Sửa Luật Luật sư: Rút gọn quy trình, tổ chức kỳ thi Quốc gia

Chiều 27/8, tiếp tục chương trình đợt 3 Phiên họp thứ 5, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã dành thời gian cho ý kiến toàn diện về dự án Luật Luật sư (sửa đổi). Với quy mô được cô đọng từ 119 điều xuống còn 63 điều (giảm 56 điều so với luật hiện hành), dự thảo luật lần này mang đến những bước tiến mang tính bước ngoặt. Không chỉ dừng lại ở việc cắt giảm rào cản hành chính, dự thảo còn hướng tới mục tiêu thiết lập một hành lang pháp lý minh bạch, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và chuẩn hóa vị thế của đội ngũ luật sư trong tiến trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền.

Đánh giá về những điểm mới, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận đây là sự chuyển biến tiến bộ rõ rệt. Tuy nhiên, cùng với việc cởi trói thủ tục, yêu cầu đặt ra là phải kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào thông qua một kỳ thi thực chất, đồng thời giữ vững bản lĩnh chính trị và đạo đức hành nghề của giới tư pháp.

Đột Phá Rút Gọn Quy Trình Hành Nghề Từ 4 Bước Xuống 2 Bước

Điểm sáng thu hút sự chú ý lớn nhất từ giới luật gia chính là cuộc cách mạng về thủ tục gia nhập nghề. Thay vì phải trải qua 4 giai đoạn kéo dài với nhiều tầng nấc phê duyệt, dự thảo luật đã tinh gọn tối đa thành 2 bước cơ bản:

• Tích hợp khâu gia nhập đoàn và tập sự hành nghề: Gộp hai thủ tục hành chính tách biệt trước đây là "đăng ký tập sự" và "gia nhập Đoàn Luật sư" thành một bước duy nhất: Gia nhập Đoàn Luật sư để tập sự. Điều này giúp tối giản hồ sơ, tiết kiệm thời gian và giúp người tập sự xác lập ngay tư cách pháp lý ban đầu.
• Hợp nhất kỳ kiểm tra và thủ tục cấp chứng chỉ: Gộp kỳ kiểm tra kết quả tập sự với khâu xét cấp Chứng chỉ hành nghề luật sư thành một Kỳ thi quốc gia cấp Chứng chỉ. Kỳ thi này do Hội đồng thi chủ trì, với sự tham gia phối hợp của cơ quan quản lý nhà nước, Liên đoàn Luật sư Việt Nam, cơ quan tiến hành tố tụng và các chuyên gia hàng đầu.
• Mở rộng quyền thực hành cho luật sư tập sự: Cho phép người tập sự được trực tiếp tham gia thực hiện một số hoạt động nghề nghiệp cụ thể theo sự phân công, giám sát chặt chẽ của luật sư hướng dẫn và phải được sự đồng ý bằng văn bản của khách hàng.
• Tận dụng nguồn lực tri thức từ giảng viên luật: Tạo cơ chế cởi trói linh hoạt cho phép các giảng viên đang giảng dạy chuyên ngành luật tại các cơ sở đào tạo đại học, viện nghiên cứu được tham gia hành nghề luật sư, góp phần kết nối giữa lý luận chuyên sâu và thực tiễn tố tụng.

Siết Chặt Tiêu Chuẩn Đạo Đức Và Minh Bạch Thị Trường Dịch Vụ Pháp Lý

Đi đôi với việc tạo thuận lợi cho đầu vào, dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) cũng dựng lên những rào cản pháp lý kiên cố nhằm bảo vệ tính nghiêm minh của pháp luật và quyền lợi chính đáng của người dân, doanh nghiệp:

