Tín dụng SME 2026: Mở rộng dư địa an toàn nhờ năng lực dữ liệu thay vì hạ chuẩn vay

Khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) tại Việt Nam đang trải qua đợt thanh lọc diện rộng khốc liệt nhất trong nhiều năm trở lại đây. Tuy nhiên, dưới góc nhìn tài chính và ngân hàng, chính đợt thanh lọc này lại là "bộ lọc tự nhiên" giúp sàng lọc ra những doanh nghiệp sở hữu sức khỏe tài chính thực sự.

Dư địa tăng trưởng tín dụng hai con số cho ngành ngân hàng không nằm ở việc nới lỏng hay hạ chuẩn cấp tín dụng, mà phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực phân tích dữ liệu để định danh chính xác tệp SME khỏe mạnh đang đứng ngoài hệ thống tín dụng chính thức.

Dưới đây là bức tranh toàn cảnh về sức khỏe khối SME và chiến lược khai phá dư địa tín dụng an toàn năm 2026.

Bức tranh sức khỏe khối SME 2026: Lực lượng đông nhưng tiếp cận vốn hạn chế

Số liệu mới nhất từ FiinGroup tính đến tháng 7/2026 phác họa bức tranh toàn cảnh về quy mô cũng như mức độ phân hóa của khối SME:

• Sức nặng quy mô nhưng doanh thu khiêm tốn: Cả nước có khoảng 914.000 SME, chiếm 94% tổng số doanh nghiệp và tạo việc làm cho 6,6 triệu lao động (38,6% lực lượng lao động). Tuy nhiên, khu vực này chỉ đóng góp 19% tổng doanh thu toàn nền kinh tế.
• Tỷ lệ tiếp cận vốn vay rất thấp: Chỉ khoảng 187.000 SME đang vay vốn ngân hàng (đạt 20,5%), thấp hơn rất nhiều so với tỷ lệ 61,4% của khối doanh nghiệp lớn. Đáng chú ý, tỷ lệ vay vốn ở nhóm siêu nhỏ chỉ vỏn vẹn 8,8%.
• Quá trình thanh lọc diễn ra gay gắt: Tỷ lệ đóng cửa cả năm 2025 vọt lên 17,3% (so với mức 6,2% năm 2022). Sức ép giải thể tập trung cao nhất ở nhóm siêu nhỏ (22,7%), trong khi lĩnh vực Bất động sản và Lưu trú & Ăn uống chịu rủi ro lớn nhất với tỷ lệ đóng cửa lần lượt là 24% và 23,5%.
• Cấu trúc rủi ro có sự cải thiện tích cực: Nhờ quá trình thanh lọc, tỷ trọng SME thuộc nhóm rủi ro cao từ mức 62,2% (cuối năm 2024) đã giảm mạnh xuống còn khoảng 39% vào giữa năm 2026, nhường chỗ cho nhóm rủi ro thấp và rất thấp tăng lên 37,2%.

Giải mã tệp 162.000 SME "khỏe mạnh" chưa từng chạm ngõ tín dụng

Phân tích sâu dữ liệu báo cáo cho thấy một khoảng trống thị trường khổng lồ: Hơn 40% SME hoạt động trên 5 năm có mức độ rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa từng vay vốn ngân hàng.

• Nhóm 162.000 SME chưa vay có chỉ số tài chính vượt trội: So với nhóm đã có nợ vay, nhóm 162.000 SME hoạt động trên 5 năm chưa vay vốn sở hữu nội lực tài chính áp đảo trong năm 2025:
  • Tăng trưởng doanh thu trung vị: Đạt 16,7% (so với 11,7% ở nhóm đã vay).
  • Biên lợi nhuận ròng trung vị: Đạt 1,6% (so với 0,7%).
  • Tỷ suất sinh lời trên tài sản (ROA): Đạt 1,3% (so với 0,7%).
• Thanh khoản cực kỳ an toàn: Tỷ lệ thanh khoản hiện thời trung vị của nhóm chưa vay đạt 4,45 lần (gấp hơn 3 lần mức 1,44 lần của nhóm đã vay). Khả năng tự tài trợ và quản trị dòng tiền của họ rất tốt.
• Tệp khách hàng "vàng" 51.000 doanh nghiệp: Có tới 51.000 SME trong nhóm này vừa ghi nhận dòng tiền từ hoạt động kinh doanh (CFO) dương vừa có tăng trưởng doanh thu dương. Đây là nhóm khách hàng ưu tiên hàng đầu để các ngân hàng tiếp cận thẩm định.
• Dư địa khổng lồ từ ngành Thương mại: Ngành Thương mại đang tập trung 210.000 SME chưa vay vốn. Trong đó có tới 70.000 doanh nghiệp xếp hạng rủi ro thấp và 53.000 doanh nghiệp rủi ro trung bình - một mỏ vàng tín dụng hoàn toàn chưa được khai thác.

Bài toán cho Ngân hàng: Dùng dữ liệu và mô hình điểm số để định danh rủi ro

Rõ ràng, bài toán cấp thiết đặt ra cho hệ thống ngân hàng không phải là nới lỏng điều kiện thế chấp hay hạ tiêu chuẩn cấp tín dụng, mà là chuyển đổi phương thức thẩm định:

• Chuyển từ thẩm định tài sản sang chấm điểm dữ liệu: Thay vì chỉ phụ thuộc vào tài sản bảo đảm, ngân hàng cần đẩy mạnh phân tích dòng tiền thực tế, lịch sử giao dịch và dữ liệu chuỗi cung ứng.
• Chuẩn hóa tham số rủi ro theo chuẩn Basel: Ứng dụng các công cụ định giá rủi ro chuyên sâu như hệ thống chấm điểm FiinScore (thang điểm 1-1000) giúp ngân hàng phân loại chính xác khẩu vị rủi ro cho từng phân khúc SME.
• Rút ngắn thời gian phê duyệt: Năng lực xử lý dữ liệu lớn (Big Data) giúp tự động hóa quá trình xác minh thông tin, giúp giải ngân nhanh chóng cho các SME có sức khỏe tài chính tốt mà không làm tăng tỷ lệ nợ xấu.

Lời kết

Cơn sóng thanh lọc khối SME không phải là điểm kết thúc, mà là sự khởi đầu cho một chu kỳ tăng trưởng chất lượng hơn. Khi hơn 162.000 doanh nghiệp có nền tảng tài chính lành mạnh vẫn đang đứng ngoài dòng chảy tín dụng chính thức, cơ hội lớn nhất thuộc về những ngân hàng tiên phong về năng lực dữ liệu. Việc tiếp cận đúng tệp "SME khỏe" không chỉ giúp các tổ chức tín dụng đạt mục tiêu tăng trưởng tài sản an toàn, mà còn đóng vai trò là đòn bẩy quan trọng tiếp sức cho nền kinh tế bứt phá trong giai đoạn mới.