng thiếu sự kết nối với các khu vực xung quanh.

Bên cạnh đó, quy hoạch cũng phải có tầm nhìn dài hạn và khả năng thích ứng trước những biến động lớn như thay đổi công nghệ, thị trường, dân số và khí hậu.

Như vậy, quy hoạch không chỉ đóng vai trò xác định nơi nào được phát triển mà còn phải trả lời câu hỏi khu vực đó có chức năng gì, liên kết với đâu và đóng góp như thế nào vào chuỗi phát triển chung.

Ưu tiên nguồn lực cho các khu vực có khả năng tạo động lực

Nghị quyết 27-NQ/TW không chỉ đặt ra yêu cầu thay đổi phương thức tổ chức không gian mà còn nhấn mạnh việc phân bổ nguồn lực theo các mục tiêu phát triển trọng tâm.

Theo đó, nguồn lực cần được ưu tiên cho những nhiệm vụ quan trọng, các nội dung mang tính đột phá đã được xác định trong quy hoạch vùng.

Đặc biệt, các cực tăng trưởng được quan tâm đầu tư để tạo động lực cho toàn vùng.

Cách tiếp cận này hướng đến việc hình thành những khu vực có khả năng tạo sức lan tỏa thay vì phân bổ nguồn lực một cách dàn trải cho tất cả địa phương.

Khi một cực tăng trưởng được đầu tư phù hợp về hạ tầng, nguồn nhân lực và các điều kiện phát triển, khu vực này có thể trở thành đầu mối thúc đẩy thương mại, sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và thu hút đầu tư cho những địa phương lân cận.

Từ đó, hiệu quả đầu tư không chỉ được đánh giá trong phạm vi một tỉnh, thành phố mà được xem xét trên quy mô toàn vùng và mối liên kết giữa các khu vực.

Hình thành các hành lang kinh tế để tăng liên kết vùng

Một nội dung khác được Nghị quyết 27-NQ/TW nhấn mạnh là phát triển các hành lang kinh tế.

Các hành lang này được định hướng nhằm kết nối những vùng động lực, cực tăng trưởng quốc gia với các trung tâm kinh tế, đô thị và cảng biển quan trọng.

Việc hình thành mạng lưới liên kết như vậy có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho lưu thông hàng hóa, kết nối thị trường và phát triển các chuỗi sản xuất, dịch vụ giữa nhiều địa phương.

Không chỉ dừng ở phạm vi trong nước, Nghị quyết còn định hướng kết nối các hành lang kinh tế trong nước với hành lang kinh tế khu vực và quốc tế.

Điều này cho thấy phát triển vùng được đặt trong mối quan hệ rộng hơn với thị trường bên ngoài. Hạ tầng và không gian kinh tế trong nước cần có khả năng kết nối với các trung tâm kinh tế, tuyến vận tải và mạng lưới thương mại của khu vực, quốc tế.

Tăng liên kết để hạn chế quy hoạch chồng lấn, đầu tư dàn trải

Một trong những vấn đề mà cách tiếp cận mới hướng đến giải quyết là tình trạng phát triển thiếu đồng bộ giữa các địa phương.

Khi mỗi địa phương chủ yếu xây dựng quy hoạch dựa trên phạm vi hành chính của mình, nguy cơ xuất hiện những dự án hoặc định hướng phát triển tương đồng, trùng lặp chức năng và cạnh tranh nguồn lực có thể gia tăng.

Việc chuyển sang tổ chức không gian theo chức năng và liên kết vùng giúp các địa phương có cơ sở xác định rõ hơn vai trò của mình trong tổng thể.

Thay vì cùng phát triển những lĩnh vực giống nhau, các địa phương có thể tập trung vào những lợi thế riêng, đồng thời bổ trợ cho nhau thông qua hạ tầng, chuỗi cung ứng và thị trường.

Qua đó, nguồn lực có thể được tập trung vào những khu vực thực sự có khả năng tạo giá trị và sức lan tỏa.

Không gian phát triển được mở rộng sang các lĩnh vực mới

Điểm đáng chú ý trong định hướng của Nghị quyết 27-NQ/TW là khái niệm không gian phát triển không chỉ giới hạn ở đất liền.

Mô hình tổ chức không gian mới bao gồm đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm, không gian số và các không gian phát triển mới.

Cách tiếp cận này phù hợp với yêu cầu phát triển trong bối cảnh kinh tế số, công nghệ mới và sự thay đổi nhanh chóng của phương thức sản xuất, kinh doanh.

Trong tương lai, lợi thế của một địa phương không nhất thiết chỉ đến từ quỹ đất hoặc vị trí địa lý. Hạ tầng số, năng lực công nghệ, dữ liệu, nguồn nhân lực và khả năng kết nối với các trung tâm kinh tế cũng có thể trở thành những yếu tố quan trọng trong việc xác định chức năng và lợi thế phát triển.