Dự thảo sửa đổi nhiều quy định quan trọng về đường bộ

Một bước điều chỉnh lớn đối với khung pháp lý đường bộ

Sau thời gian triển khai các quy định mới về vận tải và quản lý đường bộ, cơ quan soạn thảo nhận diện một số nội dung chưa còn phù hợp với yêu cầu quản lý thực tế. Vì vậy, Bộ Xây dựng xây dựng dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung hai văn bản quan trọng là Nghị định 158/2024/NĐ-CP về hoạt động vận tải đường bộ và Nghị định 165/2024/NĐ-CP hướng dẫn Luật Đường bộ, Luật Trật tự, an toàn giao thông đường bộ.

Điểm đáng chú ý là dự thảo không chỉ xử lý một vài quy định riêng lẻ mà được thiết kế theo hướng rà soát tương đối rộng. Nội dung bao trùm từ điều kiện kinh doanh vận tải, giấy phép, phù hiệu, vận tải hành khách công cộng đến quản lý kết cấu hạ tầng, thủ tục hành chính và phương thức cung cấp dịch vụ công.

Theo hồ sơ dự thảo, văn bản được xây dựng thành 3 chương, 64 điều. Trong đó, 32 điều tập trung sửa đổi Nghị định 158/2024/NĐ-CP; 29 điều sửa đổi, bổ sung hoặc bãi bỏ quy định tại Nghị định 165/2024/NĐ-CP; 3 điều còn lại quy định về hiệu lực và chuyển tiếp.

Phân cấp mạnh hơn, giảm đầu việc cho cơ quan trung ương

Một trong những định hướng nổi bật của dự thảo là tiếp tục phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước về đường bộ. Đây là yêu cầu có ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh mô hình chính quyền địa phương hai cấp được triển khai, bởi nhiều thủ tục trước đây gắn với cấp trung gian cần được điều chỉnh để phù hợp với cơ cấu quản lý mới.

Đối với hoạt động vận tải, dự thảo dự kiến làm rõ hơn vai trò của cơ quan quản lý ở địa phương trong việc tổ chức và phát triển vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt. Chẳng hạn, cơ quan cấp tỉnh được đề xuất tham gia xây dựng chính sách hỗ trợ, tiêu chí đặt hàng, tổ chức cung cấp dịch vụ công ích và xây dựng định mức kinh tế - kỹ thuật đối với hoạt động xe buýt được ngân sách hỗ trợ.

Cách tiếp cận này cho thấy xu hướng chuyển từ quản lý tập trung sang trao thêm quyền chủ động cho địa phương. Về thực chất, mỗi địa phương có thể chủ động thiết kế chính sách vận tải phù hợp với đặc điểm dân cư, nhu cầu đi lại, mạng lưới giao thông và khả năng cân đối ngân sách.

Tuy nhiên, phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm với tiêu chuẩn và cơ chế kiểm soát thống nhất. Do đó, trong quá trình hoàn thiện dự thảo, việc xác định rõ ranh giới thẩm quyền giữa Trung ương và địa phương sẽ có vai trò quan trọng nhằm tránh tình trạng cùng một hoạt động nhưng mỗi nơi áp dụng một cách khác nhau.

Thủ tục hành chính được định hướng chuyển mạnh sang môi trường số

Một thay đổi đáng quan tâm khác nằm ở phương thức giải quyết thủ tục. Dự thảo đặt trọng tâm vào việc cắt giảm hồ sơ, đơn giản hóa quy trình, rút ngắn thời gian xử lý và tăng khả năng sử dụng dữ liệu điện tử đã có thay vì yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại nhiều loại giấy tờ.

Đáng chú ý, các biểu mẫu liên quan đến hai nghị định được rà soát theo hướng khai thác thông tin đã tích hợp trên VNeID, đồng thời sử dụng dữ liệu hộ tịch, đất đai và các cơ sở dữ liệu đã được số hóa. Kết quả giải quyết thủ tục cũng được định hướng cung cấp dưới dạng điện tử, trong đó có phương thức trả kết quả thông qua VNeID.

Đây không đơn thuần là thay đổi về hình thức giấy tờ. Nếu được triển khai đồng bộ, việc chuyển từ mô hình “nộp hồ sơ - kiểm tra giấy tờ - nhận kết quả” sang khai thác dữ liệu số có thể giảm đáng kể chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đặc biệt với doanh nghiệp vận tải thường xuyên thực hiện thủ tục liên quan đến giấy phép kinh doanh, phù hiệu, phương tiện hoặc các hoạt động quản lý khác, việc giảm giấy tờ và tăng xử lý trực tuyến có thể giúp tiết kiệm thời gian, nhân lực và chi phí hành chính.

Những nhóm doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm

Dự thảo dự kiến tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp kinh doanh vận tải bằng xe ô tô, xe bốn bánh có gắn động cơ và các tổ chức tham gia đầu tư, xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác, sử dụng hoặc bảo trì kết cấu hạ tầng đường bộ.

