Dự thảo mới về hoạt động thông tin cơ sở

Thông tin cơ sở được mở rộng theo hướng số hóa

Nghị định 49/2024/NĐ-CP hiện là khung pháp lý điều chỉnh hoạt động thông tin cơ sở, bao gồm trách nhiệm quản lý nhà nước cũng như quyền, nghĩa vụ của các cơ quan, tổ chức và cá nhân tham gia lĩnh vực này. Văn bản hiện hành có hiệu lực từ ngày 1/7/2024.

Sau một thời gian triển khai, môi trường truyền thông ở địa phương đã có nhiều thay đổi. Người dân không còn chỉ tiếp nhận thông tin qua hệ thống loa truyền thanh, bảng tin hay các hình thức truyền thống mà ngày càng tương tác với chính quyền thông qua website, mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin và các nền tảng số. Vì vậy, việc sửa đổi Nghị định 49 được đặt trong yêu cầu đồng bộ hóa quy định pháp luật với phương thức truyền tải thông tin mới.

Điểm đáng chú ý của dự thảo là khái niệm thông tin cơ sở được thiết kế theo phạm vi rộng hơn. Bên cạnh đài truyền thanh cấp xã, bảng tin, bản tin và tuyên truyền trực tiếp, dự thảo bổ sung rõ nền tảng số phục vụ hoạt động thông tin cơ sở, đồng thời ghi nhận mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin trên Internet và tin nhắn viễn thông như những kênh có thể sử dụng để đưa thông tin thiết yếu đến người dân.

Cách tiếp cận này cho thấy hoạt động thông tin cơ sở đang được chuyển từ mô hình truyền thông một chiều sang hệ thống đa kênh, trong đó người dân vừa là đối tượng tiếp nhận vừa có khả năng phản ánh, tương tác và theo dõi phản hồi của cơ quan có thẩm quyền.

Nền tảng số trở thành một cấu phần chính thức

Một nội dung mới đáng quan tâm là dự thảo đưa ra khái niệm riêng về nền tảng số phục vụ hoạt động thông tin cơ sở. Theo hướng đề xuất, đây là nền tảng do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền thiết lập, quản lý, vận hành hoặc sử dụng hợp pháp nhằm cung cấp, phổ biến thông tin thiết yếu, đồng thời tiếp nhận phản ánh của người dân và thông tin trả lời từ cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền.

Quy định này có ý nghĩa vượt ra ngoài việc bổ sung thêm một phương thức truyền thông. Về bản chất, nền tảng số có thể trở thành cầu nối giữa cung cấp thông tin – tiếp nhận phản ánh – xử lý – phản hồi. Nếu được tổ chức đồng bộ, người dân sẽ không chỉ nghe hoặc đọc thông tin mà còn có thể tham gia vào quá trình trao đổi với chính quyền.

Đây là điểm phù hợp với xu hướng xây dựng chính quyền số. Khi dữ liệu phản ánh của người dân được tiếp nhận trên hệ thống, cơ quan quản lý có điều kiện thống kê vấn đề phát sinh theo địa bàn, nhóm nội dung hoặc mức độ thường xuyên. Qua đó, hoạt động thông tin cơ sở có thể từng bước dựa trên dữ liệu thay vì chủ yếu phụ thuộc vào phương thức tuyên truyền truyền thống.

Tuy nhiên, việc đưa nền tảng số vào hệ thống thông tin cơ sở cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về xác thực nguồn tin, bảo đảm an toàn thông tin, phân quyền quản trị, lưu trữ dữ liệu và trách nhiệm phản hồi. Nếu thiếu quy trình rõ ràng, việc tiếp nhận nhiều phản ánh qua môi trường số có thể làm phát sinh tình trạng thông tin phân tán hoặc khó xác định trách nhiệm xử lý.

Dữ liệu thông tin cơ sở được xác lập như một nguồn lực quản lý

Một điểm mới có tính nền tảng khác là dự thảo đề xuất bổ sung khái niệm dữ liệu thông tin cơ sở. Theo nội dung được công bố, nhóm dữ liệu này có thể bao gồm dữ liệu về nội dung thông tin thiết yếu, quá trình phân phối và truyền tải, dữ liệu vận hành các loại hình thông tin, dữ liệu phản ánh và tương tác của người dân, cũng như dữ liệu phục vụ đo lường và đánh giá hiệu quả hoạt động.

Việc ghi nhận dữ liệu trong Nghị định có thể tạo ra bước chuyển quan trọng trong phương thức quản lý. Thay vì chỉ đánh giá hoạt động thông tin cơ sở dựa trên số lượng chương trình, tin bài hoặc các hoạt động tuyên truyền, cơ quan quản lý có thể hướng tới những chỉ số phản ánh mức độ tiếp cận và hiệu quả thực tế.