• Bổ sung tiêu chuẩn bản lĩnh chính trị và tính liêm chính: Luật hóa quy định bắt buộc luật sư phải có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, kiên quyết bảo vệ công lý. Hằng năm, luật sư bắt buộc phải tham gia các khóa bồi dưỡng về nhận thức chính trị, kỹ năng chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp.
• Nghiêm cấm hành vi mạo danh và quảng cáo bất hợp pháp: Xử lý triệt để tình trạng các cá nhân, tổ chức không phải luật sư nhưng tự xưng danh nghĩa, quảng cáo lập lờ để cung cấp dịch vụ pháp lý và thu thù lao trái phép.
• Mở rộng phạm vi hoạt động chuyên môn cho tổ chức hành nghề: Cho phép các tổ chức luật sư ký hợp đồng cung cấp dịch vụ pháp lý với các cơ quan, doanh nghiệp nhà nước; tham gia thẩm định các dự án đầu tư trọng điểm quốc gia; đồng thời đảm nhiệm các vai trò chuyên môn khác như hòa giải viên, trọng tài viên hoặc quản tài viên.
• Chuẩn hóa hoạt động của tổ chức luật sư nước ngoài: Yêu cầu các tổ chức hành nghề luật sư nước ngoài muốn thành lập chi nhánh hoặc công ty tại Việt Nam phải được thành lập hợp pháp tại quốc gia nguyên xứ và phải có ít nhất 1 luật sư nước ngoài thường trú hành nghề tại Việt Nam. Đặc biệt, các văn bản tư vấn liên quan đến pháp luật Việt Nam bắt buộc phải có chữ ký xác nhận của luật sư Việt Nam.

Những Vấn Đề Trọng Tâm Cần Tiếp Tục Thảo Luận Và Hoàn Thiện

Tại phiên họp thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cùng các đại biểu đã thẳng thắn chỉ ra những điểm cần tiếp tục làm rõ trước khi trình Quốc hội ban hành:

• Thể chế hóa tiêu chuẩn chính trị - đạo đức: Đề nghị cơ quan soạn thảo nghiên cứu quy định chi tiết các tiêu chuẩn "bản lĩnh chính trị", "liêm chính, trung thực" tại Nghị định hướng dẫn, tránh việc quy định quá chung chung dẫn đến cách hiểu và áp dụng thiếu thống nhất trong thực tế.
• Làm rõ cơ chế tổ chức Kỳ thi quốc gia: Thuyết minh cụ thể hơn về cơ sở pháp lý và thực tiễn của việc chuyển giao hoặc phối hợp tổ chức thi giữa cơ quan quản lý nhà nước và Liên đoàn Luật sư Việt Nam. Quy định phải bảo đảm phù hợp với Kết luận 69-KL/TW về phát huy vai trò tự quản của tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đồng thời không làm gia tăng chi phí ngân sách.
• Thiết kế nội dung thi chống "học thuộc lòng": Nhấn mạnh chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn về việc xây dựng đáp án và cấu trúc đề thi tập trung vào kỹ năng tranh tụng, xử lý tình huống thực tế và ứng xử đạo đức, tuyệt đối tránh tình trạng kiểm tra lý thuyết suông.

Sự thay đổi toàn diện trong dự thảo Luật Luật sư (sửa đổi) không chỉ đơn thuần là bài toán cắt giảm thủ tục hành chính hay tái cơ cấu một kỳ thi chuyên ngành. Đây là bước đi chiến lược nhằm định hình lại diện mạo của giới luật gia Việt Nam trong thời kỳ hội nhập sâu rộng. Việc đơn giản hóa đường vào nghề nhưng siết chặt chuẩn mực đầu ra sẽ tạo nên một bộ lọc tự nhiên, loại bỏ những yếu tố kém năng lực và tôn vinh những giá trị pháp lý thực chất. Khi một đội ngũ luật sư vừa "tinh về nghiệp vụ, vững về chính trị, sạch về đạo đức" được trao đầy đủ không gian hoạt động, niềm tin của nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp vào nền tư pháp nước nhà chắc chắn sẽ được củng cố một cách mạnh mẽ và bền vững nhất.