Doanh nghiệp nên đặc biệt rà soát các nhóm vấn đề sau:

• Điều kiện và thủ tục kinh doanh vận tải: Những thay đổi liên quan đến giấy phép, phù hiệu, hồ sơ và quy trình hành chính có thể ảnh hưởng trực tiếp đến cách doanh nghiệp tổ chức hoạt động.
• Vận tải hành khách công cộng: Doanh nghiệp khai thác xe buýt cần theo dõi quy định về đặt hàng, hỗ trợ ngân sách và tiêu chuẩn kinh tế - kỹ thuật tại địa phương.
• Quản lý hạ tầng đường bộ: Các đơn vị đầu tư, vận hành, bảo trì và khai thác công trình đường bộ cần cập nhật lại trách nhiệm, thẩm quyền và thủ tục tương ứng.
• Hồ sơ điện tử và dữ liệu số: Doanh nghiệp cần chuẩn bị khả năng sử dụng các nền tảng số, dữ liệu định danh và phương thức nhận kết quả điện tử khi quy định mới được áp dụng.

Không chỉ là sửa quy định, mà còn thay đổi cách quản lý

Điểm đáng chú ý nhất của dự thảo nằm ở định hướng cải cách tổng thể. Việc sửa đổi Nghị định 158/2024/NĐ-CP và Nghị định 165/2024/NĐ-CP được đặt trong bối cảnh Chính phủ thúc đẩy phân cấp, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh, cải cách thủ tục hành chính và đẩy mạnh chuyển đổi số.

Vì vậy, tác động của dự thảo có thể nhìn nhận ở hai tầng.

Ở tầng thứ nhất, doanh nghiệp sẽ phải cập nhật những quy định cụ thể về hồ sơ, giấy phép, điều kiện kinh doanh và trách nhiệm quản lý. Đây là những nội dung có ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động thường ngày.

Ở tầng thứ hai, cách thức tương tác giữa doanh nghiệp với cơ quan quản lý nhà nước cũng có khả năng thay đổi. Khi dữ liệu được chia sẻ và thủ tục được số hóa, doanh nghiệp sẽ giảm dần sự phụ thuộc vào hồ sơ giấy, đồng thời phải chú trọng hơn đến tính chính xác, đồng bộ của thông tin trên các hệ thống điện tử.

Đây cũng là lý do doanh nghiệp không nên chỉ chờ đến khi nghị định chính thức có hiệu lực mới bắt đầu chuẩn bị. Việc theo dõi dự thảo, đánh giá tác động và phản hồi những điểm chưa phù hợp ngay trong giai đoạn lấy ý kiến sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước thay đổi pháp lý.

Doanh nghiệp nên chuẩn bị gì?

Trong thời gian dự thảo vẫn đang được lấy ý kiến, doanh nghiệp vận tải và các đơn vị hoạt động trong lĩnh vực hạ tầng đường bộ nên chủ động đối chiếu quy trình nội bộ với những định hướng mới.

Trước hết, cần lập danh sách các thủ tục hành chính mà doanh nghiệp thường xuyên thực hiện để xác định thủ tục nào có khả năng được đơn giản hóa hoặc chuyển sang hình thức điện tử. Tiếp đó, doanh nghiệp nên kiểm tra tính thống nhất của thông tin pháp lý, thông tin phương tiện và dữ liệu liên quan trên các hệ thống quản lý.

Đối với doanh nghiệp xe buýt và vận tải hành khách công cộng, cần theo dõi sát cơ chế hỗ trợ, đặt hàng và định mức kinh tế - kỹ thuật tại địa phương. Đây có thể là nhóm quy định ảnh hưởng trực tiếp đến phương án kinh doanh và hiệu quả khai thác tuyến.

Với các doanh nghiệp đầu tư, quản lý và bảo trì hạ tầng đường bộ, việc thay đổi thẩm quyền quản lý cũng cần được cập nhật trong quy trình phối hợp với cơ quan nhà nước.

Tác động sẽ phụ thuộc vào văn bản chính thức

Cần lưu ý rằng đây mới là dự thảo đang trong quá trình lấy ý kiến, chưa phải quy định có hiệu lực bắt buộc. Nội dung cuối cùng có thể tiếp tục được chỉnh sửa sau khi cơ quan soạn thảo tiếp nhận ý kiến từ doanh nghiệp, hiệp hội và các cơ quan liên quan. VIBOnline ghi nhận dự thảo do Bộ Xây dựng soạn thảo và đang lấy ý kiến đối với các đối tượng chịu tác động, trong đó thời hạn tiếp nhận ý kiến tại đợt đăng tải là ngày 05/11/2025.

Về tổng thể, dự thảo cho thấy định hướng xây dựng một cơ chế quản lý đường bộ linh hoạt hơn, giảm thủ tục không cần thiết và tăng vai trò của chính quyền địa phương. Nếu được hoàn thiện theo đúng mục tiêu đề ra, các sửa đổi có thể tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp vận tải, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý hạ tầng và cung cấp dịch vụ công.

Tuy nhiên, hiệu quả thực tế sẽ phụ thuộc lớn vào việc các quy định phân cấp có được thiết kế rõ ràng hay không, dữ liệu giữa các cơ quan có được kết nối đồng bộ hay không và thủ tục điện tử có thực sự thay thế được yêu cầu giấy tờ trên thực tế hay không. Đây là những vấn đề doanh nghiệp cần tiếp tục theo dõi khi dự thảo bước sang các giai đoạn hoàn thiện tiếp theo.