Chẳng hạn, dữ liệu có thể giúp trả lời những câu hỏi như người dân tiếp cận thông tin bằng kênh nào nhiều nhất, nội dung nào nhận được nhiều phản hồi, vấn đề nào thường xuyên được phản ánh hoặc thông tin khẩn cấp được truyền tải đến cộng đồng với tốc độ ra sao.

Từ góc độ quản trị, đây là cơ sở để xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả thông tin cơ sở theo hướng định lượng hơn. Đồng thời, dữ liệu được chuẩn hóa cũng có thể hỗ trợ việc lập kế hoạch truyền thông, phân bổ nguồn lực và xác định những địa bàn cần tăng cường thông tin.

Cấp xã được đặt ở vị trí trung tâm hơn

Dự thảo cũng điều chỉnh đáng kể quy định liên quan đến hoạt động thông tin cơ sở ở cấp xã. Theo đề xuất, hoạt động này do Ủy ban nhân dân cấp xã hoặc bộ phận chuyên biệt làm công tác thông tin cơ sở thuộc đơn vị sự nghiệp công lập cấp xã thực hiện theo quy định.

Định hướng này cần được nhìn trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương đang được điều chỉnh. Khi cấp xã đảm nhận vai trò trực tiếp hơn trong cung cấp thông tin, yêu cầu về năng lực tổ chức, nhân sự, thiết bị và quy trình vận hành cũng sẽ tăng lên.

Dự thảo đồng thời đề xuất sửa đổi Điều 40 theo hướng xác định rõ hơn các sản phẩm truyền thông của cấp xã. Không chỉ có tin, bài, ảnh hay âm thanh, danh mục còn bao gồm video clip, đồ họa thông tin và dữ liệu số; các sản phẩm có thể được phân phối qua bản tin, tài liệu, cổng hoặc trang thông tin điện tử, nền tảng số, mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin trên Internet và những hình thức phù hợp khác.

Như vậy, cấp xã được định hình không đơn thuần là nơi tiếp nhận thông tin từ cấp trên mà có thể trở thành một đầu mối sản xuất, biên tập, phân phối và tiếp nhận phản hồi thông tin tại địa bàn.

Đa nền tảng giúp thông tin đến người dân nhanh hơn

Dự thảo đề xuất đổi tên mục liên quan đến tuyên truyền trên cổng hoặc trang thông tin điện tử theo hướng bổ sung nền tảng số phục vụ hoạt động thông tin cơ sở. Đồng thời, cụm từ này được đề xuất bổ sung tại các quy định liên quan đến hoạt động tuyên truyền.

Đáng chú ý, đối tượng thực hiện tuyên truyền thông tin thiết yếu trên các kênh này được mở rộng tới cơ quan Đảng, cơ quan nhà nước, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh và cấp xã.

Sự thay đổi này phản ánh nhu cầu xây dựng một hệ thống truyền thông cơ sở có tính liên thông. Một thông tin quan trọng có thể được chuyển tải đồng thời trên nhiều phương tiện, thay vì phải phụ thuộc vào một kênh duy nhất.

Đặc biệt, trong những tình huống cần truyền đạt nhanh như thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, sự cố hoặc các vấn đề ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống dân cư, khả năng kết hợp truyền thanh, website, mạng xã hội, tin nhắn và nền tảng số có thể giúp tăng đáng kể tốc độ tiếp cận thông tin.

Trách nhiệm quản lý và báo cáo cũng được điều chỉnh

Bên cạnh việc bổ sung công nghệ, dự thảo tiếp tục nhấn mạnh trách nhiệm quản lý hoạt động thông tin cơ sở tại địa phương. Một nội dung được đề xuất sửa đổi là trách nhiệm tổ chức thực hiện chiến lược, chương trình, kế hoạch phát triển thông tin cơ sở theo hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh; đồng thời thực hiện chế độ thông tin, báo cáo thường xuyên, đột xuất và thống kê hoạt động theo quy định.

Điều này cho thấy cùng với việc mở rộng quyền chủ động ở cấp xã, dự thảo cũng đặt ra yêu cầu tăng cường khả năng kiểm soát và tổng hợp dữ liệu từ cơ sở.

Trong môi trường số, báo cáo không nên chỉ được hiểu là những biểu mẫu hành chính định kỳ. Nếu dữ liệu vận hành được kết nối hợp lý, nhiều chỉ tiêu có thể được tổng hợp tự động, giảm công việc thủ công và giúp cơ quan quản lý có thông tin gần với thời gian thực hơn.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có quy định cụ thể về tiêu chuẩn dữ liệu, trách nhiệm cập nhật, quyền truy cập và cơ chế chia sẻ. Nếu mỗi địa phương sử dụng một hệ thống hoặc cách thức ghi nhận khác nhau, dữ liệu sẽ khó liên thông và giá trị quản lý sẽ bị hạn chế.

Doanh nghiệp cung cấp dịch vụ thông tin cần lưu ý gì?

Theo thông tin từ VIBOnline, dự thảo có đối tượng chịu tác động đáng chú ý là các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực thông tin, truyền thông và cung cấp dịch vụ thông tin cơ sở. Văn bản được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xây dựng và đang trong quá trình lấy ý kiến.

Đối với doanh nghiệp, xu hướng mở rộng hoạt động thông tin cơ sở sang môi trường số có thể tạo thêm nhu cầu về giải pháp công nghệ, sản xuất nội dung, truyền dẫn, quản trị nền tảng, lưu trữ dữ liệu và các dịch vụ kỹ thuật liên quan.

Ngược lại, doanh nghiệp cung cấp giải pháp cũng cần chú ý đến yêu cầu tuân thủ. Khi nền tảng được sử dụng để phục vụ hoạt động thông tin cơ sở, vấn đề bảo mật, quản trị dữ liệu, phân quyền người dùng, khả năng truy xuất và bảo đảm tính chính xác của thông tin sẽ trở nên quan trọng hơn.

Vì vậy, tác động của dự thảo không chỉ nằm ở khía cạnh hành chính mà còn có thể ảnh hưởng tới cách doanh nghiệp thiết kế sản phẩm, cung cấp dịch vụ và hợp tác với các cơ quan nhà nước tại địa phương.

Cần bảo đảm cân bằng giữa chuyển đổi số và khả năng thực thi

Việc hiện đại hóa thông tin cơ sở là cần thiết, nhưng hiệu quả của chính sách phụ thuộc lớn vào khả năng triển khai tại cấp xã. Không phải địa phương nào cũng có cùng điều kiện về nhân lực, hạ tầng công nghệ, ngân sách và kỹ năng sản xuất nội dung số.

Do đó, khi hoàn thiện dự thảo, một vấn đề cần được quan tâm là phân định rõ những yêu cầu bắt buộc và những giải pháp có thể triển khai tùy điều kiện thực tế. Quy định càng chi tiết nhưng vượt quá khả năng thực hiện thì nguy cơ phát sinh thủ tục hình thức và tăng chi phí vận hành càng lớn.

Bên cạnh đó, việc thu thập dữ liệu phản ánh và tương tác của người dân cần đi cùng cơ chế bảo vệ thông tin phù hợp. Dữ liệu chỉ thực sự có giá trị khi vừa phục vụ quản lý hiệu quả vừa bảo đảm an toàn trong quá trình lưu trữ, xử lý và chia sẻ.

Triển vọng hình thành mô hình thông tin cơ sở hiện đại

Nhìn tổng thể, dự thảo sửa đổi Nghị định 49/2024/NĐ-CP đang đi theo hướng chuyển đổi mô hình thông tin cơ sở từ hệ thống truyền tải thông tin truyền thống sang một hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng, có khả năng tương tác và dựa nhiều hơn vào dữ liệu.

Nếu được hoàn thiện với quy định rõ ràng về trách nhiệm, dữ liệu, nền tảng công nghệ và cơ chế phối hợp, chính sách mới có thể giúp thông tin thiết yếu đến người dân nhanh hơn, đa dạng hơn và phù hợp hơn với thói quen tiếp nhận thông tin hiện nay.

Quan trọng hơn, việc bổ sung cơ chế tiếp nhận phản ánh và phản hồi có thể làm thay đổi bản chất của thông tin cơ sở: từ hoạt động chủ yếu nhằm truyền đạt thông tin sang một kênh tương tác hai chiều giữa chính quyền và cộng đồng.

Đây cũng là yếu tố quyết định giá trị lâu dài của dự thảo. Công nghệ chỉ là công cụ; hiệu quả thực sự phụ thuộc vào việc thông tin có chính xác, kịp thời, dễ tiếp cận hay không và phản ánh của người dân có được tiếp nhận, xử lý, phản hồi một cách minh bạch hay không. Dự thảo hiện đang trong quá trình lấy ý kiến, vì vậy các quy định cụ thể vẫn có thể tiếp tục được điều chỉnh trước khi được ban hành chính thức. VIBOnline cho biết thời hạn tiếp nhận ý kiến tại đợt đăng tải này là ngày 14/7/2026.